Một máy chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) vừa được đưa vào sử dụng tại một bệnh viện công trên địa bàn TP.HCM - Ảnh: XUÂN MAI
Tại phiên thảo luận Quốc hội mới đây, Thủ tướng đặt vấn đề:"Tại sao các bệnh viện tư nhân đều có thể mua được thuốc và thiết bị y tế ở mức giá rất phù hợp, mà các bệnh viện công của Nhà nước lại không mua được?".
Đây không chỉ là câu chuyện chênh lệch giá, mà còn liên quan đến cơ chế đấu thầu, phương thức mua sắm, khả năng đàm phán và trách nhiệm kiểm soát rủi ro của mỗi cơ sở y tế.
Bệnh viện tư mua sắm thiết bị y tế thế nào?
Trao đổi với Tuổi Trẻ, một lãnh đạo bệnh viện tư nhân cho biết quy trình mua sắm thiết bị tại đơn vị thường bắt đầu từ bộ phận mua hàng. Bộ phận này có nhiệm vụ tìm kiếm nhà cung cấp, thu thập thông tin về giá, cấu hình, tính năng, chế độ bảo hành và điều kiện thanh toán để so sánh.
Sau đó, các khoa, phòng chuyên môn sẽ đánh giá mức độ phù hợp của thiết bị với nhu cầu sử dụng thực tế. Tại những hệ thống bệnh viện lớn, bộ phận chuyên môn cấp tập đoàn cũng có thể tham gia thẩm định, đánh giá trước khi quyết định đầu tư.
Theo vị này, cơ sở khám chữa bệnh tư nhân sử dụng nguồn vốn của mình, không thuộc trường hợp bắt buộc áp dụng Luật Đấu thầu, có thể lựa chọn áp dụng toàn bộ hoặc một phần luật này. Bệnh viện có thể chủ động tìm kiếm nhà cung cấp, đàm phán về giá, khối lượng, phương thức thanh toán và các điều kiện liên quan.
Nếu, cơ sở khám, chữa bệnh tư nhân không chọn áp dụng Luật Đấu thầu khi mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế vẫn có thể được quỹ BHYT thanh toán chi phí, nhưng mức thanh toán phải tuân theo quy định của Chính phủ.
Trong khi đó, theo chủ tịch hội đồng quản trị của một bệnh viện tư trên địa bàn TP.HCM, sự khác biệt trong mua sắm trang thiết bị y tế giữa bệnh viện tư và bệnh viện công nằm ở cơ chế quản lý tài chính và trách nhiệm của người quyết định chi tiền.
Quy trình mua sắm trang thiết bị, vật tư y tế tại bệnh viện tư nhân - Đồ họa: AI
Với bệnh viện tư, tiền đầu tư là nguồn vốn của doanh nghiệp, chịu sự kiểm soát chặt chẽ của hội đồng quản trị. Vì vậy, người quản lý phải cân nhắc hiệu quả sử dụng vốn, tìm mức giá hợp lý nhất nhưng vẫn bảo đảm chất lượng thiết bị. Thường giá trang thiết bị y tế tại một số bệnh viện công có thể cao hơn đáng kể so với giá mua tại bệnh viện tư do có nhiều khâu trung gian.
Ông cũng cho biết bệnh viện luôn cân nhắc giá mua để sử dụng hiệu quả nguồn vốn, đồng thời bảo đảm thiết bị đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Đại diện đơn vị mua sắm thuốc, thiết bị y tế Bệnh viện Đa khoa Hùng Vương (Phú Thọ) cũng cho hay khi có chủ trương đầu tư một kỹ thuật hoặc trang thiết bị, bệnh viện có thể mời các nhà cung cấp giới thiệu sản phẩm, đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu chuyên môn rồi lựa chọn phương án mua sắm phù hợp với điều kiện thực tế và quy định pháp luật.
Với cơ sở khám chữa bệnh công lập, việc mua sắm phải căn cứ vào nguồn vốn và cơ chế tự chủ của đơn vị. Các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu phải thực hiện theo luật; riêng một số đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ được tự quyết định mua sắm bằng nguồn không sử dụng ngân sách nhà nước theo quy định.
Quy trình mua sắm thiết bị, vật tư y tế tại bệnh viện công theo Luật Đấu thầu - Đồ họa: AI
Bệnh viện công gặp khó khi xác định mức giá hợp lý?
Giám đốc một bệnh viện công chuyên khoa tuyến cuối tại TP.HCM, cho rằng khó khăn lớn trong mua sắm trang thiết bị y tế hiện nay là xác định mức giá hợp lý, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định đấu thầu và đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh.
Ông lấy ví dụ việc mua một chiếc ô tô để giải thích sự khác biệt giữa mua sắm thông thường và mua sắm tại bệnh viện công. Nếu cá nhân có nhu cầu mua xe, có thể đến hãng lựa chọn mẫu xe phù hợp và mua khi đủ khả năng tài chính.
Tuy nhiên, bệnh viện công không thể tùy ý chọn một thiết bị cụ thể rồi mua ngay mà phải phải thực hiện lựa chọn nhà thầu theo quy định.
Trước hết, bệnh viện cần xác định nhu cầu sử dụng, xây dựng các tính năng kỹ thuật cơ bản của thiết bị cần mua, khảo sát giá và thu thập báo giá để làm cơ sở xây dựng cấu hình, yêu cầu kỹ thuật chi tiết.
Sau đó, hồ sơ mời thầu được công khai theo quy định để các nhà thầu đủ điều kiện tham gia.
Việc xây dựng yêu cầu kỹ thuật phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, tránh hướng đến một thiết bị cụ thể rồi loại bỏ những sản phẩm khác cũng có khả năng đáp ứng, bởi điều này có thể dẫn đến nguy cơ vi phạm quy định đấu thầu.
Theo vị này, bệnh viện không thể biết trước sẽ có bao nhiêu nhà thầu tham gia hoặc mức giá thực tế được chào là bao nhiêu. Sau khi công khai hồ sơ mời thầu, bệnh viện phải chờ hết thời hạn theo quy định mới xác định được số lượng nhà thầu tham dự.
Nếu có nhiều nhà thầu, bệnh viện tiến hành đánh giá hồ sơ, xem xét các yêu cầu kỹ thuật và thực hiện các bước lựa chọn theo quy định.
Ngược lại, nếu không có nhà thầu tham dự hoặc các nhà thầu không đáp ứng yêu cầu, bệnh viện phải xử lý theo quy định. Tùy trường hợp, bệnh viện có thể gia hạn thời điểm đóng thầu hoặc tổ chức lại việc lựa chọn nhà thầu. Việc này có thể kéo dài thời gian đưa thiết bị về phục vụ người bệnh.
Một khó khăn khác là đặc thù của thị trường thiết bị y tế. Có những thiết bị chuyên dụng không có sẵn tại Việt Nam, bệnh viện chỉ mua một vài chiếc sau nhiều năm sử dụng chứ không mua thường xuyên với số lượng lớn.
Vì vậy, việc tìm nhà cung cấp, xác định giá phù hợp và bảo đảm khả năng cung ứng thực tế không đơn giản như mua những mặt hàng thông dụng.
Bệnh nhân được chụp PET/CT tại một bệnh viện tuyến cuối ở Hà Nội - Ảnh: N.KHÁNH
Quy mô mua sắm, tiến độ thanh toán cũng quyết định đến giá
Luật sư Nguyễn Văn Duy - Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự - phân tích đối với bệnh viện công lập, việc mua thuốc, vật tư y tế bằng nguồn vốn nhà nước thuộc phạm vi điều chỉnh bắt buộc của Luật Đấu thầu.
Bệnh viện phải lập, trình thẩm định và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, tổ chức lựa chọn nhà thầu theo các hình thức luật định và công khai thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Với bệnh viện tư nhân, theo Luật Đấu thầu đã được sửa đổi, cơ sở sử dụng vốn của mình và không thuộc diện bắt buộc áp dụng luật có thể tự lựa chọn nhà cung cấp, đàm phán giá, khối lượng và điều kiện thanh toán hoặc tự nguyện áp dụng quy định về đấu thầu.
Theo luật sư Duy, giá trúng thầu giữa các bệnh viện không đương nhiên phải giống nhau. Mức giá có thể khác biệt do quy mô mua sắm, thời điểm mua, tiêu chí kỹ thuật, điều kiện giao hàng và tiến độ thanh toán.
Bệnh viện tư, đặc biệt là những hệ thống có quy mô lớn, có thể có lợi thế khi đàm phán trực tiếp với nhà cung cấp, mua sắm theo chuỗi với khối lượng lớn hoặc thanh toán nhanh.
Ngược lại, quy trình mua sắm tại khu vực công thường có nhiều bước, chi phí tuân thủ cao hơn. Nếu tiến độ thanh toán kéo dài, nhà thầu cũng có thể tính chi phí vốn và rủi ro vào giá chào thầu.
"Dù vậy, nếu chênh lệch giá xuất phát từ hành vi thông đồng, nâng giá qua các khâu trung gian hoặc trục lợi trong quá trình mua sắm thì đây là vấn đề vi phạm pháp luật cần được xử lý.
Một yếu tố khác cần được chú ý là đặc thù của thiết bị y tế công nghệ cao. Phần lớn thiết bị hiện đại trong nước phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu", luật sư Duy nhận định.
Theo đại diện bệnh viện tư, khi lựa chọn thiết bị, cơ sở y tế không thể chỉ nhìn vào giá mua ban đầu mà cần đánh giá đồng thời cấu hình, tính năng, nhu cầu sử dụng, chế độ bảo hành, chi phí vận hành và hiệu quả đầu tư. Việc mua thiết bị có tính năng vượt quá nhu cầu thực tế có thể gây lãng phí nguồn lực.
