Em bé 11 tháng tuổi lanh lợi, thông minh được bố mẹ đưa tới Bệnh viện 108 khám vì không có phản xạ âm thanh, không nói được. Ba tháng sau bé được chỉ định cấy điện cực ốc tai. Sau ca phẫu thuật và phục hồi, khi thiết bị kích hoạt, âm thanh đầu tiên truyền tới đôi tai của bé khiến em giật mình, sau vài giây ngơ ngác bé quay sang ôm chầm lấy mẹ.
Khoảnh khắc ấy khiến Thượng tá, bác sĩ Nguyễn Thị Phương Thảo, Phó chủ nhiệm Khoa Tai Mũi Họng (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) xúc động. Với một đứa trẻ từng sống trong im lặng, cái giật mình ấy là dấu hiệu của một thế giới tươi đẹp vừa mở ra, điều đó thôi thúc bác sĩ Thảo nghĩ về những đứa trẻ khiếm thính chưa được phát hiện sớm, chưa được chẩn đoán kịp thời, hoặc còn bỏ ngỏ cơ hội điều trị vì những rào cản khác nhau.
Nhiều quốc gia áp dụng nguyên tắc “1-3-6” để phát hiện sớm trẻ khiếm thính gồm: sàng lọc khiếm thính trước 1 tháng tuổi, chẩn đoán trước 3 tháng và bắt đầu can thiệp trước 6 tháng. Đây là khoảng thời gian trẻ cần được tiếp cận âm thanh để phát triển ngôn ngữ.
Ở Việt Nam việc sàng lọc thính lực cho trẻ sơ sinh vẫn chưa được nhiều gia đình chú trọng đúng mức. Không ít phụ huynh chỉ đưa con đi kiểm tra khi nhận thấy trẻ có biểu hiện bất thường như chậm nói, không phản ứng khi gọi tên hoặc ít đáp lại âm thanh. Khi đó, trẻ có thể bỏ lỡ khoảng thời gian quan trọng để phát hiện và can thiệp sớm.
Đáng nói, trẻ khiếm thính bẩm sinh thường vẫn bú, ngủ, vận động và phát triển thể chất bình thường nên những dấu hiệu ban đầu rất dễ bị bỏ qua. Vì vậy, nếu không được sàng lọc ngay từ những ngày đầu đời, một số trẻ có thể phải chờ đến khi cha mẹ nhận ra vấn đề về nghe và nói mới được đưa đi khám, trong khi cơ hội phát triển ngôn ngữ tốt nhất đã trôi qua.
Bác sĩ Thảo (ngoài cùng bên phải) đau đáu nối những “mắt xích” để sàng lọc thính lực cho trẻ
Xuất phát từ trăn trở đó, những năm qua, bác sĩ Thảo không chỉ tập trung vào phẫu thuật mà còn xây dựng quy trình để phát hiện sớm trẻ sơ sinh tại Bệnh viện 108. Chị chủ động đề xuất, phối hợp với sản khoa, nhi khoa, phục hồi chức năng… để xây dựng quy trình khép kín. Em bé vừa sinh ra được thực hiện sàng lọc thính lực, nếu phát hiện nguy cơ sẽ chẩn đoán, chẩn đoán xong sẽ thực hiện điều trị, sau phẫu thuật sẽ phục hồi chức năng cho trẻ: bật máy thế nào, chỉnh âm ra sao, học luyện hàng ngày như thế nào…
Với những nỗ lực của bác sĩ Thảo cùng sự ủng hộ của lãnh đạo bệnh viện, từ năm 2023, tại Bệnh viện 108, hiện nay tất cả trẻ sơ sinh được thực hiện sàng lọc thính lực. Đây là bước vô cùng quan trọng để phát hiện sớm nguy cơ trẻ khiếm thính.
Một trăn trở khác của bác sĩ Thảo về trẻ khiếm thính là chi phí cấy ốc tai điện tử cũng khiến nhiều gia đình khó tiếp cận. Một ca cấy ốc tai điện tử có thể lên tới vài trăm triệu đồng, chưa kể quá trình phục hồi sau phẫu thuật. Với nhiều gia đình, đây là rào cản lớn khiến trẻ có thể bỏ lỡ thời điểm can thiệp tốt nhất.
“ Tôi cũng mong những trẻ nghe kém bẩm sinh có thể được hỗ trợ, được tài trợ cấy ốc tai điện tử khi có chỉ định ”, bác sĩ Thảo chia sẻ.
Bị cuốn hút bởi những “bài toán” khó của vi phẫu tai
Khi là cô sinh viên trường Y, Thượng tá - bác sĩ Nguyễn Thị Phương Thảo sớm yêu thích ngoại khoa. Sở thích ấy phần nào xuất phát từ gia đình khi bố chị cũng là phẫu thuật viên. Chị bị ngoại khoa hấp dẫn bởi tính quyết đoán, bản lĩnh và sắc bén trước những thời điểm cần đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác.
Thế nhưng khi bước vào nghề, lĩnh vực khiến chị thực sự bị cuốn hút lại là vi phẫu. “ Vi phẫu đòi hỏi phẫu thuật viên sự tỉ mỉ, khéo léo, cẩn thận, tập trung và tinh tế. Vi phẫu tai lại càng hấp dẫn bởi tai không chỉ là cơ quan có cấu trúc giải phẫu tinh vi mà còn đảm nhiệm chức năng nghe - chức năng gắn trực tiếp với khả năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống. Vì thế, phẫu thuật tai không đơn thuần là sửa chữa một tổn thương về mặt giải phẫu mà còn là hành trình tìm cách khôi phục chức năng cho người bệnh ” - bác sĩ Thảo bộc bạch.
Nữ bác sĩ Nguyễn Thị Phương Thảo bị cuốn hút bởi lĩnh vực vi phẫu, đặc biệt là vi phẫu Tai.
Mỗi bệnh nhân lại là bài toán khác nhau, đòi hỏi phẫu thuật viên phải đánh giá kỹ và cá nhân hóa phương án điều trị. Bác sĩ Thảo nhận ra rằng mỗi ca phẫu thuật tai thực sự là sự đầu tư về trí tuệ. Tiến bộ y học qua từng giai đoạn cũng đồng nghĩa với việc người bác sĩ phải liên tục cập nhật kỹ thuật mới, đồng thời tìm cách sửa chữa những di chứng từ các cuộc phẫu thuật trước đây. Không có một công thức duy nhất áp dụng cho tất cả bệnh nhân; mỗi người bệnh lại đòi hỏi một cách tiếp cận khác nhau.
“ Tai là phương tiện sống, phương tiện làm nghề của người bệnh nên mình không có quyền được sa i”, nữ bác sĩ nói.
20 năm khoác trên mình chiếc áo bluse trắng, phẫu thuật hàng trăm ca vi phẫu tai để mang lại âm thanh cho người bệnh, Thượng tá - bác sĩ Nguyễn Thị Phương Thảo được Bộ Quốc Phòng, Bệnh viện 108 và khoa ghi nhận nhiều đóng góp cho sự phát triển của khoa, bệnh viện và sự an toàn của người bệnh.
Khát khao lớn nhất của nữ bác sĩ đầy nhiệt huyết này không chỉ là thêm những ca mổ thành công, mà là sẽ sớm có một hệ thống trong đó trẻ khiếm thính được phát hiện sớm hơn, chẩn đoán sớm hơn, can thiệp đúng thời điểm và có cơ hội tiếp cận điều trị dù hoàn cảnh gia đình khác nhau. Với mỗi đứa trẻ, được nghe tiếng mẹ gọi, được học nói và đến trường không chỉ là phục hồi một chức năng, mà là mở ra cả một tương lai tươi đẹp ở phía trước.
