Bộ Y tế đang đề xuất nhiều giải pháp siết chặt quản lý thiết bị y tế, giá thuốc - Ảnh minh họa
Trước thực tế này, Bộ Y tế đang đề xuất nhiều giải pháp siết chặt quản lý thiết bị y tế, giá thuốc.
Kiểm soát từ giá nhập khẩu đến đấu thầu
Liên quan đến vụ Công ty Việt Mỹ nâng khống giá thiết bị y tế, thuốc tại nước ngoài, trong cuộc họp báo Chính phủ mới đây, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết trách nhiệm quản lý giá phải được đặt ra ở từng khâu, từ nhập khẩu, kê khai giá, đấu thầu mua sắm đến sử dụng và thanh toán tại cơ sở y tế.
Cụ thể, đối với thiết bị y tế, pháp luật hiện hành phân loại theo mức độ rủi ro thành bốn loại A, B, C và D. Do chủng loại thiết bị rất đa dạng, từ hệ thống máy móc hiện đại đến các thiết bị nhỏ, việc quản lý không thực hiện định giá đối với toàn bộ thiết bị mà áp dụng các quy định về giá, đấu thầu, hải quan, thuế và pháp luật chuyên ngành.
Ở khâu nhập khẩu, tổ chức, cá nhân phải khai báo và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của giá trị khai báo. Việc kiểm tra, xác định trị giá hải quan được thực hiện theo pháp luật về hải quan và thuế.
Trường hợp có hành vi tạo lập giao dịch trung gian ở nước ngoài nhằm nâng giá trước khi thiết bị hoặc thuốc được nhập khẩu vào Việt Nam, việc phát hiện, xử lý cần sự phối hợp giữa cơ quan thuế, hải quan, tài chính và các cơ quan liên quan.
"Việc kiểm soát nâng giá trong trường hợp này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, bởi giao dịch có thể phát sinh ở nhiều khâu, nhiều quốc gia trước khi thiết bị hoặc thuốc được đưa vào Việt Nam", ông Hà cho biết.
Theo ông Hà, định hướng của Bộ Y tế là giảm các khâu trung gian, giảm chi phí thuốc và thiết bị y tế, đồng thời bảo đảm nguồn cung thiết yếu cho người dân.
Trao đổi tại họp báo do Bộ Y tế tổ chức ngày 1-10, TS.BS Nguyễn Minh Lợi - Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế, Bộ Y tế - cho hay Bộ Y tế đang lấy ý kiến sửa đổi, bổ sung Điều 113 Luật Khám bệnh, chữa bệnh theo hướng phân tầng mua sắm trang thiết bị y tế, tham khảo mô hình mua sắm thuốc tập trung và kinh nghiệm quốc tế.
Theo đó, thay vì quản lý riêng lẻ từng khâu, việc quản lý sẽ hướng tới toàn bộ vòng đời thiết bị, từ nhập khẩu, cấp phép, mua sắm, thuế, hải quan đến đấu thầu và thanh toán bảo hiểm. Các hệ thống dữ liệu liên quan cũng được định hướng kết nối, liên thông và chia sẻ giữa các cơ quan.
Bộ Y tế đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về mã định danh riêng cho từng thiết bị y tế. Nếu triển khai, mã này có thể hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, theo dõi quá trình lưu thông, phân phối và sử dụng thiết bị.
Ông Lợi lưu ý cần phân biệt giữa giá kê khai, giá niêm yết và giá hình thành trong đấu thầu. Giá của một gói thầu không chỉ phụ thuộc vào giá nhập khẩu mà còn có thể bao gồm chi phí đào tạo, bảo hành, bảo trì, linh phụ kiện, thay thế và các chi phí liên quan.
"Vì vậy cần tiếp cận giá trong đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu và phân biệt với cơ chế quản lý giá, kê khai giá, niêm yết giá", ông Lợi nói.
Phân tầng mua sắm, quản lý suốt vòng đời
Theo đề xuất của Bộ Y tế, hoạt động mua sắm thiết bị y tế có thể được phân thành ba tầng: cấp quốc gia, cấp tỉnh, thành phố và cấp cơ sở bệnh viện.
Những thiết bị có giá trị lớn hoặc nhu cầu sử dụng rộng có thể được tổ chức mua sắm tập trung, trong khi các thiết bị khác được phân cấp để địa phương, bệnh viện chủ động lựa chọn phù hợp nhu cầu.
Danh mục thiết bị đấu thầu tập trung ở cấp quốc gia và danh mục phân cấp cho địa phương sẽ được xác định cụ thể khi các quy định được luật hóa.
Bên cạnh khâu mua sắm, Bộ Y tế đặt vấn đề quản lý xuyên suốt vòng đời thiết bị: từ xác định nhu cầu, lựa chọn, mua sắm, vận hành, bảo trì, sửa chữa, hiệu chuẩn, đánh giá hiệu quả sử dụng đến điều chuyển, thu hồi hoặc thanh lý.
Tại Hội nghị Tập huấn công tác quản lý công trình và thiết bị y tế ngành y tế vừa được tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cũng nhấn mạnh trách nhiệm của cơ sở y tế phải được nhìn nhận xuyên suốt vòng đời thiết bị.
Từ xác định nhu cầu, xây dựng tiêu chuẩn, định mức, lập kế hoạch đầu tư, mua sắm, tiếp nhận, quản lý hồ sơ, đưa vào sử dụng đến bảo trì, bảo dưỡng, kiểm định, hiệu chuẩn, theo dõi sự cố, cảnh báo an toàn và đánh giá hiệu quả sử dụng đều phải được kiểm soát.
Theo ông Tuyên, một thiết bị được mua sắm đúng quy trình nhưng sử dụng không hiệu quả, không được bảo trì đầy đủ hoặc không kiểm soát được tình trạng an toàn thì chưa thể coi là quản lý tốt.
Đấu thầu tập trung thuốc để giảm giá
Đối với thuốc, Bộ Y tế đang quản lý từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối, mua sắm và sử dụng tại cơ sở y tế. Ngay từ đầu vào, cơ sở sản xuất, nhập khẩu phải công bố giá bán buôn dự kiến đối với thuốc kê đơn; cơ sở bán buôn không được bán cao hơn mức giá đã công bố.
Bộ Y tế rà soát mức giá này với các thuốc tương tự trên thị trường và giá trúng thầu của chính thuốc đó. Kết quả trúng thầu thuốc tại các cơ sở y tế được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Cục Quản lý dược và Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Theo ông Vũ Mạnh Hà, cơ chế đàm phán giá và mua sắm tập trung cấp quốc gia thời gian qua đã giúp tiết kiệm khoảng 6.000 tỉ đồng.
Tại cuộc họp báo do Bộ Y tế tổ chức ngày 1-10, ông Nguyễn Thành Lâm, Phó cục trưởng Cục Quản lý dược, cũng cho biết thuốc được quản lý từ chất lượng đến giá trong suốt chuỗi cung ứng. Các cơ sở sản xuất phải đáp ứng tiêu chuẩn GMP; thuốc nhập khẩu phải đáp ứng các yêu cầu liên quan đến GSP; cơ sở bán buôn, bán lẻ phải đáp ứng lần lượt tiêu chuẩn GDP, GPP.
Bộ Y tế đang đề xuất sửa đổi Nghị định 163/2025/NĐ-CP theo hướng quản lý giá thuốc chặt chẽ hơn, trong đó xác định rõ thời điểm kê khai giá bán buôn tối đa.
Theo ông Lâm, trước đây doanh nghiệp có thể kê khai giá trước khi thuốc thực sự có mặt trên thị trường. Có trường hợp doanh nghiệp mới ký hợp đồng ngoại đã kê khai giá, nhưng thuốc chưa có hàng thực tế hoặc hoạt động thương mại sau đó không được thực hiện. Mức giá công khai vì vậy có thể không phản ánh đúng hoạt động cung ứng.
Để khắc phục, Bộ Y tế đề xuất doanh nghiệp kê khai giá sau khi thuốc được sản xuất lô đầu tiên hoặc nhập khẩu lô đầu tiên, tức khi thuốc đã thực sự có mặt trên thị trường và trước khi bán ra.
Bộ Y tế cũng dự kiến hướng dẫn doanh nghiệp xác định giá bán buôn dự kiến dựa trên các yếu tố cấu thành giá. Doanh nghiệp phải xác định chi phí đầu vào, giá vốn, các chi phí liên quan và lợi nhuận dự kiến; đồng thời lưu trữ hồ sơ để phục vụ thanh tra, kiểm tra.
"Bộ Y tế sẽ ban hành thông tư để hướng dẫn các doanh nghiệp có phương pháp xác định mức giá bán buôn tối đa", ông Lâm cho biết.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đề xuất công khai giá thuốc ngay sau khi doanh nghiệp nộp hồ sơ và được cấp phiếu tiếp nhận, thay vì chờ hoàn tất thời gian xử lý thủ tục công khai. Sau đó cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, hậu kiểm để bảo đảm giá thuốc được quản lý chặt chẽ.
Các quy định vẫn đang được Bộ Y tế lấy ý kiến trước khi ban hành. Với những đề xuất này, Bộ Y tế kỳ vọng sẽ siết quản lý giá thuốc, thiết bị y tế trong thời gian tới.
