Với người thuộc nhóm nguy cơ, chủ động kiểm tra chức năng thận theo hướng dẫn của bác sĩ là cách thiết thực để phát hiện bệnh trước khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng - Ảnh: AI
Thận đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như lọc chất thải khỏi máu, điều hòa lượng nước và muối trong cơ thể, góp phần kiểm soát huyết áp và duy trì cân bằng các chất điện giải. Khi thận bị tổn thương kéo dài, những chức năng này có thể suy giảm dần, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác.
Điều đáng lo ngại là ở giai đoạn đầu, bệnh thận mạn thường không có biểu hiện đặc hiệu. Một người vẫn sinh hoạt bình thường, không đau vùng thắt lưng hay gặp bất thường khi đi tiểu nhưng chức năng thận có thể đã suy giảm. Vì vậy, chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra có thể khiến bệnh được phát hiện muộn.
4 nhóm người cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe thận
Người mắc đái tháo đường: Đường huyết tăng cao trong thời gian dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ và bộ lọc của thận, khiến khả năng loại bỏ chất thải khỏi máu suy giảm.
Đáng lưu ý, tổn thương thận do đái tháo đường có thể tiến triển mà chưa gây triệu chứng rõ ràng. Người mắc đái tháo đường nên kiểm tra chức năng thận định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, thường bao gồm xét nghiệm creatinine máu để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR) và xét nghiệm albumin trong nước tiểu.
Người bị tăng huyết áp: Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc máu. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể có thể giữ lại nhiều muối và nước hơn, khiến huyết áp khó kiểm soát.
Vì vậy, người bị tăng huyết áp, đặc biệt khi bệnh kéo dài hoặc chưa được kiểm soát tốt, nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chức năng thận và duy trì điều trị huyết áp đều đặn.
Người mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là suy tim: Tim và thận phối hợp để duy trì tuần hoàn, điều hòa lượng dịch và huyết áp. Khi tim bơm máu kém hiệu quả, lưu lượng máu đến thận có thể giảm; tình trạng ứ dịch và việc sử dụng một số thuốc điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.
Người mắc suy tim hoặc bệnh tim mạch phức tạp cần được theo dõi chức năng thận theo chỉ định, nhất là khi thay đổi thuốc hoặc xuất hiện phù, khó thở hay cân nặng tăng nhanh bất thường.
Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận: Một số bệnh thận có tính di truyền, chẳng hạn bệnh thận đa nang, hoặc có thể tập trung trong gia đình do sự kết hợp của yếu tố di truyền và lối sống.
Người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh thận mạn, đặc biệt người thân bị suy thận từ khi còn trẻ hoặc mắc bệnh thận có nguyên nhân di truyền, nên thông báo tiền sử này khi đi khám. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ và quyết định có cần xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc kiểm tra chuyên sâu hay không.
Ngoài bốn nhóm trên, người từng bị tổn thương thận cấp hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc cũng nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát. Không phải ai thuộc nhóm nguy cơ cũng chắc chắn mắc bệnh thận, nhưng phát hiện sớm có thể giúp kiểm soát nguyên nhân và làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận.
Y bác sĩ tầm soát bệnh thận mạn cho người dân có nguy cơ cao - Ảnh: D.LIỄU
Xét nghiệm nào giúp phát hiện bệnh thận mạn từ sớm?
Do bệnh thận mạn thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu, xét nghiệm là cách quan trọng để đánh giá chức năng thận. Hai kiểm tra thường được sử dụng là xét nghiệm máu để ước tính mức lọc cầu thận và xét nghiệm nước tiểu để phát hiện albumin.
Xét nghiệm creatinine máu và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR): Creatinine là chất thải được tạo ra trong quá trình hoạt động của cơ và được thận đào thải. Dựa trên nồng độ creatinine trong máu cùng các thông tin phù hợp, bác sĩ có thể tính eGFR để ước tính khả năng lọc máu của thận.
Xét nghiệm albumin trong nước tiểu: Albumin là một loại protein trong máu. Khi bộ lọc của thận bị tổn thương, albumin có thể rò rỉ vào nước tiểu. Tỉ lệ albumin/creatinine trong nước tiểu (UACR) giúp phát hiện tình trạng này, kể cả khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), UACR trên 30 mg/g có thể là dấu hiệu bệnh thận và cần được bác sĩ đánh giá.
Một kết quả bất thường đơn lẻ chưa đủ để kết luận bệnh thận mạn. Bác sĩ có thể yêu cầu làm lại xét nghiệm hoặc kiểm tra bổ sung để xác định liệu bất thường có kéo dài hay không. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng eGFR giảm dưới 60ml/phút/1,73m² hoặc albumin niệu tăng kéo dài ít nhất ba tháng là những tiêu chí quan trọng trong đánh giá bệnh thận mạn.
Khi bệnh được phát hiện sớm, việc kiểm soát huyết áp, đường huyết, điều chỉnh lối sống và sử dụng thuốc theo chỉ định có thể giúp làm chậm tiến triển ở nhiều người. Người bệnh cũng cần tránh tự ý sử dụng thuốc giảm đau chống viêm không steroid kéo dài hoặc các sản phẩm không rõ thành phần có nguy cơ gây hại cho thận.
Không nên chỉ dựa vào màu sắc nước tiểu, tình trạng tiểu đêm, nước tiểu có bọt hay phù chân để tự kết luận thận khỏe hay yếu.
Những biểu hiện này có thể có nhiều nguyên nhân và thường không đủ để chẩn đoán. Với người thuộc nhóm nguy cơ, chủ động kiểm tra chức năng thận theo hướng dẫn của bác sĩ là cách thiết thực để phát hiện bệnh trước khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.
