Một phân tích mới về con cái của những người sống trăm tuổi cho thấy, ngoài việc thừa hưởng một phần đặc điểm di truyền từ cha mẹ, họ còn có xu hướng duy trì chế độ ăn uống lành mạnh hơn. Đó là điều có thể góp phần giúp họ sống lâu và khỏe mạnh hơn.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Innovation in Aging, cho thấy con cái của những người sống trăm tuổi có xu hướng: ăn nhiều cá, trái cây và rau củ hơn, đồng thời tiêu thụ ít đường bổ sung và natri hơn so với những người cùng độ tuổi nhưng có cha mẹ không sống thọ như vậy.
Nghiên cứu do các nhà khoa học của Trung tâm Nghiên cứu Dinh dưỡng Con người Jean Mayer thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dẫn đầu. Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên đánh giá tương đối toàn diện thói quen ăn uống của con cái những người sống trăm tuổi.
Các nhà khoa học sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Người sống Trăm tuổi New England, một trong những nghiên cứu lớn về người sống trăm tuổi và gia đình của họ, được bắt đầu từ năm 1995. Việc theo dõi chế độ ăn uống của con cái họ bắt đầu từ năm 2005, thời điểm nhiều người đã bước sang tuổi 70.
Một số người cao tuổi tại Trung tâm Chăm sóc Phục hồi Chức năng (ảnh: Europa Press/Diego Radamés)
Không có "siêu thực phẩm" giúp sống lâu
Kết quả nghiên cứu không chỉ ra một loại thực phẩm đặc biệt hay công thức kỳ diệu nào có thể kéo dài tuổi thọ. Thay vào đó, các nhà khoa học nhận thấy một mô hình ăn uống lành mạnh được duy trì trong thời gian dài.
So với nhóm đối chứng, con cái của những người sống trăm tuổi có xu hướng ăn nhiều cá, trái cây và rau hơn, đồng thời tiêu thụ ít đường bổ sung và natri hơn đáng kể.
Theo các tác giả, kiểu ăn uống này có liên quan đến sức khỏe chuyển hóa, tim mạch và nhận thức tốt hơn.
Nói cách khác, tuổi thọ có thể không đến từ một lựa chọn riêng lẻ mà là kết quả của hàng loạt quyết định nhỏ được lặp lại trong nhiều năm. Các thói quen ăn uống lành mạnh có thể đóng vai trò như một "con đường hành vi", bổ sung hoặc làm tăng lợi thế về khả năng phục hồi sinh học được thừa hưởng từ cha mẹ.
Gen có thể mang lại một lợi thế nhất định, nhưng lối sống và chế độ ăn uống có thể giúp lợi thế đó được phát huy tốt hơn.
Không chỉ nhờ yếu tố di truyền
Một phát hiện đáng chú ý khác là sau khoảng 20 năm theo dõi, con cái của những người sống trăm tuổi nhìn chung có nguy cơ đột quỵ, sa sút trí tuệ, tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch thấp hơn.
Điều này không có nghĩa chế độ ăn uống là nguyên nhân trực tiếp giúp họ tránh được các bệnh trên. Tuy nhiên, kết quả phù hợp với quan điểm cho rằng tuổi thọ khỏe mạnh là kết quả của sự kết hợp giữa di truyền và môi trường sống.
Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng, sau khi loại trừ tử vong do tai nạn và một số yếu tố phi sinh học khác, di truyền có thể giải thích khoảng 50% sự khác biệt về tuổi thọ. Phần còn lại liên quan đến nhiều yếu tố như thói quen sinh hoạt, môi trường xã hội, trình độ học vấn, thu nhập, khả năng tiếp cận thực phẩm chất lượng và văn hóa ẩm thực.
Các nhà khoa học đánh giá chế độ ăn thế nào?
Để đánh giá chế độ ăn của con cái những người sống trăm tuổi, các nhà nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi về tần suất tiêu thụ gồm 131 loại thực phẩm.
Sau đó, chất lượng chế độ ăn được đánh giá bằng 4 công cụ gồm chỉ số ăn uống lành mạnh (Healthy Eating Index), Chỉ số ăn uống lành mạnh thay thế (Alternative Healthy Eating Index), chế độ ăn MIND và Chỉ số chế độ ăn vì sức khỏe hành tinh (Planetary Health Diet Index).
Nhìn chung, con cái của những người sống trăm tuổi đạt điểm số cao hơn một chút so với nhóm đối chứng ở cả 4 chỉ số.
Tuy nhiên, sự khác biệt không quá lớn và không có nghĩa nhóm này có một chế độ ăn hoàn hảo.
Ngay cả những người có khả năng lão hóa tốt hơn mức trung bình vẫn chưa đáp ứng đầy đủ một số khuyến nghị dinh dưỡng cơ bản. Cả hai nhóm đều tiêu thụ chưa đủ các loại thực phẩm như đậu, đậu lăng, đậu Hà Lan, đậu phụ và các loại đậu khác, cũng như ngũ cốc nguyên hạt.
Điều này cho thấy lợi thế di truyền không thể loại bỏ hoàn toàn những thách thức về dinh dưỡng mà mọi người đều phải đối mặt.
Cuối cùng, nghiên cứu cho thấy tuổi thọ có thể là kết quả của sự kết hợp phức tạp giữa gen, chế độ ăn, lối sống và điều kiện xã hội. Việc có cha mẹ sống trăm tuổi có thể đem lại một lợi thế sinh học, nhưng cách mỗi người ăn uống và sống hằng ngày vẫn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc biến lợi thế đó thành những năm tháng sống khỏe mạnh hơn.
