Những ngày này của 5 năm trước (năm 2021), cuộc chiến chống đại dịch COVID-19 đang bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, khi số ca mắc mới và tử vong tại TP.HCM và cả nước tăng kỷ lục. Giai đoạn lịch sử, với cuộc chiến chống đại dịch chưa từng có tiền lệ sẽ mãi mãi là một phần ký ức không phai trong mỗi con người.
Sau những đau thương, mất mát với hơn 43.200 đồng bào, cán bộ và chiến sĩ hy sinh, tử vong trong đại dịch COVID-19, nhịp sống cả nước đã hồi sinh.
Nhìn về quá khứ đại dịch cũng là cách nhắc nhớ chúng ta về một giai đoạn cùng đồng tâm, hiệp lực vượt qua những đau thương; về những bài học ứng phó với các thiên tai, thảm họa, dịch bệnh trong tương lai…
Đường Hoàng Văn Thụ, quận Tân Bình cũ, TP.HCM vắng lặng người dân đi lại, chỉ có lực lượng chức năng đứng chốt kiểm soát (ảnh chụp lúc 19h04 ngày 27-7-2021) - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Ngược dòng thời gian, Việt Nam đã trải qua 4 đợt dịch COVID-19 từ đầu năm 2020 đến năm 2023. Ngày 23-1-2020 (29 Tết Canh Tý), đánh dấu sự mở đầu của một đại dịch chưa từng có tiền lệ khi Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) công bố hai ca COVID-19 đầu tiên tại Việt Nam, đều là công dân Trung Quốc.
Từ đó, Việt Nam bước vào hành trình chống đại dịch COVID-19 kéo dài suốt 3 năm.
Một trong hai bệnh nhân mắc COVID-19 đầu tiên tại Việt Nam là người Trung Quốc được xuất viện sau thời gian điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Trong ảnh PGS.TS.BS Nguyễn Trường Sơn (bìa phải) - nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế - người hai lần được giao nhiệm vụ Tổ trưởng Tổ thường trực đặc biệt phòng chống dịch COVID-19 của Bộ Y tế tại hai điểm nóng Đà Nẵng và TP.HCM lúc bấy giờ - Ảnh: DUYÊN PHAN
Trong đợt dịch thứ 4, TP.HCM là tâm dịch, chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, cấp độ dịch nâng lên mức 4 cao nhất. Những chốt kiểm soát, hàng rào phong tỏa xuất khắp các con phố, ngõ hẻm.
Nhịp sống của thành phố vốn sôi động bậc nhất nước bị đóng băng, bao trùm không khí đau thương, mất mát.
Ngày 23-8-2021 trở thành ngày đau buồn nhất trong trận dịch COVID-19 tại TP.HCM khi số ca tử vong lên tới 340 ca - cao nhất trong đợt dịch. PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - nhìn nhận thành phố thời điểm ấy trải qua những ngày khó khăn, khốc liệt nhất, chưa từng có trong lịch sử phòng chống dịch.
Một em bé và mẹ mặc đồ bảo hộ phòng chống COVID-19 (ảnh trái) và Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên (mặc áo bảo hộ) đến thăm các y bác sĩ, bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện dã chiến số 4 (phải) - Ảnh: DUYÊN PHAN - CHÂU TUẤN
"Những ngày cuối tháng 8 năm 2021 là những ngày khốc liệt nhất, dịch bệnh bùng lên nhanh như lửa gặp gió lớn. Số ca tử vong ngày một nhiều hơn.
Có những thời điểm, chúng tôi buộc phải đưa ra những quyết định đau lòng nhất: Chấp nhận có những bệnh nhân không còn cơ hội cứu chữa để dành nguồn lực cho những người vẫn còn hy vọng. Đó là những quyết định không một bác sĩ nào muốn phải đưa ra" - BS.CKII Nguyễn Trần Nam - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố, từng là Phó giám đốc Bệnh viện Dã chiến thu dung điều trị bệnh nhân COVID-19 số 4 - gửi đến Tuổi Trẻ dòng hồi tưởng những tháng ngày đại dịch bùng phát dữ dội cách đây 5 năm.
Những chốt kiểm soát, hàng rào phong tỏa xuất hiện khắp các tuyến phố, ngõ hẻm tại TP.HCM trong đợt dịch COVID-19 thứ 4. Phun khử khuẩn nhằm hạn chế vi rút SARS-CoV-2 lây lan - Ảnh: QUANG ĐỊNH - CHÂU TUẤN - DUYÊN PHAN
Đảm nhiệm vai trò hỗ trợ TP.HCM và các tỉnh, thành phía Nam về chuyên môn trong giám sát, đáp ứng dịch bệnh theo chỉ đạo của Bộ Y tế, đại diện Viện Pasteur TP.HCM cho hay, sang giai đoạn dịch thứ tư, cả nước và TP.HCM phải đối mặt với số ca mắc tăng theo cấp số nhân. Hệ thống y tế chịu áp lực rất lớn. Mọi hoạt động phòng, chống dịch đều phải được triển khai với tốc độ chưa từng có.
Bên trong Bệnh viện dã chiến điều trị COVID-19 nằm trên đường Tam Trinh, quận Hoàng Mai, Hà Nội thời điểm dịch ở Hà Nội diễn biến phức tạp - Ảnh: NAM TRẦN
Trong khi đó, Hà Nội cũng trải qua giai đoạn căng thẳng chưa từng có. Đỉnh điểm là tháng 8-2021, khi biến chủng Delta khiến ca mắc trong cộng đồng liên tục xuất hiện, nhiều ổ dịch chưa rõ nguồn lây. Ngày 6-8-2021, Hà Nội tiếp tục kéo dài giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16, người dân được yêu cầu "ai ở đâu ở đó".
Theo thống kê Bộ Y tế, từ đầu đại dịch đến nay, hơn 43.200 người đã tử vong vì COVID-19 (chiếm khoảng 0,4% so với tổng số ca nhiễm). Hàng ngàn trẻ em mất cha, mất mẹ, mất đi mái ấm vì đại dịch.
Những hũ tro cốt của bệnh nhân mắc COVID-19 tử vong và người dân đốt nến tưởng niệm 101 nạn nhân COVID-19 tại UBND phường 10, quận 4 cũ, TP.HCM tối 19-11-2021 - Ảnh: TỰ TRUNG
Tối 19-11-2021, cả nước lắng lại trong lễ tưởng niệm đồng bào và cán bộ, chiến sĩ hy sinh, tử vong trong đại dịch, diễn ra tại Hội trường Thống Nhất (TP.HCM) và công viên Thống Nhất (Hà Nội). Hàng triệu người đã cùng dành phút tưởng niệm thiêng liêng tưởng nhớ những người đã ra đi trong đại dịch.
Đúng 20h ngày 19-11-2021, lễ tưởng niệm đồng bào và cán bộ, chiến sĩ hy sinh, tử vong trong đại dịch COVID-19 đã chính thức diễn ra trong niềm tiếc thương vô hạn của đồng bào cả nước - Ảnh: DUYÊN PHAN
Lúc bấy giờ, TS.BS Nguyễn Tri Thức - Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy (nay là Thứ trưởng Bộ Y tế) đã xin vắng tham dự kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV cùng với Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM để điều hành Bệnh viện hồi sức 1.000 giường điều trị bệnh nhân COVID-19 nặng, nguy kịch. Ông nói với Tuổi Trẻ: "Tình thế chống dịch cấp bách, quan trọng nhất, nên tôi có đơn để xin Văn phòng Quốc hội được phép vắng họp. Dù gì mục đích cuối cùng cũng vì sức khỏe người dân thôi" - Ảnh: DUYÊN PHAN
Hình ảnh Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM Nguyễn Văn Vĩnh Châu (thời điểm đó là Giám đốc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM) kéo vali vào bệnh viện để cùng đồng nghiệp bám trụ chống dịch trong điều kiện bệnh viện phong tỏa vào chiều 12-6-2021 đã lan tỏa mạnh mẽ và gây xúc động trong cộng đồng. Khi đó, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM là tuyến đầu điều trị COVID-19 cho cả khu vực phía Nam, bị phong tỏa do có nhân viên mắc COVID-19 - Ảnh: DUYÊN PHAN
Rất đông người dân ngồi giãn cách chờ tiêm vắc xin phòng COVID-19 tại Nhà thi đấu Phú Thọ, quận 11, TP.HCM vào trưa 25-6-2021 - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Đo nhiệt độ, test nhanh COVID-19, điều trị bệnh nhân mắc COVID-19 nặng - Ảnh: QUANG ĐỊNH - DUYÊN PHAN
Trong giai đoạn căng thẳng nhất của đại dịch COVID-19, toàn bộ hệ thống chính trị và nguồn lực quốc gia được huy động ở mức cao nhất nhằm kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ tính mạng và sức khỏe nhân dân. Từ truy vết, xét nghiệm, cách ly đến điều trị…, các giải pháp được triển khai đồng bộ, quyết liệt nhằm sớm kiểm soát được dịch
Tại tâm dịch TP.HCM, hàng loạt bệnh viện dã chiến được thành lập, nhiều bệnh viện chuyển đổi công năng để tiếp nhận, điều trị bệnh nhân COVID-19. Đây cũng là lần đầu tiên ngành y tế TP.HCM nhận được sự chi viện nhân lực quy mô lớn từ nhiều vùng trên cả nước do Bộ Y tế huy động.
Bốn trung tâm hồi sức COVID-19 điều trị bệnh nhân COVID-19 nặng được thiết lập trong 1 tuần, với sự quản lý của Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức, Trung ương Huế và Đại học Y dược TP.HCM, bên cạnh Trung tâm hồi sức COVID-19 tại Bệnh viện Ung bướu do Bệnh viện Chợ Rẫy phụ trách quản lý được thành lập trước đó.
Đoàn y bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) từng có hai tháng làm việc tại Trung tâm hồi sức tích cực người bệnh COVID-19 số 16 (phường Phú Thuận, quận 7, TP.HCM) - Ảnh: DUYÊN PHAN
Bệnh viện dã chiến điều trị COVID-19 đa tầng quận Tân Bình cũ quy mô 1.000 giường là một trong số bệnh viện được đưa vào hoạt động lúc đỉnh dịch COVID-19. Đảm nhiệm vai trò Phó giám đốc bệnh viện khi ấy, BS.CKII Hồ Hữu Đức - Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Thống Nhất - cảm thán với Tuổi Trẻ thời điểm này 5 năm trước: "Khốc liệt".
Khốc liệt theo bác sĩ Đức không chỉ bởi số ca mắc tăng vọt mà còn vì nhân lực, vật tư, trang thiết bị cùng lúc thiếu hụt. Bệnh viện phải vận hành theo tinh thần "góp gạo thổi cơm chung" với hơn 300 nhân viên Bệnh viện Thống Nhất cùng lực lượng từ các bệnh viện: quận Tân Bình, Răng hàm mặt trung ương TP.HCM, Ung Bướu TP.HCM, 1A; Trung tâm y tế Tân Bình và quận Tân Bình.
Trong những ngày sinh tử ấy, tình người trở thành điểm tựa.
Nhiều bệnh nhân F0 không triệu chứng hoặc nhẹ đến khoảnh sân trời ở Bệnh viện dã chiến điều trị COVID-19 đa tầng Tân Bình (TP.HCM) vui chơi, thể dục, trò chuyện - Ảnh: XUÂN MAI
Tại bệnh viện dã chiến điều trị COVID-19 đa tầng quận Tân Bình, nhiều bạn trẻ là F0 không triệu chứng hoặc nhẹ hỗ trợ vận chuyển bình oxy, thức ăn người nhà gửi đến - Ảnh: XUÂN MAI
Tại Bệnh viện dã chiến điều trị COVID-19 đa tầng quận Tân Bình cũng như nhiều bệnh viện khác, những F0 nhẹ tình nguyện ở lại dọn dẹp, chăm sóc người bệnh; các tu sĩ vào tâm dịch hỗ trợ nhân viên y tế. Có gia đình thậm chí chấp nhận nguy cơ nhiễm bệnh để được ở bên chăm sóc người thân đang nguy kịch.
Với tinh thần "Chống dịch như chống giặc", đội ngũ Viện Pasteur TP.HCM cũng như cán bộ trong và ngoài ngành y tế lúc bây giờ không quản ngày đêm thực hiện nhiệm vụ giám sát và phòng chống dịch, với mong muốn đem lại sự bình yên cho cộng đồng. Các hướng dẫn chuyên môn phải liên tục được điều chỉnh để phù hợp với diễn biến thực tế và năng lực của hệ thống y tế.
Chính trong thời điểm dịch COVID-19 khốc liệt nhất, tình người lại được lan tỏa mạnh mẽ, với nhiều chương trình hỗ trợ F0 cách ly tại nhà và người dân vượt qua những ngày khó khăn
Nhân viên y tế và lực lượng quân y gọi điện hỗ trợ chăm sóc, quản lý F0 tại nhà - Ảnh: XUÂN MAI
Sau gần 3 năm quyết liệt triển khai các biện pháp phòng chống COVID-19, trải qua 4 đợt dịch, Việt Nam kiên trì thực hiện các chiến lược ứng phó, đồng thời linh hoạt điều chỉnh theo từng giai đoạn. Gần cuối năm 2021, dịch COVID-19 cơ bản được kiểm soát, với độ bao phủ vắc xin ở mức cao trên phạm vi cả nước.
Giữa đau thương và mất mát, giữa lằn ranh sự sống và cái chết, những mầm sống vẫn kiên cường hồi sinh. Nhiều em bé chào đời bình an giữa đại dịch, nhiều bệnh nhân vượt qua cửa tử, trở về với gia đình sau những ngày tưởng chừng không còn hy vọng.
Một em bé chào đời bình an, nặng 3kg trong tâm dịch COVID-19 tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới trung ương (Hà Nội) - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Mắc COVID-19 khi đang ở tháng cuối thai kỳ, chị Trinh trải qua 40 ngày điều trị tại Bệnh viện Quân y 175, chứng kiến những sản phụ bên cạnh lần lượt được đặt máy thở rồi không qua khỏi. Có lúc tuyệt vọng, chị gọi cho chồng nói lời trăng trối: "Chắc em không qua khỏi, anh ở lại chăm sóc con tốt".
Sau 9 ngày hôn mê, chị tỉnh lại. Những nỗ lực của các y bác sĩ đã giữ lại sự sống cho người mẹ và đứa con bé bỏng. Nay đứa bé ngày ấy nay đã 5 tuổi - đúng 5 năm kể từ những ngày TP.HCM và cả nước trải qua đợt dịch khốc liệt nhất.
Sau khi chồng mất vì COVID-19 năm 2021, dù đau buồn, chị Nguyễn Thị Lệ Hiền (TP.HCM) chọn bước tiếp, cố gắng làm việc kiếm tiền, nuôi con trai khôn lớn, làm việc thiện nguyện, - Ảnh: NVCC
Dù nhịp sống giờ đây đã bình thường, nhưng ký ức đại dịch COVID-19 khốc liệt, nỗi đau mất người thân vẫn chưa thể nguôi ngoai trong lòng nhiều người.
Chị Nguyễn Thị Lệ Hiền (TP.HCM) mất chồng chỉ sau 10 ngày anh mắc COVID-19, dù trước đó anh hoàn toàn khỏe mạnh, để lại chị cùng con trai khi ấy chuẩn bị lên lớp 5.
Khép lại hơn 20 năm gắn bó với nghề giáo viên mầm non, chị chuyển sang làm bánh rồi bán cà phê vỉa hè để chủ động thời gian chăm sóc, đưa đón con và làm việc thiện nguyện.
Chị Hiền đã đưa con trai đến công viên số 1 Lý Thái Tổ để tưởng nhớ những người đã mất vì COVID-19, trong đó có chồng mình.
Giữa ký ức đau buồn và khó khăn, hai mẹ con chọn cách cố gắng bước tiếp.
"Nỗi đau mất đi người chồng, người cha vẫn hằn sâu trong lòng hai mẹ con, nhưng chúng tôi chọn cố gắng bước qua, biến nghịch cảnh thành động lực. Cái gì mình cố gắng thì mình cũng sẽ vượt qua được", chị Hiền lạc quan nói.
Công viên số 1 Lý Thái Tổ giờ đây trở thành một phần trong nhịp sống thường ngày của người dân TP.HCM. Biểu tượng trái tim ở hồ trung tâm là nơi tưởng niệm cho những người đã mất trong đại dịch COVID-19 - Ảnh: CHÂU TUẤN
Những ngày gần đây, nhiều đơn vị đã tổ chức lễ tưởng niệm đồng bào mất vì COVID-19, như Bệnh viện Thống Nhất, Bệnh viện Nhi đồng 1, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM...
Có người trở về bệnh viện dã chiến năm xưa, có người đặt nhành cúc trắng tại Công viên Lý Thái Tổ. Những nén hương, nhành hoa như nhắc nhớ một mất mát chưa bao giờ nguôi...
Lãnh đạo Sở Y tế TP.HCM, lãnh đạo Bệnh viện Nhi đồng 1, lãnh đạo phường Vườn Lài cùng gần 1.000 viên chức, người lao động đã dành một phút tưởng niệm các nạn nhân COVID-19 tại công viên Lý Thái Tổ (trái); Bệnh viện Thống Nhất phối hợp với phường Tân Sơn Nhất tổ chức dâng hương nhân kỷ niệm 5 năm thành lập Bệnh viện Dã chiến điều trị COVID-19 đa tầng quận Tân Bình, tham dự có PGS.TS Nguyễn Trường Sơn - Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế (phải) - Ảnh: Bệnh viện cung cấp
PGS.TS.BS Lê Đình Thanh - Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, nguyên Giám đốc Bệnh viện Dã chiến đa tầng điều trị COVID-19 quận Tân Bình - nhấn mạnh việc trở lại nơi từng là bệnh viện dã chiến sau 5 năm mang nhiều ý nghĩa đặc biệt.
Qua đó, tưởng nhớ những người đã không thể trở về, tri ân những lực lượng đã cùng nhau đi qua những ngày gian khó và nhắc nhớ về tinh thần trách nhiệm, sẻ chia đã được tạo nên trong những thời khắc thử thách nhất của Thành phố.
5 năm trôi qua, nhưng những mất mát, những cống hiến và tinh thần đồng lòng trong đại dịch vẫn là ký ức cần được gìn giữ, nhắc mỗi người thêm trân trọng giá trị của sự sống, lòng nhân ái, trách nhiệm và sức mạnh của cộng đồng.
Công viên số 1 Lý Thái Tổ là công trình công cộng đặc biệt của TP.HCM mang thông điệp tri ân, tưởng niệm và hồi sinh, được thi công thần tốc trong 90 ngày, hoàn thành trước thềm Xuân Bính Ngọ 2026 - Ảnh: CHÂU TUẤN
Dạo ở công viên số 1 Lý Thái Tổ những ngày này, ký ức về tâm dịch COVID-19 năm 2021 lại ùa về trong tôi. Là một phóng viên báo Tuổi Trẻ, tôi từng cùng đồng nghiệp, cùng với thành phố thân yêu trải qua những ngày cam go nhất. Khoảng lùi 5 năm dường như được nối liền với hiện tại qua đêm khánh thành công trình hồi đầu năm nay (12-2-2026).
Tối hôm đó, nghe Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được chia sẻ: "Công viên số 1 Lý Thái Tổ là một công trình đặc biệt có ý nghĩa, mang tính nhân văn sâu sắc, nơi mỗi người dân có thể tìm về để nhớ, để thương và để sống trọn vẹn trong vòng đời con người, để ký ức và hiện tại giao thoa với nhau…", tôi và nhiều người khác đều không khỏi xúc động.
Những nhánh hoa âm thầm đặt bên mép hồ tưởng nhớ đồng bào đã mất vì dịch COVID-19 - Ảnh: CHÂU TUẤN
Nhìn hồ trung tâm có biểu tượng hình giọt nước lặng lẽ rơi xuống, ký ức lại kéo tôi một lần nữa về tháng 8 năm 2021 quãng thời gian khốc liệt nhất của cơn đại dịch.
Khi đó, mỗi ngày cả nước đền có hàng trăm, tới hàng ngàn người mãi mãi nằm lại. Những ngày TP.HCM "bệnh nặng", phố xá vắng lặng như tờ, các khu phố im lìm đóng cửa, chỉ có tiếng còi xe cấp cứu chạy thâu đêm.
Đã có lúc tưởng chừng thành phố này không gượng dậy nổi. Thế nhưng, chúng ta đã dìu nhau qua dông bão bằng những hộp cơm 0 đồng, túi quà an sinh, cây ATM gạo, túi thuốc và bằng cả tình cảm "tất cả vì TPHCM" của những đoàn y bác sĩ chi viện từ muôn phương.
Đến nay, từ một mảnh đất tưởng như đã ngủ quên, công viên số 1 Lý Thái Tổ hồi sinh, trở thành một khoảng thở bình yên giữa lòng thành phố. Biểu tượng hình giọt nước đứng lặng giữa hồ, ôm trọn một trái tim lớn, một "trái tim trong giọt nước mắt".
Góc công viên này giờ đã nhanh chóng hòa vào nhịp sống thường ngày của bà con từ sáng sớm đến chiều muộn hay đêm tối - Ảnh: CHÂU TUẤN
Góc công viên này giờ đã nhanh chóng hòa vào nhịp sống thường ngày của bà con, ngay từ sáng sớm đã có nhiều người chạy bộ. Tới trưa, mấy anh chị lao động ghé lưng dưới tán cây tìm chút bóng mát.
Chiều muộn, tiếng trẻ con cười đùa réo rắt. Tối đến, bà con lại rủ nhau ra ngồi hóng mát, chờ xem nhạc nước. Nhưng thỉnh thoảng, tôi vẫn bắt gặp vài nhánh hoa ai đó âm thầm đặt bên mép hồ, hay ánh mắt rưng rưng của những người lớn tuổi đứng lặng rất lâu trướckhoảng trống hình trái tim.
Giữa dòng người đến rồi đi, công trình này không chỉ nhắc về những ngày tháng đầy nước mắt, mà còn kể câu chuyện về sức sống mãnh liệt của thành phố. Giống như lời Chủ tịch UBND TP.HCM nhìn nhận, sự hy sinh của đồng bào đã hun đúc nên một công trình được xây bằng chính lòng biết ơn.
Một trái tim mọc lên giữa lòng thành phố không được lấp đầy bằng khối bê tông vô hồn, mà là tình người và sự sẻ chia. Một nơi chốn để tưởng nhớ những người đã khuất, vỗ về những người ở lại, và để nhắc chúng ta rằng thành phố này đã đau thương nhường nào, và đã nương tựa vào nhau để hồi sinh ra sao.
Buổi sáng sớm, tại hồ trung tâm công viên số 1 Lý Thái Tổ, những ánh nắng đầu ngày xuyên qua tán lá chiếu vào biểu tượng giọt nước với khoảng trống hình trái tim - Ảnh: CHÂU TUẤN
* Các địa điểm, đơn vị y tế trong bài viết được ghi theo tên gọi và địa giới hành chính trước thời điểm thực hiện sáp nhập chính quyền địa phương hai cấp năm 2025 để bạn đọc dễ hình dung.
