Có phải gia đình trẻ ngày càng ngại ở với cha mẹ già?

Ngày càng nhiều gia đình trẻ chọn ở riêng thay vì ở cùng cha mẹ - Ảnh minh họa: AI

Bên cạnh đó, các cặp vợ chồng trẻ ngày nay có xu hướng sống riêng biệt, tách biệt khỏi các bậc cha mẹ và không sinh nhiều con như trước.

Theo số liệu điều tra dân số, quy mô gia đình Việt Nam đang có xu hướng ngày càng thu hẹp, chuyển dịch từ gia đình nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân.

Theo số liệu điều tra dân số và nhà ở từ năm 2009 đến năm 2024, năm 2019 cả nước có 26.870.079 hộ dân cư, tăng 4,4 triệu hộ so với cùng kỳ năm 2009. Năm 2024, quy mô trung bình hộ gia đình Việt Nam là khoảng 3,6 người, giảm so với các năm trước, trong đó gia đình hạt nhân (chỉ gồm bố mẹ và con) ngày càng trở nên phổ biến.

Nhiều gia đình trẻ không muốn sống chung với cha mẹ

Mỗi gia đình hạt nhân hiện nay chỉ bao gồm một hoặc hai thế hệ, điều này dẫn đến việc số lượng người sống trong một hộ gia đình giảm đáng kể.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, chị N.M.H. (quận Hoàng Mai, Hà Nội), ông bà nội (bố mẹ chồng chị) đã hỗ trợ khá nhiều trong việc đưa đón các cháu đi học, chăm sóc cháu khi bố mẹ đi làm về muộn. Nhưng sau 3 năm sống chung, vợ chồng chị H. quyết định ra ở riêng khi đủ điều kiện kinh tế.

Theo chị H., mong muốn có một căn nhà riêng xuất phát từ những mâu thuẫn nhỏ nhưng tích tụ nhiều trong quá trình chung sống với bố mẹ chồng từ việc ăn uống, cách chi tiêu đến nuôi dạy con cái.

Chẳng hạn ông bà thích chiều chuộng, chăm bẵm cháu nhưng bố mẹ lại muốn rèn cho con tính tự lập, hay bố mẹ muốn cho con học tiếng Anh từ sớm nhưng ông bà lại cho rằng không cần thiết, "tiếng Việt chưa sõi, cần gì tiếng Anh".

Những mâu thuẫn như vậy tuy nhỏ nhưng dễ khiến tất cả các thành viên trong gia đình luôn sống trong trạng thái căng thẳng, dẫn đến "bằng mặt mà không bằng lòng".

"Quan điểm của mình là sống ở gần hay hơn ở chung. Thế hệ trẻ có sự khác biệt về nhiều mặt đối với các thế hệ trước, mình không muốn những xung đột không đáng có gây ảnh hưởng đến tình cảm gia đình.

Vợ chồng mình mua nhà cách ông bà khoảng 2km, phần vừa để ông bà gần gũi với các cháu, phần vừa tiện chăm sóc cho ông bà khi đau ốm, thi thoảng chạy sang xin bát cơm ông bà lại quý, lại vui", chị H. chia sẻ.

Còn vợ chồng bà Hoa (60 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội) lại lựa chọn cho con trai ra ở riêng ngay sau khi lập gia đình. Bà chia sẻ mình vẫn còn khỏe, lại có lương hưu, chưa cần ai hỗ trợ nên muốn ở riêng để tránh những "va chạm" không cần thiết.

"Tôi vẫn phụ con đưa đón cháu, cuối tuần gia đình vẫn ăn uống cùng nhau nhưng không sống chung. Tôi nghĩ như vậy vừa tạo không gian riêng cho mình, cũng giúp con có không gian riêng, tự lập hơn", bà Hoa nói.

Chị N.T.L. (phường Hạ Long, Quảng Ninh) đã lấy chồng 5 năm cũng là 5 năm sống xa gia đình chồng để bám trụ ở Hà Nội vì công việc.

"Mẹ chồng mình đang sống một mình ở quê, gần nhà anh trai cả. Còn bọn mình vì công việc nên lúc ở Hà Nội, lúc ở Quảng Ninh, không thể sống chung cùng bà. Nhiều lúc mình cũng ngỏ ý đón mẹ ra ở cùng nhưng bà lo ở nhà còn việc đồng áng, nhà cửa không ai chăm nom nên đành thôi.

Mình thấy hiện nay nhiều gia đình trẻ không sống chung với bố mẹ không phải vì né tránh mà do đi làm xa quê, không có điều kiện đón bố mẹ đến ở cùng. Mặt khác, mình thấy việc hai vợ chồng trẻ sống riêng cũng giúp cả hai tự lập, biết quán xuyến công việc hơn", chị L. nói.

Một gia đình trẻ Việt Nam. Hiện nay quy mô gia đình có xu hướng thu nhỏ hơn trước - Ảnh: VĂN TRUNG

Nhiều nguyên nhân khiến gia đình Việt ngày càng thu nhỏ

Theo ThS Hà Thị Yến, giảng viên bộ môn kinh tế chính trị - chủ nghĩa xã hội khoa học, khoa Khoa học xã hội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, quan niệm "đông con nhiều cháu", đặc biệt phải có con trai, dần được thay thế bằng xu hướng sinh ít con và chủ động kế hoạch hóa gia đình.

Trước đây, gia đình vừa là đơn vị sinh hoạt vừa là đơn vị sản xuất, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Hiện nay, phần lớn thành viên làm việc tại doanh nghiệp, cơ quan hoặc khu công nghiệp, thu nhập chủ yếu đến từ tiền lương, tiền công và dịch vụ.

Gia đình chuyển mạnh sang chức năng tiêu dùng, phân phối và quản lý nguồn thu nhập. Theo các chuyên gia, việc di cư lao động cũng là nguyên nhân khiến quy mô gia đình ngày càng nhỏ.

Bên cạnh đó, nhiều gia đình sinh ít con để có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho việc chăm sóc, giáo dục con cái cũng khiến quy mô gia đình ngày càng nhỏ hơn.

Tuy nhiên, gia đình quy mô nhỏ cũng đặt ra những vấn đề mới. Sự ngăn cách về không gian, áp lực công việc và nhịp sống hiện đại có thể khiến các thành viên ít có thời gian quan tâm, giao tiếp với nhau, làm suy giảm sự gắn kết và gây khó khăn trong việc duy trì những giá trị văn hóa truyền thống.

"Sự biến đổi của gia đình Việt Nam là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển xã hội. Vấn đề đặt ra là cần nhận diện những thay đổi phù hợp để phát huy các giá trị tiến bộ, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực, qua đó xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại, bình đẳng, gắn kết và phát triển bền vững", ThS Yến chia sẻ.