Ở tuổi 85, giáo sư Trần Đông A vẫn đều đặn đến Bệnh viện Nhi đồng 2 vào thứ Ba, Tư và Năm hằng tuần làm việc với vai trò là cố vấn chuyên môn cao cấp - Ảnh: XUÂN MAI
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, Anh hùng Lao động, Thầy thuốc nhân dân, GS.TS.BS Trần Đông A bộc bạch:
Giáo sư Trần Đông A
Không những bệnh viện mà cả ngành y tế thành phố đề nghị tôi tiếp tục làm cố vấn. Thấy mình còn đủ sức khỏe nên tôi vẫn làm. Tôi nói rõ rồi, khi nào không còn đủ sức khỏe thì tôi nghỉ
Dù sức khỏe và thể trạng không còn như trước, giáo sư Đông A vẫn giữ nếp sinh hoạt kỷ luật: đi ngủ lúc 20h, thức dậy lúc 4h, chuyển từ đánh tennis sang đi bộ mỗi sáng.
Mỗi tuần, giáo sư đều đặn đến Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) vào các ngày thứ Ba, thứ Tư và thứ Năm để tham gia họp giao ban với vai trò cố vấn chuyên môn cấp cao, đặc biệt theo sát hoạt động của khối ngoại khoa.
Từ ca mổ Việt - Đức lịch sử đến nền móng ghép gan trẻ em bền vững
Trong nhiều dấu ấn phát triển của ngành ngoại nhi Việt Nam đều gắn liền với tên tuổi giáo sư Trần Đông A. Từ ca mổ tách cặp song sinh Việt - Đức năm 1988 cho đến ca mổ Trúc Nhi - Diệu Nhi năm 2020 đều có bóng dáng của vị giáo sư này.
Theo giáo sư Trần Đông A, tiếng vang từ ca mổ Việt - Đức giữa bối cảnh đất nước đang bị cấm vận đã đưa ông đi báo cáo khắp thế giới.
Bước ngoặt phát triển chương trình ghép gan nhi tại phía Nam đến vào năm 2005, nhân dịp kỷ niệm 30 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trong chuyến đi cứu trợ lũ lụt tại đảo Cát Bà (Hải Phòng), Bí thư Thành ủy TP.HCM lúc bấy giờ hỏi giáo sư Trần Đông A về một công trình y học có ý nghĩa để đánh dấu dịp kỷ niệm này.
Ông đề xuất thực hiện ghép gan cho trẻ em và được lệnh sang Bỉ gặp giáo sư Otte, giáo sư Raymond Reding để trao đổi chuyên môn, cụ thể là các bệnh nhi bị suy gan giai đoạn cuối vì teo đường mật bẩm sinh.
Các chuyên gia đồng ý hỗ trợ với điều kiện bệnh viện phải có đầy đủ trang thiết bị cần thiết.
Tuy nhiên, khi ấy Việt Nam chưa có đủ thiết bị. Sau khi báo cáo lãnh đạo thành phố, quyết định mua sắm thiết bị được triển khai ngay bằng hình thức chỉ định thầu. Chỉ bốn tuần sau, các trang thiết bị cần thiết đã được chuẩn bị đầy đủ.
Sau khi sang Việt Nam kiểm tra, giáo sư Reding thống nhất tiến hành ca mổ vào ngày 5-12-2005. Hai ca ghép gan đầu tiên được thực hiện thành công cho hai bệnh nhi, một bé chưa đầy 1 tuổi và một bé chưa đầy 3 tuổi.
Thành công này được Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng đúng thời điểm khai mạc Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, đồng thời được ghi nhận là một trong mười thành quả khoa học Việt Nam.
Từ đó hơn 20 năm, Bệnh viện Nhi đồng 2 đã thực hiện thành công 76 ca ghép gan, trong đó có 2 ca ghép từ người hiến chết não, mà nếu không ghép thì bệnh nhi sẽ tử vong trong thời gian ngắn. Đến nay, Bệnh viện Nhi đồng 2 vẫn là trung tâm ghép tạng nhi duy nhất tại khu vực phía Nam.
Giáo sư Trần Đông A đứng phía sau luôn theo dõi các học trò của mình mổ tách hai bé gái song sinh Trúc Nhi - Diệu Nhi vào năm 2020 - Ảnh: DUYÊN PHAN
‘Sự trưởng thành của thế hệ kế cận là điều đương nhiên’
Nhìn lại hành trình phát triển của ngành y, đặc biệt là ngoại khoa, giáo sư Trần Đông A đặt nhiều kỳ vọng vào thế hệ bác sĩ trẻ đang có điều kiện phát triển tốt hơn các thế hệ đi trước.
“Trong thời kỳ vô cùng khó khăn, khi bị cấm vận về trang thiết bị, thuốc men…, chúng ta vẫn phát huy tinh thần đoàn kết, kỷ luật và phối hợp hài hòa theo nhóm. Điều này đã được nhiều người công nhận qua ca mổ Việt - Đức.
Ngày nay, các bác sĩ đã có một chặng đường dài tích lũy kinh nghiệm, được trang bị phương tiện hiện đại hơn, hệ thống được tổ chức lại và có cơ hội tiếp cận với tinh hoa y học nước ngoài.
Vì vậy, tôi cho rằng sự trưởng thành của đội ngũ bác sĩ là điều đương nhiên, bên cạnh sự tạo điều kiện của cấp trên về nhân sự, cơ sở vật chất, trang thiết bị và ngân sách”, giáo sư Đông A kỳ vọng.
Giáo sư Trần Đông A cũng nhấn mạnh vai trò của tư duy lâm sàng trong chẩn đoán và điều trị. Theo ông, bác sĩ cần suy luận, thăm khám kỹ lưỡng và đánh giá cẩn trọng tình trạng người bệnh để đưa ra quyết định chính xác, tránh những xét nghiệm không cần thiết, qua đó giảm chi phí điều trị.
Máy móc hiện đại và hoạt động tầm soát có vai trò quan trọng, nhưng nếu sử dụng thiếu cân nhắc, chúng cũng có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn.
“Tôi từng nói với các bác sĩ, một em bé sơ sinh chỉ nặng 1kg mà ngày nào cũng lấy máu xét nghiệm thì làm sao chịu nổi? Có máy móc, có phương tiện là tốt, nhưng quan trọng vẫn là bác sĩ phải biết khi nào cần dùng, khi nào không. Cuối cùng, mình phải nghĩ đến người bệnh trước”, giáo sư Đông A đúc kết.
Anh hùng Lao động, Thầy thuốc nhân dân, GS.TS.BS Trần Đông A nay đã 85 tuổi - Ảnh: XUÂN MAI
Giáo sư Trần Đông A (sinh năm 1941, quê tỉnh Nam Định (trước sáp nhập), nay là tỉnh Ninh Bình) từng là Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2; đại biểu Quốc hội các khóa XI, XII; Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Hiện nay ông là cố vấn chuyên môn cao cấp của Bệnh viện Nhi đồng 2, phụ trách chương trình ghép tạng trẻ em của bệnh viện.
Năm 2006, ông được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng nhất, danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (2008), danh hiệu Thầy thuốc nhân dân (2006).
