Thuốc trừ sâu từ lâu đã được biết đến với khả năng gây ảnh hưởng lên hệ thần kinh khi con người tiếp xúc với lượng lớn trong thời gian ngắn. Điều đáng chú ý là những tác động tiềm ẩn của việc phơi nhiễm kéo dài có thể không biểu hiện ngay mà chỉ xuất hiện nhiều năm sau - Ảnh minh họa
Một phân tích mới công bố trên Occupational & Environmental Medicine đã tổng hợp các nghiên cứu về tiếp xúc thuốc trừ sâu trong môi trường làm việc và bệnh xơ cứng teo cơ một bên, hay ALS.
Kết quả cho thấy người từng tiếp xúc với thuốc trừ sâu trong công việc có nguy cơ mắc ALS cao hơn khoảng 61% so với nhóm không tiếp xúc; riêng nhóm tiếp xúc với thuốc diệt cỏ, mức tăng nguy cơ được ước tính khoảng 71%.
Vì sao thuốc trừ sâu được nghi ngờ ảnh hưởng đến não và tế bào thần kinh?
ALS là một bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, trong đó các tế bào thần kinh vận động ở não và tủy sống dần bị tổn thương. Đây là những tế bào chịu trách nhiệm truyền tín hiệu từ hệ thần kinh đến cơ bắp. Khi chúng suy giảm, người bệnh có thể dần mất khả năng vận động, nói chuyện, nuốt và cuối cùng là hô hấp.
Nguyên nhân chính xác của ALS vẫn chưa được xác định. Các nhà khoa học cho rằng bệnh có thể hình thành từ sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Trong nhiều năm qua, thuốc trừ sâu đã trở thành một trong những nhóm hóa chất được nghiên cứu như một yếu tố nguy cơ tiềm ẩn.
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu mới là các nhà khoa học không chỉ xem xét một loại thuốc cụ thể mà tổng hợp dữ liệu về thuốc diệt cỏ, thuốc diệt côn trùng và thuốc diệt nấm từ các nghiên cứu được công bố trong khoảng thời gian 1990-2025. Sau khi sàng lọc 767 công trình, nhóm nghiên cứu lựa chọn các nghiên cứu đáp ứng tiêu chí để phân tích tổng hợp.
Khi gộp dữ liệu từ sáu nghiên cứu, những người từng tiếp xúc nghề nghiệp với thuốc trừ sâu có nguy cơ mắc ALS cao hơn khoảng 60% so với những người không có tiền sử tiếp xúc. Khi xem xét mức độ phơi nhiễm, nguy cơ ở nhóm tiếp xúc cao còn lớn hơn đáng kể.
Cụ thể, những người có mức độ tiếp xúc cao có nguy cơ mắc ALS gần gấp ba lần so với nhóm không tiếp xúc trong các nghiên cứu được phân tích. Ngay cả mức phơi nhiễm thấp hơn cũng được ghi nhận có liên quan với nguy cơ cao hơn.
Đây không phải lần đầu tiên mối liên hệ này được ghi nhận. Một phân tích tổng hợp trước đây trên Environmental Research cũng phát hiện mối liên quan giữa tiếp xúc thuốc trừ sâu và ALS ở nam giới, với odds ratio 1,88. Tuy nhiên, chính các tác giả khi đó cũng nhấn mạnh cần những nghiên cứu có phương pháp đo phơi nhiễm chính xác hơn để xác định rõ mối quan hệ này.
Một nghiên cứu khác trên khoảng 26.000 người mắc ALS và nhóm đối chứng tại Mỹ cũng phát hiện một số loại thuốc trừ sâu được sử dụng trong nông nghiệp có mối liên hệ thống kê với nguy cơ ALS, trong đó có một số thuốc diệt cỏ và thuốc diệt côn trùng.
Không thể nói rằng cứ tiếp xúc với thuốc trừ sâu là sẽ mắc ALS. Nhưng nếu công việc đòi hỏi phải tiếp xúc thường xuyên, việc chủ động giảm phơi nhiễm là một biện pháp phòng ngừa hợp lý - Ảnh: EABB
Ai cần đặc biệt chú ý và làm gì để giảm phơi nhiễm?
Mối liên hệ trong nghiên cứu mới rõ rệt nhất ở những người thường xuyên tiếp xúc với thuốc trừ sâu trong công việc. Đây có thể là nông dân, người trực tiếp pha và phun thuốc, công nhân chăm sóc cây trồng, nhân viên cảnh quan hoặc những người làm việc trong môi trường có sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật.
Một phát hiện đáng chú ý khác là nam giới từng tiếp xúc với thuốc trừ sâu trong công việc có nguy cơ mắc ALS cao khoảng gấp đôi so với nam giới không tiếp xúc. Trong khi đó, nghiên cứu không ghi nhận sự gia tăng tương tự ở phụ nữ.
Tuy nhiên, điều này chưa đủ để khẳng định nam giới về mặt sinh học nhạy cảm hơn với thuốc trừ sâu. Số lượng nghiên cứu phân tích riêng theo giới còn hạn chế và cách đánh giá phơi nhiễm giữa nam và nữ có thể khác nhau.
Một câu hỏi quan trọng khác là liệu nguy cơ có phụ thuộc vào thời gian và mức độ tiếp xúc hay không. Dữ liệu hiện có gợi ý rằng mức phơi nhiễm càng cao thì nguy cơ càng lớn, nhưng các nghiên cứu chưa đủ đồng nhất để xác định chính xác một "ngưỡng an toàn" hoặc một loại hóa chất duy nhất chịu trách nhiệm.
Đây cũng là lý do các chuyên gia không khuyến cáo người dân hoang mang trước những con số về nguy cơ. ALS vốn là một bệnh hiếm gặp, vì vậy mức tăng nguy cơ tương đối không đồng nghĩa với việc một người tiếp xúc thuốc trừ sâu chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Điều có ý nghĩa thực tế hơn là giảm phơi nhiễm không cần thiết, đặc biệt đối với những người phải sử dụng thuốc trừ sâu thường xuyên trong công việc. Việc tuân thủ hướng dẫn trên nhãn sản phẩm, sử dụng trang phục và thiết bị bảo hộ phù hợp, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất và thực hiện đúng quy trình sau khi phun có thể giúp giảm tiếp xúc nghề nghiệp.
Nghiên cứu mới bổ sung thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa phơi nhiễm thuốc trừ sâu nghề nghiệp và ALS, chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả. Những kết quả này đặc biệt đáng quan tâm đối với nhóm lao động thường xuyên tiếp xúc với hóa chất bảo vệ thực vật, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của việc cải thiện an toàn lao động.
Các nghiên cứu trước đây cũng từng ghi nhận mối liên hệ giữa thuốc trừ sâu và ALS, nhưng bằng chứng vẫn chưa hoàn toàn nhất quán và việc xác định chính xác hóa chất nào, mức độ nào và thời gian phơi nhiễm nào có thể làm tăng nguy cơ vẫn là câu hỏi đang được nghiên cứu.
