ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh - Chuyên gia Ban cố vấn cấp cao, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu - Ảnh: Khoa Nam
Nội dung trao đổi tập trung vào việc sử dụng kháng sinh dự phòng, khả năng bảo vệ của vắc xin, cách kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ, những trường hợp tiếp xúc với người bệnh cần được cơ quan y tế đánh giá nguy cơ…
Theo thông tin được ngành Y tế công bố, đến ngày 21-10-2026, TP.HCM ghi nhận 5 học sinh mắc não mô cầu nhóm B, trong đó một em tử vong.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể diễn tiến nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng. Chuyên gia dịch tễ khuyến cáo phụ huynh chủ động các biện pháp phòng bệnh.
Các loại vắc xin phòng ngừa các tác nhân gây bệnh hoàn toàn khác nhau
Theo ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh - Chuyên gia Ban cố vấn cấp cao, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, vắc xin viêm não Nhật Bản và vắc xin phế cầu không thể thay thế vắc xin não mô cầu, bởi đây là những loại vắc xin phòng ngừa các tác nhân gây bệnh hoàn toàn khác nhau.
Cụ thể, viêm não Nhật Bản là bệnh do vi rút viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi đốt và có thể gây tổn thương não nghiêm trọng. Vắc xin viêm não Nhật Bản giúp phòng bệnh do loại vi rút này, nhưng không có tác dụng phòng bệnh do vi khuẩn não mô cầu.
Trong khi đó, vắc xin phế cầu giúp phòng ngừa các bệnh do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae gây ra, bao gồm viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Còn vắc xin não mô cầu giúp phòng bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.
Như vậy, mặc dù phế cầu và não mô cầu đều có thể gây viêm màng não, nhưng là hai loại vi khuẩn khác nhau. Vì thế, tiêm vắc xin phế cầu không đồng nghĩa với việc trẻ đã được bảo vệ trước bệnh do não mô cầu, và ngược lại.
Chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng cho trẻ, ra soát mũi tiêm còn thiếu
ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh cho biết, hiện nay tại Việt Nam có các loại vắc xin giúp phòng ngừa năm nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y - gây ra phần lớn các trường hợp bệnh não mô cầu xâm lấn trên thế giới. Bao gồm: Vắc xin não mô cầu cộng hợp ACWY; Vắc xin não mô cầu nhóm B (MenB); Vắc xin não mô cầu nhóm B và C (BC).
Bác sĩ lưu ý: "Điều phụ huynh cần đặc biệt lưu ý là mỗi loại vắc xin có phạm vi bảo vệ riêng, không thể thay thế hoàn toàn cho nhau. Chẳng hạn, trẻ đã tiêm vắc xin ACWY vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu nhóm B. Ngược lại, tiêm vắc xin nhóm B không đồng nghĩa với việc trẻ đã được bảo vệ trước các nhóm A, C, W và Y. Đây là sự khác biệt về phạm vi bảo vệ giữa các loại vắc xin, không có nghĩa là vắc xin mất tác dụng".
Vì vậy, để mở rộng phạm vi bảo vệ trước năm nhóm huyết thanh, bác sĩ có thể tư vấn phối hợp các loại vắc xin phù hợp, căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm của từng người".
Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm - Ảnh: BVCC
Chuyên gia khuyên phụ huynh không nên quá lo lắng trong trường hợp trẻ bị mất sổ tiêm, hay không nhớ rõ con từng tiêm loại vắc xin nào. Điều quan trọng là cần kiểm tra lại lịch sử tiêm để xác định những mũi trẻ đã tiêm và những mũi còn thiếu.
Nếu mất sổ tiêm, phụ huynh có thể liên hệ cơ sở tiêm chủng trước đây để được hỗ trợ tra cứu hồ sơ. Trường hợp trẻ đã tiêm ở nhiều nơi, cần tổng hợp thông tin từ các cơ sở để tránh bỏ sót. Nếu trẻ từng tiêm tại Tiêm chủng Long Châu, phụ huynh có thể kiểm tra lịch sử tiêm trên ứng dụng Long Châu hoặc liên hệ trực tiếp trung tâm để được hỗ trợ.
Trong trường hợp không thể xác minh được lịch sử tiêm chủng, bác sĩ sẽ đánh giá độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ mắc bệnh để xây dựng lịch tiêm phù hợp. Khi đó, trẻ có thể cần được tiêm lại một số mũi nếu không có đủ bằng chứng đã tiêm trước đây.
Với trẻ bị trễ lịch nhưng xác minh được các mũi đã tiêm hợp lệ, chuyên gia cho biết thông thường không cần tiêm lại từ đầu. Bác sĩ sẽ kiểm tra và hướng dẫn tiêm bù các mũi còn thiếu theo khoảng cách phù hợp.
Riêng đối với vắc xin não mô cầu, cần xác định rõ trẻ đã tiêm loại nào, chẳng hạn ACWY, nhóm B hay nhóm BC, vì mỗi loại có phạm vi bảo vệ khác nhau. Đặc biệt, các vắc xin phòng nhóm B không thể tùy ý thay thế cho nhau trong cùng phác đồ. Do đó, việc xác minh tên vắc xin đã sử dụng rất quan trọng trước khi quyết định tiêm tiếp.
Phụ huynh cần bình tĩnh, chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng của con để bổ sung mũi tiêm còn thiếu - Ảnh: Hoàng Khánh
Ghi nhận tại các cơ sở tiêm chủng, hiện phụ huynh ngày càng quan tâm đến việc chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ, đặc biệt trong môi trường học đường và sinh hoạt tập thể.
Ông Vũ Ngọc Thắng - Giám đốc Ngành hàng thuốc và vắc xin Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho biết, trong những ngày qua, lượng phụ huynh đưa trẻ đến tiêm vắc xin phòng não mô cầu tại các cơ sở của hệ thống trên địa bàn TP.HCM có xu hướng tăng hơn 4 lần so với mức trung bình ngày thường của tháng trước. Phụ huynh cũng quan tâm nhiều hơn đến sự khác biệt giữa các nhóm huyết thanh, đặc biệt là vắc xin phòng não mô cầu nhóm B và nhóm ACWY.
Không hoang mang khi từng ở chung không gian với người mắc não mô cầu
Trước những thắc mắc về nguy cơ khi học chung khối, ngồi cùng phòng, đi cùng thang máy hoặc uống chung chai nước với người mắc não mô cầu…, BSCKI. Nguyễn Thế Thịnh - Phó Trưởng khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm cấp tính HCDC nhấn mạnh, điều quan trọng là xác định có tiếp xúc gần, mật thiết hay không.
Cần rà soát cụ thể các hành vi tiếp xúc. Bác sĩ lưu ý việc dùng chung chai nước, ly uống nước có thể tiếp xúc với nước bọt của người bệnh.
Cơ quan y tế sẽ rà soát lịch trình tiếp xúc của bệnh nhân trong 7 ngày trước đó, chú ý trong khoảng 3-4 ngày gần nhất để đánh giá nguy cơ. Nếu có tiếp xúc gần, người dân cần báo cho y tế địa phương để được xác minh và chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết. Nếu người tiếp xúc gần xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cần đeo khẩu trang ngay và nhanh chóng đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được khám, điều trị kịp thời.
Kháng sinh dự phòng được chỉ định cho người có tiếp xúc gần với ca bệnh não mô cầu. Việc đánh giá trẻ học cùng trường, cùng lớp hay khác lớp không phải là căn cứ duy nhất để dùng thuốc. Ngành y tế sẽ điều tra dịch tễ, đánh giá mức độ tiếp xúc và xác định trường hợp cần uống kháng sinh dự phòng.
Đồng tình với chuyên gia dịch tễ, ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh chia sẻ thêm, không phải cứ học cùng trường hoặc ở cùng khu dân cư là tất cả đều phải uống kháng sinh. Nguy cơ được đánh giá dựa trên mức độ tiếp xúc thực tế, chẳng hạn sống chung nhà, chăm sóc gần, tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc dịch tiết đường thở…
Điều quan trọng là phụ huynh không nên hoang mang, tự ý dùng thuốc mà cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.
