Giáo sư Raymond Reding và 20 năm đồng hành cùng ghép gan trẻ em Việt Nam

Suốt hơn 20 năm, Giáo sư Raymond Reding (chuyên gia hàng đầu về ghép gan của Bỉ) 'đi đi về về' Bệnh viện Nhi đồng 2 nhiều đến mức ông không thể nhớ hết. Không chỉ trực tiếp thực hiện các ca ghép gan trẻ em phức tạp cùng ê kíp bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2, ông đã biến một kỹ thuật rất khó thành năng lực bền vững của bệnh viện.

Trong chuyến trở lại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) vào những ngày cuối tháng 8-2026 của giáo sư Raymond Reding (67 tuổi, chuyên gia hàng đầu về phẫu thuật ghép gan trẻ em thuộc Viện Trường đại học Saint-Luc, Vương quốc Bỉ), Tuổi Trẻ đã có cuộc đối thoại với ông về ý nghĩa phía sau hành trình bền bỉ này.

* Xin chào giáo sư Raymond Reding. Hơn hai thập kỷ đồng hành cùng Bệnh viện Nhi đồng 2 là một hành trình dài. Trở lại những ngày đầu tiên, cơ duyên nào đã đưa ông đến Việt Nam và cùng các đồng nghiệp nơi đây đặt những "viên gạch" đầu tiên cho chương trình ghép gan trẻ em?

- Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên đặt chân đến Bệnh viện Nhi đồng 2 cách đây hơn 20 năm. Cơ duyên bắt đầu từ mối quan hệ đồng nghiệp giữa tôi và giáo sư Trần Đông A - khi đó là trưởng khoa ngoại của bệnh viện. Sau thành công vang danh của ca mổ tách cặp song sinh Việt - Đức được đăng tải trên tạp chí quốc tế, chúng tôi có dịp kết nối và trao đổi chuyên môn.

Khi ấy, mục tiêu ban đầu của tôi đến Việt Nam là hỗ trợ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn trong điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa ở trẻ em.

Tuy nhiên, ban giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2 khi đó mong muốn tiến xa hơn. Đó là khát vọng xây dựng chương trình ghép tạng cho trẻ em. Đây là một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ và vô cùng thách thức tại Việt Nam thời điểm đó.

Tôi vẫn nhớ giáo sư Trần Đông A nói với tôi rằng bệnh viện thực sự mong muốn triển khai ghép tạng, nhưng để hiện thực hóa mục tiêu ấy cần một sự chuẩn bị rất lớn. Ông nói rằng nếu bệnh viện thực sự muốn biến giấc mơ ghép tạng thành hiện thực, chúng tôi phải bắt đầu từ những bước đi đầu tiên.

Vào ngày 5-12-2005, ca ghép gan trẻ em đầu tiên tại phía Nam đã diễn ra thành công tại Bệnh viện Nhi đồng 2, mở ra một chương mới cho chương trình ghép gan trẻ em tại bệnh viện cho đến hiện nay.

* Một ca ghép tạng thành công không chỉ được quyết định trên bàn mổ, đặc biệt với ca ghép đầu tiên. Trước thời điểm thực hiện ca ghép gan đầu tiên vào tháng 12-2005, ông và ê kíp Bệnh viện Nhi đồng 2 đã trải qua những bước chuẩn bị quan trọng nào để ca mổ có thể diễn ra an toàn, thành công dù có rất nhiều khó khăn?

- Đằng sau dấu mốc lịch sử ấy là cả một quá trình chuẩn bị lâu dài, bền bỉ và vô cùng nghiêm ngặt. Để một ca ghép gan diễn ra an toàn, chúng tôi phải chủ động chuẩn bị đồng bộ mọi yếu tố rất sớm kéo dài 5 năm trước đó: từ hệ thống trang thiết bị chuyên dụng, hạ tầng cơ sở vật chất, cho đến việc xây dựng quy trình vận hành toàn diện cho cả một chương trình ghép tạng.

Nhưng trên tất cả, yếu tố cốt lõi và quyết định nhất vẫn là con người.

Chúng tôi tập trung xây dựng và đào tạo một đội ngũ y bác sĩ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải hiểu nhau đến từng thao tác, phối hợp nhịp nhàng và luôn trong tư thế sẵn sàng đón nhận những thử thách chưa từng có.

Chính sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt nhân lực này đã trở thành nền tảng vững chắc, giúp chương trình ghép gan của Bệnh viện Nhi đồng 2 không dừng lại ở một ca mổ thành công, mà tiếp tục phát triển bền vững suốt những năm qua.

Cho đến nay đã có tổng cộng 74 ca ghép gan được thực hiện tại bệnh viện. Trong chuyến công tác gần nhất, tôi cùng ê kíp bệnh viện đã thực hiện liên tiếp 4 ca ghép từ người cho sống chỉ trong một tuần.

* Phía sau những thành công hôm nay chắc hẳn là không ít ca bệnh rất khó, những thời khắc căng thẳng đến nghẹt thở trong phòng mổ, thậm chí cả những trường hợp không thành công, thưa ông?

- Kỷ niệm đặc biệt của tôi về chương trình này chính là biến chứng phẫu thuật gặp phải ngay trong ngày đầu tiên thực hiện ca ghép cho bệnh nhi Xuân Quý. Chúng tôi đã phải phẫu thuật lại ngay lập tức và nhờ sự chung sức của cả ê kíp, cuối cùng đã cứu được phần gan ghép cho cháu bé.

* Như giáo sư chia sẻ mình đã đến Việt Nam rất nhiều lần, nhiều đến mức chính ông cũng khó nhớ hết. Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về các đồng nghiệp Việt Nam?

- Đó là khả năng tự vận hành chương trình ghép gan của đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 trong giai đoạn đại dịch COVID-19. Thời điểm này, mọi đường bay bị đóng cửa, việc đi lại bị hạn chế hoàn toàn, tôi không thể có mặt sát cánh cùng các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2.

Trong khoảng hai năm đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, ê kíp bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 vẫn kiên trì tiếp tục thực hiện chương trình. Tôi thực sự bày tỏ sự khâm phục trước khả năng của các bác sĩ Việt Nam khi họ có thể tự mình duy trì và phát triển hoạt động ghép gan mà không cần đến sự hỗ trợ trực tiếp từ tôi.

Sau khi dịch COVID-19 được kiểm soát, tôi quay trở lại Bệnh viện Nhi đồng 2 thấy đội ngũ tại đây đã tiến bộ hơn rất nhiều. Chính sự phát triển vượt bậc này đã trở thành động lực lớn khiến tôi muốn tiếp tục thường xuyên trở lại Việt Nam để đồng hành cùng các bác sĩ.

* Từ những gì đã chứng kiến trong hơn 20 năm đồng hành cùng Bệnh viện Nhi đồng 2, giáo sư nhìn nhận chương trình ghép tạng tại bệnh viện phát triển đến đâu, có đủ khả năng trở thành một trung tâm ghép gan trẻ em hàng đầu khu vực?

- Ngay từ đầu, giáo sư Đông A đã có tầm nhìn mang tính quyết định đối với toàn bộ chương trình này. Năng lượng và sự quyết tâm của ông đã giúp tất cả chúng tôi hoàn thành xuất sắc dự án này. Người kế nhiệm ông là TS.BS Trần Thanh Trí đã mang đến thêm nguồn năng lượng, tầm nhìn và hiệu quả hoạt động, giúp chương trình đạt được vị thế hiện tại và tiếp tục phát triển lên tầm quốc tế.

Tôi kỳ vọng rất lớn vào chương trình ghép tạng tại Bệnh viện Nhi đồng 2. Có hai khía cạnh phát triển mà tôi nhận thấy rất rõ. Đó là sự gia tăng về số lượng, tức số ca ghép mà bệnh viện có thể thực hiện. Nhưng theo tôi, điều quan trọng hơn nhiều là chất lượng.

Chất lượng chuyên môn của đội ngũ đã được cải thiện đáng kể trong những năm qua và hiện nay đã đạt tiêu chuẩn quốc tế. Trình độ kiến thức cũng như năng lực chuyên môn của đội ngũ tại đây cho thấy Bệnh viện Nhi đồng 2 có thể được xem là một trong những trung tâm hàng đầu không chỉ của Việt Nam mà còn của khu vực Đông Nam Á.

Tôi cho rằng đó mới là bước phát triển thực sự ấn tượng. Đặc biệt, đội ngũ hiện nay đã trở nên rất vững mạnh, có đủ năng lực để tự chủ và tiếp tục phát triển chương trình.

Giáo sư Raymond Reding thăm bệnh và hội chẩn cùng ê kíp ghép gan của Bệnh viện Nhi đồng 2 cho một bệnh nhi vừa được ghép gan; đồng thời hỏi thăm sức khỏe, động viên, tri ân người hiến một phần lá gan, cứu các bệnh nhi mắc bệnh gan bẩm sinh nặng. Với ê kíp ghép gan, sự cẩn thận, kỷ luật, tinh thần học hỏi và tác phong làm việc không ngừng nghỉ của Giáo sư Raymond Reding đã tạo nên không khí hào hứng, tích cực cho toàn bộ ê kíp - Ảnh: HỮU DUY

* Trước nhu cầu ghép tạng lớn ở trẻ em hiện nay, Việt Nam nói chung và Bệnh viện Nhi đồng 2 nói riêng cần tập trung vào những chiến lược nào để vươn tầm thành trung tâm điều trị uy tín khu vực và quốc tế, thưa giáo sư?

- Việt Nam là một quốc gia có dân số đông, vì vậy nhu cầu ghép tạng ở trẻ em cũng rất cao.

Theo tôi, số ca ghép tạng trẻ em tại Việt Nam có thể lên tới khoảng 100 ca mỗi năm. Đây là một con số rất lớn. Tôi kỳ vọng trong tương lai, Bệnh viện Nhi đồng 2 có thể thực hiện phần lớn các ca ghép này, kể cả cho những bệnh nhi đến từ các tỉnh, thành phía Bắc.

Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Chúng ta cần tiếp tục nâng cao chất lượng điều trị và đối mặt với những thách thức mới, trong đó có việc kiểm soát các vấn đề nhiễm trùng ở trẻ sau ghép. Đây là một lĩnh vực đòi hỏi sự quan tâm và tiếp tục phát triển trong thời gian tới.

Về vị thế của ghép tạng, đặc biệt là ghép gan trẻ em của Việt Nam trên bản đồ thế giới, tôi cho rằng đất nước các bạn có đầy đủ năng lực, tiềm năng để phát triển mạnh mẽ lĩnh vực này và hoàn toàn có khả năng xây dựng các trung tâm ghép tạng trở thành những trung tâm tham chiếu, không chỉ trong nước mà còn trong khu vực.

Tôi cũng tin rằng, trong tương lai, không chỉ bệnh nhi từ khắp các địa phương của Việt Nam mà cả trẻ em từ các quốc gia lân cận cũng có thể tìm đến Bệnh viện Nhi đồng 2 điều trị khi nơi đây có đầy đủ tiềm năng để trở thành một trung tâm ghép tạng trẻ em có uy tín trong khu vực.