Nhiều người cho rằng cứ ít ốm vặt là miễn dịch khỏe, hoặc phải dùng thêm các loại thực phẩm bổ sung mới có thể “tăng sức đề kháng”. Thực tế, hệ miễn dịch là một mạng lưới phức tạp và không có một dấu hiệu đơn lẻ nào có thể đánh giá chính xác “miễn dịch mạnh hay yếu”. Tuy nhiên, những thói quen và trạng thái sức khỏe hằng ngày có thể phần nào cho thấy cơ thể đang được chăm sóc tốt hay không.
Bà Trương sau khi nghỉ hưu thường xuyên mua các loại sản phẩm được quảng cáo giúp “tăng cường miễn dịch”. Hễ nghe ai giới thiệu món gì tốt cho sức khỏe, bà lại muốn thử. Thế nhưng cứ mỗi khi thời tiết thay đổi, bà vẫn dễ bị cảm cúm, ho kéo dài.
Trong khi đó, ông Lý không dùng các sản phẩm bổ sung đặc biệt. Ông vẫn duy trì thói quen đi chợ, nấu ăn, đi bộ mỗi chiều và giữ giờ giấc sinh hoạt tương đối đều đặn.
Câu chuyện này khá quen thuộc: Nhiều người đồng nhất “tăng miễn dịch” với “bổ sung càng nhiều càng tốt”, trong khi nền tảng của hệ miễn dịch lại liên quan chặt chẽ đến giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động và sức khỏe tổng thể.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), cơ thể cần nhiều vitamin và khoáng chất để hệ miễn dịch hoạt động bình thường. Tuy nhiên, nếu không bị thiếu hụt, việc tự ý bổ sung thêm vitamin và khoáng chất không đồng nghĩa với việc có thể ngăn ngừa nhiễm trùng hoặc giúp khỏi bệnh nhanh hơn.
1. Ngủ đủ và có giờ giấc tương đối ổn định
Đây là một trong những yếu tố thường bị bỏ qua khi nói về sức khỏe miễn dịch.
Người trưởng thành thường cần ít nhất 7 giờ ngủ mỗi đêm; người từ 65 tuổi trở lên được khuyến nghị khoảng 7-8 giờ. Ngủ đủ và có chất lượng giúp cơ thể phục hồi, đồng thời hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch.
Ngược lại, thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến một số thành phần của đáp ứng miễn dịch.
Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm uống gì để “tăng đề kháng”, hãy xem lại mình có thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ hoặc ngủ dậy vẫn mệt mỏi hay không.
2. Ăn uống đa dạng, không kiêng khem cực đoan
Hệ miễn dịch cần năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để hoạt động bình thường.
Một chế độ ăn cân bằng nên có rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein như cá, trứng, thịt nạc, đậu và các loại hạt, thay vì chỉ tập trung vào một nhóm thực phẩm. CDC cũng khuyến nghị ưu tiên đa dạng thực phẩm giàu dinh dưỡng để hỗ trợ sức khỏe miễn dịch.
Đặc biệt ở người lớn tuổi, việc ăn quá ít, bỏ nhóm thực phẩm hoặc kiêng khem kéo dài có thể khiến khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng.
3. Cơ thể có khả năng phục hồi tốt sau những tổn thương nhỏ
Một vết xước nhỏ lành nhanh có thể cho thấy quá trình sửa chữa mô của cơ thể đang diễn ra bình thường. Tuy nhiên, không nên dùng tốc độ lành của một vết thương để kết luận một người có “miễn dịch mạnh” hay không.
Nếu vết thương nhỏ thường xuyên sưng đỏ, chảy dịch, lâu lành hoặc tái diễn bất thường, đó là vấn đề nên được chú ý và có thể cần đi khám để tìm nguyên nhân.
4. Tiêu hóa và đi tiêu tương đối ổn định
Hệ tiêu hóa có mối liên hệ chặt chẽ với hệ miễn dịch. Thành ruột là một trong những hàng rào bảo vệ đầu tiên của cơ thể, đồng thời hệ vi sinh đường ruột có mối liên hệ với hoạt động miễn dịch.
Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh không nhất thiết phải có “tiêu hóa hoàn hảo”, nhưng việc thường xuyên đầy bụng, tiêu chảy, táo bón kéo dài hoặc đau bụng bất thường không nên bị bỏ qua.
5. Duy trì vận động đều đặn
Không cần phải tập luyện thật nặng mới có lợi cho sức khỏe.
Đi bộ, đạp xe, bơi, tập sức mạnh, yoga hoặc các hoạt động phù hợp với thể trạng đều có thể trở thành một phần của lối sống năng động.
CDC hiện khuyến nghị duy trì hoạt động thể chất như một trong những thói quen giúp hỗ trợ sức khỏe miễn dịch.
Điều quan trọng là tập đều và phù hợp với thể trạng, thay vì lâu ngày không vận động rồi đột ngột tập quá sức.
6. Không thường xuyên tự mua thuốc, đặc biệt là kháng sinh
Cảm cúm thông thường phần lớn do virus gây ra, vì vậy kháng sinh không phải thuốc để điều trị mọi trường hợp ho, sốt hay đau họng.
Tự ý dùng kháng sinh khi không cần thiết có thể gây ra tác dụng phụ và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh. Vì vậy, khi cần sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, nên dùng theo chỉ định của bác sĩ.
7. Tâm trạng và đời sống xã hội tương đối ổn định
Sức khỏe không chỉ nằm ở chế độ ăn và vận động.
Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến nhiều quá trình trong cơ thể, trong khi một đời sống tinh thần tích cực, có hoạt động xã hội và sở thích cá nhân là những yếu tố có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Với người lớn tuổi, duy trì các mối quan hệ xã hội, đi bộ, chăm cây, đọc sách, gặp gỡ bạn bè hoặc tham gia những hoạt động mình yêu thích cũng là cách giúp cuộc sống năng động hơn.
8. Không phải cứ “hiếm khi bị cảm” là miễn dịch chắc chắn tốt
Đây là điều cần đặc biệt lưu ý.
Tần suất bị cảm cúm không phải thước đo duy nhất để đánh giá hệ miễn dịch. Hệ miễn dịch rất phức tạp và hiện không có một xét nghiệm đơn giản nào có thể cho biết chính xác một người có “miễn dịch mạnh” hay “miễn dịch yếu” trong mọi tình huống.
Nguy cơ nhiễm bệnh còn phụ thuộc vào tuổi tác, bệnh nền, tình trạng dinh dưỡng, mức độ tiếp xúc với tác nhân gây bệnh, tiêm chủng và nhiều yếu tố khác.
Đặc biệt, với các bệnh truyền nhiễm có vaccine phòng ngừa, tiêm chủng theo khuyến cáo vẫn là một trong những biện pháp bảo vệ quan trọng, không thể thay thế bằng thực phẩm bổ sung hay một chế độ ăn riêng biệt. CDC cũng nhấn mạnh rằng thói quen lành mạnh và tiêm vaccine được khuyến nghị bổ trợ cho nhau trong việc bảo vệ sức khỏe.
Đừng tìm “thuốc bổ miễn dịch” trước khi nhìn lại lối sống
Không có một loại thực phẩm, viên uống hay sản phẩm bổ sung nào có thể thay thế cho một lối sống lành mạnh.
Nếu chế độ ăn thiếu chất, bổ sung đúng chất còn thiếu có thể hữu ích. Nhưng với người không bị thiếu hụt, NIH lưu ý rằng việc tự ý dùng thêm vitamin và khoáng chất không có nghĩa sẽ giúp phòng nhiễm trùng tốt hơn.
Vì thế, thay vì chỉ hỏi “Uống gì để tăng miễn dịch?”, hãy thử bắt đầu bằng 5 câu hỏi đơn giản:
Tôi có ngủ đủ không? Tôi có ăn đủ và đa dạng không? Tôi có vận động đều không? Tôi có thường xuyên tự dùng thuốc không? Và tôi có đang duy trì một đời sống tinh thần lành mạnh không?
Đó mới là những “viên gạch” tạo nên nền tảng sức khỏe lâu dài.
