Uống đủ nước rất quan trọng đối với hoạt động của thận, nhưng uống càng nhiều không có nghĩa càng tốt - Ảnh: EatingWell
Nước giúp thận lọc máu, loại bỏ chất thải qua nước tiểu và duy trì sự cân bằng giữa nước cùng các chất điện giải trong cơ thể. Ở người khỏe mạnh, cơ thể có cơ chế điều chỉnh rất hiệu quả: khi thiếu nước, cảm giác khát thúc đẩy chúng ta uống; khi dư nước, thận tăng bài tiết để đưa lượng dịch thừa ra ngoài.
Tuy nhiên, khả năng này không phải vô hạn. Đặc biệt, uống một lượng nước rất lớn trong thời gian ngắn có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng thừa nước, làm rối loạn nồng độ natri trong máu.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là cố đạt một con số nước thật cao mỗi ngày mà là cung cấp đủ lượng chất lỏng phù hợp với nhu cầu thực tế của cơ thể.
Khi uống quá nhiều nước, thận phải xử lý những gì?
Sau khi uống nước, cơ thể sẽ hấp thu nước vào máu. Thận liên tục theo dõi tình trạng dịch và chất điện giải, sau đó điều chỉnh lượng nước được giữ lại hay thải ra ngoài qua nước tiểu.
Nếu chỉ uống thêm một vài cốc nước so với bình thường, cơ thể khỏe mạnh thường có thể tự điều chỉnh. Bạn có thể đi tiểu nhiều hơn, nước tiểu nhạt màu hơn và sau một thời gian, lượng nước trong cơ thể trở lại trạng thái cân bằng. Đây là phản ứng bình thường chứ không phải dấu hiệu cho thấy thận đang bị tổn thương.
Vấn đề xuất hiện khi lượng nước được đưa vào quá nhanh và quá nhiều. Theo National Academies (Viện hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học quốc gia Mỹ), khả năng tối đa để thận đào thải nước được ước tính khoảng 0,7 lít mỗi giờ. Đây không phải là một "mức uống an toàn" áp dụng cho tất cả mọi người, mà chỉ là ước tính về khả năng bài tiết tối đa trong điều kiện bình thường.
Khi nước vào cơ thể nhanh hơn khả năng đào thải, lượng nước dư thừa sẽ làm loãng các chất hòa tan trong máu, trong đó đáng chú ý nhất là natri.
Natri đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng nước, hoạt động của thần kinh và cơ bắp. Khi lượng natri trong máu giảm quá thấp, nước có thể di chuyển vào bên trong tế bào khiến các tế bào bị sưng lên. Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại đối với tế bào não vì hộp sọ không có nhiều không gian để não giãn nở.
Đó là cơ chế dẫn đến hạ natri máu do thừa nước.
Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi hoặc cảm giác không khỏe. Khi natri giảm nghiêm trọng, các triệu chứng có thể tiến triển thành lú lẫn, co giật, mất ý thức và trong trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.
Điều đáng lưu ý là tình trạng này không chỉ xảy ra ở người mắc bệnh thận. Một người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể gặp vấn đề nếu uống một lượng nước quá lớn trong thời gian ngắn. Nguy cơ đặc biệt đáng chú ý ở một số vận động viên sức bền, khi họ vừa mất natri qua mồ hôi vừa cố uống thật nhiều nước trong quá trình tập luyện hoặc thi đấu.
Bao nhiêu nước là vừa đủ?
Không có một con số cố định phù hợp với tất cả mọi người. Nhu cầu nước phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, mức độ vận động, nhiệt độ môi trường, chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và lượng nước mất qua mồ hôi.
National Academies cũng nhấn mạnh rằng nhu cầu nước thay đổi đáng kể theo hoạt động và môi trường, vì vậy không thể đưa ra một mức nước uống duy nhất áp dụng cho mọi người trong mọi hoàn cảnh. Tổng lượng nước còn bao gồm nước từ các loại đồ uống khác và lượng nước có trong thực phẩm.
Chẳng hạn, một người làm việc trong phòng điều hòa, ít vận động sẽ có nhu cầu khác với người làm việc ngoài trời giữa thời tiết nóng hoặc tập luyện cường độ cao. Khi cơ thể mất nhiều nước qua mồ hôi, nhu cầu bổ sung chất lỏng cũng tăng lên.
Với phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh, cảm giác khát và màu nước tiểu có thể là những dấu hiệu thực tế để điều chỉnh lượng nước uống. Mayo Clinic cho biết người có đủ nước thường không cảm thấy khát thường xuyên và nước tiểu có màu trong hoặc vàng nhạt.
Nước rất quan trọng nhưng không nên uống quá nhiều - Ảnh minh họa
Ai cần đặc biệt cẩn thận khi uống nhiều nước?
Người khỏe mạnh có chức năng thận bình thường rất hiếm khi bị ngộ độc nước nếu chỉ uống nước theo nhu cầu trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nguy cơ có thể cao hơn ở những người mắc bệnh làm ảnh hưởng đến khả năng cân bằng nước và điện giải.
Những người mắc bệnh thận, suy tim hoặc bệnh gan có thể gặp khó khăn hơn trong việc điều chỉnh lượng nước trong cơ thể. Một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ natri hoặc sự cân bằng dịch, chẳng hạn thuốc lợi tiểu. Mayo Clinic lưu ý đây là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ hạ natri máu trong một số trường hợp.
Với những người này, không nên tự áp dụng các nguyên tắc uống nước phổ biến trên mạng như "càng nhiều càng tốt" hoặc cố uống một lượng nước rất lớn mỗi ngày. Lượng nước phù hợp cần được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.
Ngay cả người khỏe mạnh cũng nên tránh thói quen uống nước thật nhanh để bù một lượng lớn trong thời gian ngắn. Khi vận động lâu hoặc đổ nhiều mồ hôi, việc bổ sung chất lỏng cần phù hợp với mức mất nước và trong một số trường hợp cần chú ý cả chất điện giải, thay vì chỉ liên tục uống nước lọc.
Nếu sau khi uống một lượng nước rất lớn xuất hiện đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, lú lẫn, mất phương hướng, co giật hoặc mất ý thức, cần được đưa đi cấp cứu. Đây có thể là biểu hiện của hạ natri máu nghiêm trọng và không nên chờ cơ thể tự điều chỉnh.
Điều quan trọng với sức khỏe của thận không phải là uống thật nhiều nước, mà là duy trì sự cân bằng. Hãy uống đều trong ngày, tăng lượng nước khi thời tiết nóng hoặc vận động nhiều, đồng thời lắng nghe tín hiệu khát của cơ thể. Với người có bệnh thận, tim, gan hoặc đang sử dụng thuốc có ảnh hưởng đến cân bằng dịch, nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp thay vì tự đặt ra một mục tiêu cố định.
