TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - trình bày tại hội nghị - Ảnh: THU HIẾN
Ngày 18-7, Hiệp hội Y học TP.HCM đã tổ chức Hội nghị khoa học thường niên với chủ đề "Sức khỏe tâm thần: Góc nhìn từ đa chuyên khoa".
Kiệt sức ở nhân viên y tế Việt Nam có thể lên tới 58%
Tại hội nghị, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho hay khi nói đến chất lượng của hệ thống y tế, chúng ta thường nhắc đến chất lượng cơ sở hạ tầng, thiết bị y tế, máy móc, ứng dụng các kỹ thuật cao...
Tuy nhiên, có một nguồn lực quyết định đến chất lượng hoạt động của hệ thống y tế, đó là sức khỏe tâm thần của chính những người chăm sóc người bệnh.
Nhân viên y tế là những người chữa lành bệnh tật cho người bệnh. Tuy nhiên trong đa số trường hợp, họ lại phải âm thầm chịu đựng những tổn thương tinh thần của chính bản thân mình.
Một trong những điểm rất quan trọng đối với nhân viên y tế là kỳ vọng của xã hội. Người dân thường nghĩ rằng "thiên thần áo trắng" sẽ chữa khỏi bệnh cho mình và không thể bị bệnh.
"Những ca trực kéo dài, tình trạng thiếu nhân lực thường xuyên sẽ dẫn đến kiệt sức. Bên cạnh đó, nghề nghiệp của nhân viên y tế thường xuyên phải tiếp xúc với bệnh tật, thương tích và tử vong.
Đặc biệt, những nhân viên y tế công tác tại các khoa hồi sức cấp cứu, ICU thường xuyên gặp những bệnh nhân tử vong", bác sĩ Châu lý giải.
Cũng theo bác sĩ Châu, nhiều nghiên cứu quốc tế sau đại dịch COVID-19 cho thấy một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế trên toàn cầu đã xảy ra.
Tình trạng kiệt sức ở mức rất cao, có thể dao động từ 40-55%; có những nơi ghi nhận tới 66,5%. Ví dụ tại Trung Quốc, tỉ lệ kiệt sức có nơi lên tới 87,8%. Tình hình sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế Việt Nam nhìn chung cũng có tỉ lệ tương tự như trên thế giới.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tỉ lệ kiệt sức nghề nghiệp của nhân viên y tế Việt Nam dao động khoảng 30-40% đến 58%, tùy theo từng khảo sát. Tỉ lệ trầm cảm, lo âu cũng khoảng 20-50%.
Nhiều nhân viên y tế đã gánh chịu không ít những mệt mỏi sau dịch COVID-19 - Ảnh: THU HIẾN
Quan niệm "người chữa lành không thể bị bệnh" thành rào cản
Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho hay một cuộc khảo sát mới đây do Sở Y tế TP.HCM phối hợp cùng các đơn vị nghiên cứu các rào cản trong chăm sóc sức khỏe tâm thần nhân viên y tế, trong đó khi được hỏi: Nếu có vấn đề về sức khỏe tâm thần, anh chị sẽ tìm ai để được trợ giúp? Có tới 40,8% nhân viên y tế cho rằng nên gọi điện thoại cho mẹ hoặc gọi điện thoại cho người yêu, chứ không phải tìm đến chuyên gia tâm lý.
"Nhân viên y tế dường như có một hội chứng mà tôi gọi là "hội chứng siêu nhân". Người chữa lành có thể chữa trị tất cả mọi người. Người chữa lành không thể bị bệnh.
Đặc biệt, đối với bệnh tâm thần, nhân viên y tế cũng giống như người dân, thường cho rằng bệnh tâm thần là "điên", là "khùng". Vì vậy, họ chối bỏ rằng mình có vấn đề về sức khỏe tâm thần", bác sĩ Châu nêu.
Ví dụ, tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM, từ khoảng năm 2016 - 2017, bệnh viện đã tổ chức một phòng khám, tư vấn tâm lý riêng nhưng gần như từ khi mở ra không có nhân viên y tế đến.
Nguyên nhân gốc lớn hơn là hệ thống y tế hiện nay đang có vấn đề về quá tải hành chính và chuyên môn. Các ca trực kéo dài. Áp lực trực dày. Nhân viên nhiều khi không được tuyển đủ. Nhân viên nghỉ việc nhưng bệnh viện chưa tuyển kịp.
Theo bác sĩ Châu, muốn triển khai hiệu quả các chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế, cần có một giải pháp tổng thể gồm nhiều tầng. Ở tầng cá nhân, phải trang bị cho nhân viên y tế các kỹ năng tự phục hồi, kỹ năng đối phó với sang chấn tâm lý, căng thẳng và trầm cảm.
Tầng dịch vụ chuyên môn phải có các dịch vụ tâm lý, tâm thần hỗ trợ nhân viên y tế và phải bảo mật. Tầng tổ chức cần xóa bỏ văn hóa lãnh đạo cho rằng "trong đơn vị của tôi không có nhân viên nào có vấn đề sức khỏe tâm thần". Tầng hệ thống cần có chính sách, nguồn lực xã hội và môi trường làm việc phù hợp để giải quyết vấn đề.
"Chúng ta phải khẳng định một điều: kiệt sức của nhân viên y tế không phải chỉ là thất bại của cá nhân. Đây là vấn đề của hệ thống", bác sĩ Châu nhấn mạnh.
