Người cao tuổi thăm khám tại cơ sở y tế ở TP.HCM - Ảnh minh họa: TT
Theo các bác sĩ Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), người cao tuổi mắc đái tháo đường không phải là một nhóm đồng nhất. Có người vẫn khỏe mạnh, minh mẫn và tự chăm sóc tốt; nhưng cũng có người mắc nhiều bệnh đi kèm, suy giảm nhận thức, vận động hoặc dễ bị hạ đường huyết.
Vì vậy, việc điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi cần cá thể hóa, an toàn và hướng đến duy trì chất lượng cuộc sống, không chỉ đơn thuần là kiểm soát đường huyết.
Các bác sĩ khuyến cáo 10 điểm cần lưu ý khi điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi
1. Chủ động sàng lọc và phát hiện sớm: Đái tháo đường rất phổ biến ở người cao tuổi (ước tính 20 - 25% người > 65 tuổi mắc bệnh này), thường đi kèm nhiều bệnh mạn tính, suy giảm khối lượng cơ, vận động và các hội chứng lão khoa. Vì vậy cần đánh giá người bệnh một cách toàn diện, không chỉ dựa vào đường huyết.
2. Mục tiêu đường huyết cần cá thể hóa: Không phải cứ HbA1c càng thấp càng tốt. Có thể chia người cao tuổi thành nhóm sức khỏe tốt, sức khỏe trung gian và sức khỏe phức tạp/kém để lựa chọn mục tiêu điều trị phù hợp.
Ở người khỏe mạnh, HbA1c thường có thể hướng tới <7,0-7,5% nếu không gây hạ đường huyết và không tạo gánh nặng điều trị quá mức.
Ở người có nhiều bệnh đi kèm hoặc suy giảm chức năng, mục tiêu có thể <8,0%. Với người rất yếu, suy giảm chức năng hoặc nhận thức đáng kể, ưu tiên tránh hạ đường huyết và tăng đường huyết gây triệu chứng hơn là kiểm soát quá chặt.
3. Dinh dưỡng và vận động phải phù hợp: Tuổi cao không có nghĩa là bỏ qua dinh dưỡng và vận động. Cần bảo đảm đủ protein, thường ít nhất 0,8g/kg/ngày, và duy trì hoạt động thể lực phù hợp với khả năng. Ở người yếu hoặc có nguy cơ mất cơ, mục tiêu quan trọng có thể là duy trì cơ lực, khả năng vận động và tự chăm sóc, thay vì tập trung vào giảm cân.
4. Càng nhiều thuốc, càng cần đơn giản hóa: Người già thường mắc nhiều bệnh nên cần dùng nhiều thuốc. Không hiếm bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi sử dụng đồng thời 5-10 loại thuốc. Đa thuốc làm tăng nguy cơ tương tác, tác dụng không mong muốn và sai sót khi sử dụng.
Cần thường xuyên rà soát toàn bộ thuốc đang dùng và đặt câu hỏi: Thuốc nào thực sự cần thiết? Có thể giảm liều, ngừng thuốc hoặc giảm số lần uống/tiêm không?
Đặc biệt, nên cân nhắc đơn giản hóa các phác đồ insulin phức tạp khi gánh nặng điều trị vượt quá lợi ích.
5. Luôn kiểm tra thuốc có thể ảnh hưởng đến đường huyết: Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến đường huyết, ví dụ kháng sinh nhóm Sufamide hay thuốc chống viêm non-steroid có thể gây hạ đường huyết, còn thuốc Corticoid lại làm tăng đường huyết mạnh.
Vì vậy, mỗi khi được kê thêm thuốc mới, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang sử dụng, kể cả thuốc không kê đơn.
6. Ưu tiên thuốc ít gây hạ đường huyết: Hạ đường huyết đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi do nguy cơ té ngã, biến cố tim mạch, suy giảm nhận thức và các biến cố nghiêm trọng khác.
Nếu có thể, hãy ưu tiên sử dụng các thuốc có nguy cơ hạ đường huyết thấp (Metformin, ức chế DPP-4) và thận trọng khi sử dụng insulin và sulfonylurea.
7. Hạn chế phác đồ insulin quá phức tạp: Nhiều mũi tiêm mỗi ngày có thể vượt quá khả năng tự quản lý của người cao tuổi, đặc biệt khi có suy giảm nhận thức hoặc vận động.
Vì vậy đơn giản hóa phác đồ insulin phù hợp với người bệnh và người chăm sóc có thể giúp giảm hạ đường huyết, giảm gánh nặng điều trị mà vẫn đạt mục tiêu kiểm soát phù hợp.
8. Tận dụng công nghệ và hỗ trợ tuân thủ điều trị: Các thiết bị theo dõi đường huyết, đặc biệt theo dõi đường huyết liên tục (CGM), có thể giúp phát hiện hạ đường huyết và hỗ trợ điều chỉnh điều trị ở những người phù hợp.
Đồng thời, cần đơn giản hóa hướng dẫn và có sự hỗ trợ của gia đình/người chăm sóc khi cần. Hiện nay có nhiều app cài trên điện thoại thông minh có tác dụng nhắc uống thuốc, hoặc một số loại đồng hồ giúp theo dõi nhịp tim, cảnh báo nguy cơ ngã.
9. Không chỉ điều trị đường huyết: Cần đồng thời phát hiện và quản lý các bệnh và biến chứng thường gặp như bệnh tim mạch và tăng huyết áp; bệnh thận mạn; biến chứng thần kinh, loét và nhiễm trùng bàn chân; biến chứng mắt; suy giảm nhận thức; trầm cảm và các vấn đề tâm lý; loãng xương và nguy cơ té ngã.
10. Điều trị phải phù hợp với khả năng tài chính: Một phác đồ tốt không chỉ hiệu quả và an toàn mà còn phải khả thi và duy trì được lâu dài. Chi phí thuốc, xét nghiệm, thiết bị theo dõi đường huyết, tái khám và các chi phí liên quan cần được trao đổi với người bệnh và gia đình.
Khi có những lựa chọn tương đương, nên cân nhắc phương án phù hợp với khả năng chi trả, tránh gánh nặng tài chính làm gián đoạn điều trị.
