Người bệnh ung thư chờ đợi chụp PET/CT vì thiếu nguồn thuốc phóng xạ

Khu chụp PET/CT của một bệnh viện tuyến cuối ở TP.HCM trong tình trạng đóng kín cửa - Ảnh: XUÂN MAI

Bệnh nhân chờ đợi, vượt ngàn km để chụp PET/CT

Suốt gần 2 năm qua, một số bệnh nhân ở TP.HCM và các tỉnh phía Nam phải ra Hà Nội, Đà Nẵng chụp PET/CT do nguồn cung dược chất phóng xạ phục vụ kỹ thuật này tại khu vực phía Nam gặp khó khăn. Chi phí đi lại, ăn ở mỗi lần có thể lên tới hơn 20 triệu đồng, chưa kể chi phí chụp.

Nguyên nhân là lò cyclotron tại phía Nam, nơi sản xuất dược chất phóng xạ 18F-FDG, ngừng hoạt động, khiến hoạt động chụp PET/CT tại nhiều bệnh viện bị ảnh hưởng. Người bệnh được chỉ định chụp PET/CT phải tìm đến các cơ sở ở khu vực khác để thực hiện kỹ thuật.

Tại Hà Nội, dù có các bệnh viện vẫn đang triển khai chụp PET/CT, người bệnh vẫn phải chờ do lượng bệnh nhân lớn, trong khi thiết bị còn hạn chế. Bên cạnh đó, một số bệnh viện do nguồn cung thuốc phóng xạ gián đoạn khiến việc thực hiện kỹ thuật chụp PET/CT cũng bị ảnh hưởng.

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, tại Bệnh viện K và Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, người bệnh thường được hẹn chụp sau 2-5 ngày kể từ khi có chỉ định, tùy thời điểm.

Ông Đ.V.T. (71 tuổi, quê Hải Phòng) từng điều trị ung thư tuyến tiền liệt tại Bệnh viện K năm 2024 bằng phẫu thuật và 37 buổi xạ trị. Gần đây, ông quay lại bệnh viện do xuất hiện tổn thương nghi ngờ tái phát tại khu vực đã điều trị.

Trong đợt thăm khám này, ngoài các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh khác, ông được chỉ định chụp PET/CT. "Bác sĩ ghi lịch hẹn 2 ngày sau chụp. Thời gian này, gia đình phải thu xếp ăn ở, chờ đợi đến lịch, cũng phát sinh thêm chi phí", ông T. nói.

Còn tại một bệnh viện tư nhân ở Hà Nội, hiện đang đặt dược chất phóng xạ từ Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội theo số lượng bệnh nhân dự kiến. Do lượng bệnh nhân ít, vì vậy bệnh viện thường tổ chức chụp cách ngày, mỗi đợt khoảng 6-10 bệnh nhân.

Theo bác sĩ chuyên khoa ung bướu tại bệnh viện này, nguồn cung nhìn chung đáp ứng nhu cầu sử dụng. Tuy nhiên, đôi khi cũng có gián đoạn khi máy móc tại đơn vị cung cấp gặp sự cố hoặc phải bảo trì.

"Khi đó, bệnh viện phải thông báo, sắp xếp lại lịch hoặc liên hệ cơ sở khác để chuyển bệnh nhân đến chụp. Do không có nguồn cung thay thế, hoạt động chụp PET/CT cũng có thể phải tạm dừng", bác sĩ cho hay.

Khu vực chụp PET/CT tại Bệnh viện K, cơ sở Tân Triều, Hà Nội - Ảnh: D.L.

Dược chất phóng xạ không thể dự trữ, cần giải pháp đồng bộ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội, cho biết trung tâm sản xuất dược chất phóng xạ theo đơn đặt hàng của các bệnh viện, với lịch cung ứng phù hợp thời điểm chụp.

Đây là loại dược chất không thể dự trữ lâu và phải được sản xuất trong ngày để kịp sử dụng. Chẳng hạn, đồng vị phóng xạ 18F-FDG có thời gian bán rã khoảng 109,8 phút.

Sau mỗi chu kỳ bán rã, hoạt độ phóng xạ còn lại giảm một nửa, vì vậy quá trình sản xuất, vận chuyển và sử dụng phải được tính toán chặt chẽ theo lịch chụp. "Hiện trung tâm sản xuất 2 ca, xuất kho vào sáng và trưa hằng ngày", ông Vinh cho hay.

Theo ông, trung tâm đang cố gắng đáp ứng nhu cầu đặt hàng của các bệnh viện. Tuy nhiên, vào những thời điểm nhu cầu tăng, năng lực cung ứng của cơ sở vẫn có giới hạn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, GS.TS Mai Trọng Khoa, nguyên Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết việc phát triển các kỹ thuật chẩn đoán, điều trị ung thư, trong đó có y học hạt nhân, còn gặp khó khăn do phụ thuộc vào thiết bị và dược chất phóng xạ nhập khẩu.

Trong khi đó, nguồn cung trong nước vẫn hạn chế, đặc biệt với các loại thuốc có thời gian bán rã ngắn như 18F-FDG.

Theo ông Khoa, để tháo gỡ khó khăn cần tăng năng lực sản xuất dược chất phóng xạ trong nước, đồng thời bảo đảm khả năng nhập khẩu khi cần thiết. Việc đầu tư cũng cần được thực hiện đồng bộ giữa hệ thống sản xuất dược chất phóng xạ và máy PET/CT.

Thay vì mỗi bệnh viện phải đầu tư một hệ thống sản xuất riêng, có thể phát triển các cơ sở sản xuất tập trung để cung cấp cho nhiều bệnh viện trong khu vực, với điều kiện bảo đảm thời gian vận chuyển phù hợp đặc tính của dược chất.

Bên cạnh đó cần hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo thuận lợi cho việc nhập khẩu thiết bị, dược chất phóng xạ cũng như vận chuyển, sản xuất và sử dụng các loại thuốc này.

Sản xuất thuốc phóng xạ sử dụng để chụp ảnh PET/CT trong chẩn đoán và theo dõi hỗ trợ điều trị ung thư - Ảnh: DUYÊN PHAN

Nguồn cung dược chất phóng xạ hiện ra sao?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Việt Dũng, đại diện Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), cho biết tại phía Nam, Bệnh viện Chợ Rẫy đã ngừng sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ PET/CT từ năm 2025 để sửa chữa, thay thế hệ thống cyclotron mới.

Đến nay hệ thống đã được lắp đặt và đang chờ nghiệm thu. Bệnh viện cho biết đang tích cực hoàn thiện các công việc liên quan để đưa hệ thống vào hoạt động trong năm nay. Ngoài ra, hai doanh nghiệp tại phía Nam cũng đang xây dựng cơ sở sản xuất dược chất phóng xạ.

Tại miền Bắc, các đầu mối cung ứng gồm Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội và Công ty cổ phần Y học Rạng Đông - Trung tâm Gia tốc VietSing.

Theo ông Dũng, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội hiện cung ứng ổn định, trong khi hoạt động sản xuất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chủ yếu phục vụ nhu cầu của bệnh viện.

Đối với Công ty Rạng Đông, cơ sở tại miền Bắc đã được cấp chứng nhận thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP), nhưng vẫn đang hoàn tất các thủ tục liên quan trước khi triển khai sản xuất tại địa điểm mới. Trước đây, doanh nghiệp có cơ sở tại đường Hoàng Quốc Việt, Hà Nội.

Do chuyển sang địa điểm mới, doanh nghiệp phải thực hiện các lô sản xuất thử đối với những thuốc đã được cấp số đăng ký, đồng thời nộp hồ sơ thay đổi, bổ sung thông tin về địa điểm sản xuất. 

Ông Dũng cho biết Phòng Đăng ký thuốc thuộc Cục Quản lý dược đã tiếp nhận hồ sơ và đang xử lý để trình Hội đồng xem xét, thông qua trong thời gian sớm nhất.