Nhiều người cao tuổi tự tiêm bổ não với mong muốn tránh suy giảm trí nhớ - Ảnh minh họa
Sốc phản vệ vì tiêm thuốc "bổ não"
Tháng 2-2026, Trung tâm Y tế khu vực Hữu Lũng, Lạng Sơn tiếp nhận nam bệnh nhân 61 tuổi trong tình trạng rét run, sốt cao 39°C, co quắp hai tay chân, mệt nhiều và khó thở nhẹ. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp, từng tai biến mạch máu não và đặt stent động mạch vành.
Qua khai thác tiền sử, người nhà bệnh nhân cho biết 5 ngày trước nhập viện, bệnh nhân tự tiêm thuốc "bổ não" Cerebrolysin tại nhà. Khoảng 2 giờ sau mũi tiêm chiều cùng ngày, ông xuất hiện rét run, co quắp tay chân và khó thở. Các bác sĩ chẩn đoán theo dõi phản vệ độ II do Cerebrolysin.
Trong vài năm gần đây, nhiều nơi xuất hiện trào lưu tiêm truyền "bổ não" cho người cao tuổi, thậm chí tiêm tại nhà, tiêm ở spa, tiêm theo "liệu trình định kỳ".
Nghe thì có vẻ vô hại bởi tâm lý: "thuốc bổ thì không bổ ngang cũng bổ dọc". Tuy nhiên việc này có thể kéo theo nhiều tai biến nặng nề, kể cả tử vong.
Thuốc "bổ não" có thực sự tốt cho não?
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho rằng khái niệm "thuốc bổ não" chủ yếu xuất hiện trong quảng cáo và truyền miệng, không phải một nhóm thuốc chuyên ngành.
Theo bác sĩ, những thuốc thường được gọi là "bổ não" có thể thuộc nhiều nhóm khác nhau, như peptide và dinh dưỡng thần kinh (Cerebrolysin), thuốc giãn mạch/chẹn kênh calci (Cinnarizine, Flunarizine), hoặc nhóm tác động đến chuyển hóa thần kinh như Piracetam, Citicoline.
"Đây đều là những thuốc được sử dụng trong những bệnh lý cụ thể, không nên được xem như "vitamin" cho não hay thuốc mà người khỏe mạnh có thể tự dùng để phòng sa sút trí tuệ", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Theo hướng dẫn điều trị sa sút trí tuệ, các thuốc như donepezil, galantamine, rivastigmine và memantine mới là những nhóm có vai trò điều trị đặc hiệu trong những giai đoạn nhất định. Các thuốc thường được gọi là "bổ não" nếu sử dụng chỉ đóng vai trò hỗ trợ và cần cân nhắc chỉ định dưới sự giám sát của bác sĩ.
Trao đổi thêm với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Thanh Bình, khoa thần kinh và bệnh Alzheimer, Bệnh viện Lão khoa trung ương, cho biết trong một số trường hợp, thuốc bảo vệ tế bào thần kinh có thể mang lại lợi ích nhất định trong điều trị hoặc làm chậm tiến triển suy giảm nhận thức. Tuy nhiên người dân không nên tự ý sử dụng, mà cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn.
Nguy cơ không chỉ nằm ở sốc phản vệ
Theo bác sĩ Hoàng, việc tiêm truyền "bổ não" tùy tiện còn tiềm ẩn nhiều rủi ro khác. Trong đó nguy hiểm nhất là sốc phản vệ. Thực tế, Cerebrolysin là chế phẩm nguồn gốc động vật, chứa hỗn hợp peptide từ não lợn. Những mảnh peptide này có thể đóng vai trò "dị nguyên", kích hoạt cơ chế dị ứng nặng.
Khi truyền trực tiếp vào tĩnh mạch trong môi trường tại nhà, không có máy theo dõi, không có hộp thuốc cấp cứu, người bệnh có thể đột ngột tụt huyết áp sâu, khó thở, phù thanh quản, ngừng tim, ngừng thở chỉ sau vài phút.
Bên cạnh đó, việc tiêm truyền tĩnh mạch trong phòng khách, phòng spa không vô khuẩn tuyệt đối tiềm ẩn hàng loạt tai biến. Có thể dẫn đến thuyên tắc khí, gây suy hô hấp, hay nhiễm khuẩn huyết, nhiễm trùng, thậm chí tử vong.
"Nhóm thuốc giãn mạch không chỉ tác động lên mạch máu mà còn tác động lên vùng não. Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy người dùng Flunarizine lâu dài có nguy cơ xuất hiện triệu chứng Parkinson cao gấp nhiều lần người không dùng.
Đặc biệt, ở người cao tuổi có thể dẫn đến run khi nghỉ, cứng cơ, bước đi nhỏ, dễ ngã, mất độc lập, nhiều trường hợp không cải thiện dù đã ngừng thuốc", bác sĩ Hoàng cảnh báo.
Ở người cao tuổi có bệnh tim, bệnh thận, nguy cơ biến chứng càng nguy hiểm hơn.
Bên cạnh đó, việc quá tin vào một "liệu trình bổ não" có thể khiến người bệnh trì hoãn việc khám chuyên khoa. Khi người cao tuổi xuất hiện hay quên, lú lẫn hoặc thay đổi hành vi, nguyên nhân không phải lúc nào cũng là thoái hóa não.
Các trường hợp thiếu vitamin B12, suy giáp, máu tụ dưới màng cứng mạn tính hay một số bệnh lý khác có thể gây suy giảm nhận thức và cần được chẩn đoán, điều trị đúng nguyên nhân.
Tăng cường giao tiếp cũng là cách chủ động "bổ não" cho người cao tuổi - Ảnh minh họa
Chủ động phòng bệnh
Theo TS Bình, có những yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ không thể thay đổi như tuổi và giới tính, nhưng nhiều yếu tố khác có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát.
Đó là bệnh lý mạch máu não, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì; cùng các yếu tố lối sống như hút thuốc, uống rượu bia, chế độ ăn không lành mạnh, ít vận động. Chấn thương sọ não, nghe kém, stress, ít giao tiếp xã hội và ô nhiễm không khí cũng được đề cập là những yếu tố nguy cơ cần lưu ý.
Vì vậy khi người cao tuổi bắt đầu có biểu hiện suy giảm trí nhớ, thay đổi tính tình hoặc lú lẫn, thay vì tìm một "liệu trình bổ não", gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở chuyên khoa để đánh giá nhận thức, rà soát thuốc đang sử dụng và tìm nguyên nhân.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, duy trì vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tăng cường hoạt động trí tuệ và giao tiếp xã hội mới là chiến lược lâu dài để bảo vệ sức khỏe não bộ.
