Bộ Y tế đề xuất cấm trưng bày thuốc lá - Ảnh: DƯƠNG LIỄU
Theo dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung hành vi trưng bày thuốc lá vào nhóm các hành vi bị nghiêm cấm.
Cụ thể, tại điều 9 về các hành vi bị nghiêm cấm, dự thảo quy định: "Trưng bày thuốc lá, trừ trường hợp do Chính phủ quy định".
Dự thảo cũng đưa ra quy định chuyển tiếp đối với các điểm bán lẻ. Theo đó, quy định hiện hành về việc đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá sẽ tiếp tục được thực hiện trong vòng 6 tháng kể từ ngày luật sửa đổi có hiệu lực thi hành.
Loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình tại điểm bán
Theo Bộ Y tế, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã quy định giới hạn số lượng thuốc lá được trưng bày tại các điểm bán lẻ. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến.
Một nghiên cứu năm 2024 tại 2.414 điểm bán thuộc 8 tỉnh, thành phố cho thấy 40,9% điểm bán trưng bày thuốc lá vượt số lượng cho phép. Bên cạnh đó, 23,1% điểm bán vi phạm quy định cấm quảng cáo và 4,9% vi phạm quy định cấm khuyến mại thuốc lá.
Trước đó, các nghiên cứu do Trường đại học Y tế công cộng thực hiện trong giai đoạn 2015-2017 cũng ghi nhận tình trạng vi phạm ở mức cao.
Có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định về trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá. Tỉ lệ này tại các điểm bán lẻ ở TP.HCM và Cần Thơ đều trên 90%.
Từng chia sẻ về đề xuất này, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa - Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế - cho rằng việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá.
"Việc cấm trưng bày nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế hành vi mua thuốc lá ngoài dự định và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc lá", TS Khoa chia sẻ.
Đồng thời, ông cũng cho rằng chính sách này cũng không phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), trong đó yêu cầu cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mãi và tài trợ thuốc lá nếu không trái Hiến pháp.
Điểm trưng bày thuốc lá tại một siêu thị - Ảnh minh họa
59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá
Về cơ sở quốc tế, Điều 13 Công ước khung của Tổ chức Y tế thế giới về kiểm soát thuốc lá (WHO-FCTC) đề cập việc cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, trong đó bao gồm hoạt động trưng bày sản phẩm tại điểm bán hàng.
Theo hướng dẫn thực hiện công ước, để bảo đảm điểm bán thuốc lá không có yếu tố quảng bá, các quốc gia cần áp dụng lệnh cấm hoàn toàn việc trưng bày và khả năng nhìn thấy sản phẩm thuốc lá tại điểm bán, bao gồm cả cửa hàng bán lẻ cố định và người bán hàng rong. Việc liệt kê sản phẩm và giá bằng văn bản có thể được cho phép, nhưng không kèm theo yếu tố quảng bá.
Theo thống kê, tính đến cuối năm 2024, có 59 quốc gia đã ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá. Tại khu vực ASEAN, các nước được nêu gồm Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia.
Bên cạnh việc cấm trưng bày sản phẩm và hình ảnh thuốc lá tại điểm bán, Bộ Y tế cũng cho rằng cần có giải pháp ngăn chặn kịp thời hoạt động quảng cáo thuốc lá trên môi trường mạng.
Nếu được thông qua, đề xuất này sẽ chuyển cách tiếp cận quản lý từ giới hạn số lượng thuốc lá được trưng bày sang nguyên tắc cấm trưng bày, trừ những trường hợp do Chính phủ quy định. Đây là một trong những nội dung được đề xuất sửa đổi nhằm tăng cường các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá.
