Tháng nào cũng vậy, sau khi thanh toán tiền học của hai con, trả góp căn hộ, chi phí sinh hoạt và khoản gửi về quê phụ bố mẹ mua thuốc, tài khoản của hai vợ chồng gần như không còn đồng nào.
“ Có lần đọc bài viết khuyên người 40 tuổi lập quỹ hưu trí, m ua bảo hiểm, khám sức khỏe định kỳ, tôi chỉ biết cười. Muốn lắm chứ, nhưng tiền đâu ?”, chị nói.
Là quản lý cấp trung tại một doanh nghiệp tư nhân, chị Hương còn mang thêm nỗi lo giữ việc. Công ty liên tục cắt giảm nhân sự, nhiều đồng nghiệp ngoài 45 tuổi phải nghỉ việc. Những buổi tối của chị giờ dành cho các khóa học kỹ năng số, không phải để thăng tiến mà để có thể làm việc lâu hơn.
Không ít lần chị dự định dành vài triệu đồng mỗi tháng để tiết kiệm cho tuổi già. Nhưng rồi con nhập viện vì viêm phổi, bố phải mổ đục thủy tinh thể, mọi kế hoạch lại gác sang một bên.
“ Tôi không sợ già, chỉ sợ đến lúc già vẫn phải tiếp tục kiếm tiền để nuôi chính mình ”, chị Hương nói trước khi giục con đi ngủ để sáng mai kịp đưa đến trường rồi mới vào cơ quan.
Với chị, tuổi già không còn là câu chuyện của hai, ba thập kỷ sau, mà đã len lỏi vào từng quyết định chi tiêu của hiện tại.
Chị Hương trong lần đưa con đi kiểm tra sức khoẻ. (Ảnh: NVCC)
Hoàn cảnh của anh Trần Văn Minh, 40 tuổi, cũng không khác nhiều. Mỗi ngày, anh rời nhà từ 5 giờ sáng để chạy gần 20 km tới khu công nghiệp ở Bắc Ninh. Tan ca lúc 6 giờ tối, anh lại ghé bệnh viện thăm cha đang điều trị sau tai biến rồi mới trở về căn nhà thuê ở Hà Nội.
Vợ chồng anh có hai con, một bé học tiểu học, một bé sắp vào cấp ba. Tổng thu nhập hơn 30 triệu đồng mỗi tháng tưởng đủ sống, nhưng gần như không còn khoản dư sau khi chi trả tiền thuê nhà, học phí, viện phí của cha và các khoản sinh hoạt.
Hai năm trước, anh từng mở tài khoản đầu tư với hy vọng mỗi tháng dành vài triệu đồng cho tương lai. Kế hoạch chỉ kéo dài ba tháng trước khi toàn bộ số tiền phải rút ra để thanh toán ca phẫu thuật của cha.
Áp lực cũng hiện rõ ở nơi làm việc. Những vị trí mới ưu tiên lao động trẻ, còn người ngoài 40 tuổi buộc phải liên tục học thêm công nghệ, nâng cao kỹ năng nếu không muốn bị thay thế.
Điều khiến anh trăn trở nhất không phải là những khó khăn hiện tại, mà là tương lai. “ Tôi đang chăm bố mẹ. Sau này liệu con mình cũng sẽ phải gồng gánh chăm mình như vậy không? ”, anh tự hỏi.
Đó cũng là nỗi băn khoăn của không ít người thuộc “thế hệ kẹp giữa” (Sandwich Generation) - những người vừa nuôi con, vừa chăm sóc cha mẹ già, trong khi vẫn phải duy trì thu nhập giữa bối cảnh việc làm nhiều biến động. Khi mỗi đồng kiếm được đều đã có sẵn một điểm đến, việc chuẩn bị cho tuổi già dễ dàng bị đẩy xuống cuối danh sách ưu tiên.
Bác sĩ CKI Nguyễn Thế Sơn trò chuyện, tư vấn sức khoẻ cho người cao tuổi. (Ảnh: NL)
Tuổi 40 đang chịu “áp lực kép”
Bác sĩ CKI Nguyễn Thế Sơn, đại diện Phức hợp Nghỉ dưỡng - Dưỡng lão Phương Đông Asahi chia sẻ với áp lực của những người ở tuổi 40 khi phải cùng lúc gánh nhiều vai trò trong gia đình. Chuẩn bị cho tuổi già không nên trở thành một áp lực tài chính mới.
Mỗi người có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng duy trì đều đặn như tập luyện, ngủ đủ giấc, ăn uống hợp lý, khám sức khỏe theo nguy cơ, tham gia đầy đủ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và tích lũy trong khả năng. Với những gia đình còn nhiều khó khăn, ưu tiên trước hết vẫn là giữ được việc làm và bảo đảm nền tảng an sinh.
“ Tuổi 40 chưa phải tuổi già, nhưng là thời điểm quyết định chúng ta sẽ già đi thế nào ”, bác sĩ Sơn nói. Ông phân tích, từ giai đoạn này, cơ thể bắt đầu suy giảm âm thầm về khối cơ, mật độ xương và khả năng chuyển hóa. Những thói quen được hình thành hôm nay sẽ quyết định chất lượng cuộc sống ở tuổi 60, 70 hay 80, giúp mỗi người duy trì sự độc lập và giảm phụ thuộc vào người thân.
Theo chuyên gia, bên cạnh nỗ lực của từng cá nhân, xã hội cũng cần phát triển các mô hình chăm sóc linh hoạt như dưỡng lão bán trú. Người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, tập luyện, giao lưu vào ban ngày nhưng vẫn trở về sống cùng gia đình vào buổi tối. Đây là giải pháp giúp giảm áp lực cho cả người cao tuổi lẫn con cái trong bối cảnh già hóa dân số.
PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, nhận định người Việt ở tuổi 40 đang chịu “áp lực kép” khi vừa phát triển sự nghiệp, vừa nuôi con và chăm sóc cha mẹ. Vì những rủi ro của tuổi già còn ở phía trước nên đa số chưa coi việc chuẩn bị cho chính mình là nhu cầu cấp thiết.
Theo ông, để thay đổi điều này cần một cách tiếp cận khác thay vì chỉ đưa ra những lời cảnh báo. Trước hết, truyền thông nên chuyển từ việc nhấn mạnh nỗi sợ tuổi già sang khơi gợi giá trị của sự chủ động. Chuẩn bị từ tuổi 40 không chỉ để tránh bệnh tật hay phụ thuộc, mà là đầu tư cho khả năng tự chủ, duy trì năng lực lao động và tận hưởng cuộc sống khi về già.
Bên cạnh đó, có thể ứng dụng kinh tế học hành vi và công nghệ số để giúp người dân tự nhìn thấy nguy cơ của chính mình. Những công cụ trên ứng dụng như VNeID hoặc Sổ sức khỏe điện tử có thể cho phép người dùng tính “tuổi sinh học” hay “chỉ số sẵn sàng cho tuổi già” về sức khỏe và tài chính. Khi các nguy cơ được lượng hóa bằng con số cụ thể, động lực thay đổi sẽ trở nên rõ ràng hơn.
Theo PGS Dũng, một hướng tiếp cận hiệu quả khác là gắn việc chuẩn bị cho bản thân với quá trình chăm sóc cha mẹ. Ở tuổi 40, nhiều người đang trực tiếp chứng kiến cha mẹ bước vào giai đoạn suy giảm sức khỏe, đối mặt với những khó khăn về tài chính và bảo hiểm. Chính những trải nghiệm ấy là lời nhắc nhở thực tế nhất về tương lai của mỗi người sau hai thập kỷ nữa.
