Một bài chia sẻ trên mạng xã hội gần đây thu hút sự chú ý khi chia sẻ xuất hiện hàng loạt triệu chứng tiêu hóa sau khi ăn bông bí có vị đắng bất thường.
Theo người đăng, chỉ vài chục phút sau khi ăn, người này bắt đầu buồn nôn, nôn liên tục, sau đó đau bụng và tiêu chảy. Nhiều người cho rằng các triệu chứng có thể liên quan đến cucurbitacin - nhóm hợp chất tạo vị đắng tự nhiên ở một số loài thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae).
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa nội, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết không chỉ quả bí, mà bông bí cũng có thể chứa cucurbitacin.
Đây là hợp chất đắng tự nhiên được cây họ bầu bí tạo ra như một cơ chế tự vệ trước sâu bệnh và những điều kiện bất lợi. Khi cây tăng sản xuất cucurbitacin, hợp chất này có thể xuất hiện ở nhiều bộ phận như lá, hoa và quả.
Không chỉ quả bí, mà bông bí cũng có thể chứa cucurbitacin. Ảnh minh họa
Theo bác sĩ Hoàng, nguy cơ hàm lượng cucurbitacin tăng có thể liên quan đến tình trạng cây chịu stress như nắng nóng kéo dài, thiếu nước, đất nghèo dinh dưỡng hoặc bị sâu bệnh. Việc sử dụng hạt giống từ những cây có nguy cơ lai với giống bí dại, bí cảnh cũng có thể là một yếu tố cần lưu ý.
Đáng lưu ý, những loại bí, dưa có hàm lượng cucurbitacin cao có thể vẫn giữ vẻ ngoài và mùi bình thường. Dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất là vị đắng bất thường.
Nếu bông bí, bí đỏ hoặc dưa chuột có vị đắng gắt, xót hoặc gây cảm giác tê đầu lưỡi, người dân cần ngừng ăn ngay. Không nên dựa vào màu sắc, kích thước, độ tươi hay hình dáng để đánh giá thực phẩm có an toàn hay không.
Hợp chất này tương đối bền với nhiệt. Vì vậy, luộc, hấp, xào, nấu canh hay nướng không phải là biện pháp đáng tin cậy để loại bỏ độc tố. Cucurbitacin cũng đã được phát hiện trong một số sản phẩm bí đã qua chế biến nhiệt.
Do đó, nếu phát hiện món bông bí, bí xào, dưa chuột hoặc thực phẩm họ Bầu bí có vị đắng bất thường, cần bỏ toàn bộ món ăn. Không nên cố nấu lâu hơn, thêm đường, muối hoặc gia vị để át vị đắng; việc này không bảo đảm loại bỏ được cucurbitacin.
Các triệu chứng do ăn thực phẩm chứa hàm lượng cucurbitacin cao có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau ăn. Người bệnh thường gặp đau quặn bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Sau đó có thể xuất hiện đau đầu, chóng mặt, mệt lả, khát nhiều, tim đập nhanh hoặc tụt huyết áp do mất nước và rối loạn điện giải.
Ở trường hợp nặng, người bệnh có thể nôn liên tục, đi ngoài ra máu, vã mồ hôi lạnh, lơ mơ, ngất, khó thở hoặc tụt huyết áp. Đây là những dấu hiệu cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, đặc biệt khi người bệnh không thể uống nước hoặc triệu chứng diễn tiến nhanh.
Một biến chứng hiếm nhưng từng được ghi nhận là rụng tóc tạm thời sau vài tuần. Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với cucurbitacin. Việc điều trị chủ yếu là bù dịch, điều chỉnh điện giải, kiểm soát nôn và theo dõi các biến chứng tại cơ sở y tế khi cần thiết.
Để sử dụng bông bí, bí đỏ, dưa chuột và các thực phẩm họ bầu bí an toàn, bác sĩ Hoàng khuyến cáo nguyên tắc quan trọng nhất là không ăn thực phẩm có vị đắng bất thường.
Trước khi chế biến một lượng lớn, người dân có thể nếm một mẩu rất nhỏ. Nếu nhận thấy vị đắng gắt, xót hoặc tê rát đầu lưỡi, cần nhổ bỏ, súc miệng và loại bỏ toàn bộ phần rau, quả đó. Không nên tìm cách "cứu" thực phẩm bằng cách gọt vỏ sâu hơn, bỏ cuống, nấu kỹ hoặc nêm thật nhiều gia vị.
Người dân cũng không nên sử dụng bí cảnh, bí trang trí hoặc những quả bí tự mọc không rõ nguồn giống làm thực phẩm. Với người tự trồng, nên lựa chọn hạt giống có nguồn gốc rõ ràng, hạn chế giữ giống từ những cây từng cho quả có vị đắng hoặc có nguy cơ lai tạp với cây bí dại.
Minh Hoa (t/h theo Vietnamnet, Tuổi Trẻ)
