Chẩn đoán ung thư sớm giúp cải thiện kết quả điều trị. Trong ảnh người bệnh chụp MRI chẩn đoán bệnh - Ảnh: XUÂN MAI
Theo dữ liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố vào tháng 7-2026, mỗi năm Việt Nam ghi nhận 177.404 ca mắc ung thư mới, 111.015 ca tử vong.
Khoảng 70-75% người bệnh ung thư phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn, khiến hiệu quả điều trị giảm và tỉ lệ tử vong cao. Trong khi đó, nhiều loại ung thư có thể chữa khỏi nếu được chẩn đoán, phát hiện và điều trị sớm.
Chẩn đoán sớm và tầm soát ung thư khác thế nào?
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nêu chẩn đoán sớm ung thư tập trung vào việc phát hiện bệnh nhân có triệu chứng càng sớm càng tốt để người bệnh có cơ hội điều trị thành công cao nhất.
Chẩn đoán sớm đòi hỏi phải đảm bảo bệnh nhân được đưa đến khám, chẩn đoán và điều trị nhanh chóng ngay khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên. Điều này áp dụng cho tất cả các loại ung thư.
Các chương trình chẩn đoán sớm tương đối dễ thực hiện và chi phí thấp, vì chỉ bao gồm những bệnh nhân có triệu chứng, nên việc sử dụng nguồn lực thấp hơn nhiều so với các chương trình sàng lọc nhắm vào toàn bộ dân số.
Trong khi đó, sàng lọc ung thư là một chiến lược khác với chẩn đoán sớm.
Cụ thể, sàng lọc ung thư là việc xác định sơ bộ bệnh chưa được nhận biết ở một quần thể khỏe mạnh, không có triệu chứng bằng các xét nghiệm, khám hoặc các thủ tục khác có thể được áp dụng nhanh chóng và dễ dàng cho quần thể mục tiêu.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Hữu Hòa - chuyên khoa ung bướu, cố vấn chuyên môn Phòng khám Pasteur Đà Nẵng và Mạng lưới Ung thư vú Việt Nam - nhấn mạnh cần phân biệt tầm soát sớm và chẩn đoán sớm ung thư.
Theo đó, tầm soát sớm là việc người hoàn toàn khỏe mạnh, chưa có triệu chứng bất thường, chủ động thực hiện các xét nghiệm, phương pháp kiểm tra nhằm phát hiện ung thư khi bệnh chưa biểu hiện.
Trong khi đó, chẩn đoán sớm là khi người bệnh đã xuất hiện triệu chứng nghi ngờ ung thư, đi khám và được bác sĩ nhanh chóng xác định bệnh, qua đó có cơ hội phát hiện ung thư ở giai đoạn đầu.
Không lạm dụng tầm soát tất cả loại ung thư
Cũng theo bác sĩ Hòa, không phải tất cả các loại ung thư đều có thể tầm soát hiệu quả.
Một số ung thư có phương pháp tầm soát được chứng minh mang lại giá trị giảm tử vong gồm ung thư vú, gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, cổ tử cung và tuyến tiền liệt.
Với các loại ung thư còn lại, hiện chưa có phương pháp tầm soát được chứng minh mang lại hiệu quả tương tự.
Bác sĩ Hòa cảnh báo tình trạng lạm dụng tầm soát, sử dụng sai phương pháp hoặc tầm soát tràn lan nhiều loại ung thư đang khá phổ biến.
Một ví dụ điển hình là tầm soát ung thư tuyến giáp ở những người khỏe mạnh, không có triệu chứng. Việc này có thể dẫn đến phát hiện những tổn thương không gây nguy hiểm, kéo theo các xét nghiệm, can thiệp và điều trị không cần thiết.
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM khuyến cáo, cơ thể thường phát ra những dấu hiệu bất thường khi mắc bệnh ung thư.
10 dấu hiệu phổ biến người bệnh cần đặc biệt chú ý: sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, mệt mỏi triền miên, đau dai dẳng, thay đổi trên da, khối u hoặc vùng dày lên dưới da, thay đổi thói quen đại tiện hoặc tiểu tiện, ho hoặc khàn giọng kéo dài, khó nuốt, chảy máu bất thường từ bất kỳ lỗ tự nhiên nào của cơ thể hoặc ho ra máu, nôn ra máu.
Việc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ung thư có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh của người bệnh: chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị, giảm hiệu quả điều trị, lan rộng và di căn.
