WHO khuyến nghị giải pháp ngăn nguy cơ gây tử vong do thuốc lá cho hơn 100.000 người Việt mỗi năm

19/11/2026 16:31

Theo Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (IHME) cho thấy sử dụng thuốc lá gây tử vong cho hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm, trong đó có 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động, phần lớn là phụ nữ và trẻ em.

 - Ảnh 1.

Nhiều người chịu ảnh hưởng bởi khói thuốc lá - Ảnh minh họa: TT

Trước những tác hại của thuốc lá, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam khuyến nghị cần tăng cường giải pháp kiểm soát, cảnh báo.

Chi phí cho sức khỏe quá cao

Theo WHO, nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (IHME) cho thấy sử dụng thuốc lá gây tử vong cho hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm, trong đó có 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động, phần lớn là phụ nữ và trẻ em.

Năm 2022, chi phí sức khỏe và kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính 108.000 tỉ đồng, tương đương 1,14% GDP, cao hơn năm lần so với khoản đóng góp thuế thuốc lá vào ngân sách, khoảng 19.000 tỉ đồng.

Tỉ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới trên 15 tuổi đã giảm từ 47,3% năm 2010 xuống 41,1% năm 2021, nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu dưới 39% vào năm 2020 của Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại thuốc lá.

Từ thực tế này, WHO cho rằng việc sửa đổi luật cần khắc phục những khoảng trống trong kiểm soát sản phẩm, quảng bá, cảnh báo sức khỏe và môi trường không khói thuốc.

Kiểm soát cả sản phẩm nicotine mới

Các chuyên gia của WHO cho rằng không nên chỉ tập trung vào thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng mà bỏ qua những sản phẩm mới có thể xuất hiện để khai thác khoảng trống quản lý.

Một ví dụ là túi ngậm nicotine, được đặt giữa môi và lợi, không tạo khói hay khí dung. Một số sản phẩm chứa khoảng 4mg nicotine mỗi túi, trong khi loại khác có thể chứa tới 50-150mg. Nicotine là chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, tim mạch và sức khỏe sinh sản.

Bên cạnh đó, một số dung dịch thuốc lá điện tử được quảng cáo không chứa nicotine nhưng thực tế vẫn có chất này. Nghiên cứu công bố trên Tạp chí Y học Australia năm 2019 phát hiện 6/10 dung dịch được dán nhãn không nicotine vẫn chứa nicotine, với nồng độ 0,09-0,29%.

WHO khuyến nghị luật cần bao quát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, bao gồm cả sản phẩm, bộ phận, linh kiện và dung dịch liên quan. 

Định nghĩa nguyên liệu thuốc lá cũng cần tính đến các chất có nguồn gốc từ cây thuốc lá, chất chứa nicotine và những chất không chứa nicotine được sử dụng trong sản phẩm, tránh việc thay đổi thành phần để né quy định.

 - Ảnh 2.

Bệnh nhân tổn thương não, phải thở máy do ngộ độc sau khi sử dụng thuốc lá điện tử năm 2023 - Ảnh: D.LIỄU

Cấm trưng bày, tăng cảnh báo sức khỏe

Theo WHO, cần chuyển từ hạn chế số lượng sang cấm hoàn toàn trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Luật hiện hành chỉ quy định mỗi điểm bán không được trưng bày quá một bao hoặc một hộp của một nhãn hiệu. Tuy nhiên, khảo sát của Đại học Johns Hopkins năm 2021-2022 tại 751 cửa hàng trong phạm vi 100m quanh trường học cho thấy 70,6% cửa hàng trưng bày quá một bao thuốc mỗi nhãn hiệu.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy việc tiếp xúc với quầy trưng bày thuốc lá làm tăng nguy cơ người trẻ bắt đầu hút thuốc 1,6-3,5 lần. Ở người trưởng thành, hình ảnh trưng bày làm tăng cảm giác thèm thuốc 2,1-3,9 lần.

Đối với bao bì, WHO đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ 50% lên 85% mặt chính phía trước và phía sau bao thuốc. Việt Nam hiện có sáu mẫu cảnh báo áp dụng từ năm 2013. Kích thước cảnh báo của Việt Nam xếp thứ 94 thế giới, thuộc nhóm ba nước có diện tích cảnh báo nhỏ nhất ASEAN.

WHO cũng khuyến nghị đổi mới hình ảnh cảnh báo, bổ sung đường dây tư vấn cai thuốc lá quốc gia và xem xét áp dụng bao bì trơn, hạn chế biểu trưng, màu sắc, hình ảnh nhãn hiệu và thông tin quảng cáo. Hiện 26 quốc gia, vùng lãnh thổ đã áp dụng bao bì tiêu chuẩn hóa.

Không duy trì khu vực hút thuốc riêng trong nhà

WHO cho rằng cần loại bỏ các khu vực hút thuốc riêng trong nhà tại những địa điểm hiện được pháp luật cho phép như khu vực chờ lên máy bay, cơ sở giải trí, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, tàu thủy và tàu hỏa.

Theo hướng dẫn thực hiện Công ước khung của WHO về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), thông gió, lọc không khí hay bố trí phòng hút thuốc riêng không thể thay thế môi trường hoàn toàn không khói thuốc. Khói thuốc vẫn có thể lan sang khu vực khác khi cửa đóng mở, trong khi các chất tồn dư tiếp tục ảnh hưởng đến người lao động, nhất là nhân viên vệ sinh.

WHO khuyến nghị có lộ trình với thời hạn rõ ràng để loại bỏ các khu vực này, đồng thời quy định trường cao đẳng, đại học và học viện là cơ sở hoàn toàn không khói thuốc, bao gồm cả trong nhà và toàn bộ khuôn viên.

WHO cũng dẫn tổng quan công bố tháng 12-2025 cho thấy các nghiên cứu về khách sạn, nhà nghỉ và cơ sở lưu trú ngắn hạn ghi nhận chính sách không khói thuốc không gây tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh; tỉ lệ lấp đầy phòng ổn định hoặc cải thiện, chất lượng không khí và mức độ hài lòng của khách tốt hơn.

Theo WHO, tăng cường kiểm soát thuốc lá không chỉ nhằm hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm mà còn giảm bệnh tật, tử vong sớm và tổn thất kinh tế, phù hợp với định hướng chú trọng phòng bệnh, bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề