Nước ngọt "zero đường", trà sữa ít calo, sữa chua ăn kiêng hay các loại đồ uống dành cho người giảm cân đang ngày càng phổ biến vì được xem là lựa chọn "lành mạnh" hơn so với đồ uống nhiều đường - Ảnh: AI
Nghiên cứu do các nhà khoa học Brazil thực hiện trên hơn 12.700 người trưởng thành trong khoảng 8 năm, đã đánh giá mức tiêu thụ nhiều loại chất tạo ngọt nhân tạo phổ biến như aspartame, saccharin, acesulfame-K, erythritol, xylitol, sorbitol và tagatose.
Kết quả cho thấy nhóm sử dụng nhiều chất tạo ngọt nhất có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn khoảng 62% so với nhóm sử dụng ít nhất. Nếu quy đổi theo tốc độ lão hóa não, mức suy giảm này tương đương khoảng 1,6 năm già hóa não bổ sung.
Điều đáng chú ý là mối liên hệ này rõ ràng hơn ở những người dưới 60 tuổi, trong khi ở nhóm lớn tuổi hơn, các nhà khoa học chưa ghi nhận sự khác biệt đáng kể.
Các chất tạo ngọt được khảo sát hiện có mặt trong rất nhiều sản phẩm quen thuộc như nước ngọt không đường, nước tăng lực, đồ uống hương trái cây, sữa chua, bánh kẹo ít calo và nhiều thực phẩm siêu chế biến khác. Với aspartame, lượng tiêu thụ cao nhất trong nghiên cứu chỉ tương đương khoảng một lon nước ngọt ăn kiêng mỗi ngày.
Tuy nhiên các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu quan sát. Điều đó có nghĩa là nghiên cứu chỉ phát hiện mối liên hệ giữa việc tiêu thụ chất tạo ngọt và sự suy giảm nhận thức, chứ chưa thể kết luận chính các chất tạo ngọt là nguyên nhân trực tiếp gây mất trí nhớ.
Vì sao các nhà khoa học vẫn thận trọng?
Trong nhiều năm qua, chất tạo ngọt nhân tạo được sử dụng rộng rãi như giải pháp thay thế đường nhằm giảm lượng calo và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên ngày càng có nhiều nghiên cứu đặt câu hỏi về những tác động lâu dài của chúng đối với sức khỏe.
Một số nghiên cứu gần đây còn ghi nhận việc tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt nhân tạo có thể liên quan đến tình trạng tăng insulin lúc đói, kiểm soát đường huyết kém hơn và nguy cơ mắc bệnh tim mạch chuyển hóa cao hơn. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ để khẳng định đây là mối quan hệ nhân quả.
Theo các chuyên gia, sức khỏe não bộ chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố cùng lúc như chế độ ăn uống tổng thể, giấc ngủ, vận động, bệnh nền, mức độ căng thẳng và yếu tố di truyền. Vì vậy không thể quy toàn bộ nguy cơ suy giảm trí nhớ chỉ cho một thành phần thực phẩm.
Ngày càng nhiều người sử dụng loại đường ăn kiêng, nhưng nghiên cứu này đang cho rằng dùng đường ăn kiêng cũng không phải hoàn toàn vô hại - Ảnh minh họa
Người tiêu dùng nên làm gì?
Các chuyên gia cho rằng phát hiện mới không có nghĩa mọi người phải lập tức loại bỏ hoàn toàn các sản phẩm chứa chất tạo ngọt nhân tạo khỏi chế độ ăn. Điều quan trọng hơn là sử dụng chúng ở mức hợp lý, thay vì coi đây là lựa chọn "càng nhiều càng tốt" chỉ vì không chứa đường.
Nếu thường xuyên uống nước ngọt không đường, đồ uống giảm cân hoặc các thực phẩm siêu chế biến có chứa chất tạo ngọt, người tiêu dùng nên đọc kỹ thành phần sản phẩm, đa dạng nguồn thực phẩm và ưu tiên các lựa chọn tự nhiên hơn như nước lọc, trà không đường hoặc trái cây tươi.
Tại Việt Nam, các sản phẩm sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo cũng ngày càng phổ biến, từ nước ngọt không đường, trà đóng chai, sữa chua ít đường đến các loại bánh kẹo và thực phẩm dành cho người ăn kiêng hoặc kiểm soát cân nặng.
Nhiều người lựa chọn những sản phẩm này với mong muốn giảm lượng đường tiêu thụ, tuy nhiên các chuyên gia khuyến cáo không nên vì nhãn "không đường" mà sử dụng quá thường xuyên.
Việc đọc kỹ thành phần, sử dụng ở mức hợp lý và ưu tiên chế độ ăn uống cân bằng vẫn là cách tiếp cận an toàn hơn, đặc biệt khi các nghiên cứu về ảnh hưởng lâu dài của chất tạo ngọt nhân tạo đối với sức khỏe não bộ vẫn đang tiếp tục được làm rõ.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc duy trì chế độ ăn cân đối, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và kiểm soát tốt các bệnh lý chuyển hóa vẫn là những biện pháp đã được chứng minh giúp bảo vệ chức năng não bộ lâu dài.
Trong khi đó vai trò thực sự của chất tạo ngọt nhân tạo đối với trí nhớ vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu, để xác định rõ liệu đây chỉ là một mối liên hệ thống kê hay thực sự là nguyên nhân gây suy giảm nhận thức.
