“Xem vài phút rồi ngủ” là câu Huy, 29 tuổi, thường tự nhủ trước khi mở điện thoại vào buổi tối, nhưng vài phút ấy hiếm khi dừng đúng như dự định.
Một video chưa đầy một phút kết thúc, video khác lập tức xuất hiện, Huy tiếp tục vuốt màn hình. Có hôm, khi vợ con đã ngủ từ lâu, anh vẫn ngồi một mình trong phòng khách, ánh sáng điện thoại hắt lên khuôn mặt. Đến khi nhìn đồng hồ, đã 1h, thậm chí 2h sáng.
“ Có hôm tôi định xem 10 phút nhưng cuối cùng thành hơn 2 tiếng. Nhiều video xem xong cũng không nhớ nội dung, nhưng tay vẫn cứ vuốt để xem tiếp ”, Huy kể.
Từ chỗ xem để thư giãn sau giờ làm, video ngắn dần chiếm một phần đáng kể thời gian nghỉ ngơi của Huy. Sáng hôm sau, anh thức dậy trong trạng thái mệt mỏi, đến công ty khó tập trung hơn. Những khoảng thời gian đáng lẽ dành cho vợ con cũng bị thu hẹp bởi những lần “cầm điện thoại một chút”.
Điều khiến Huy tiếc nhất không phải chỉ là thiếu ngủ. “ Tôi từng nghĩ mình chỉ đang giải trí, đến khi cộng lại mới thấy mỗi tuần mất cả chục tiếng ”, anh nói.
Mai, 24 tuổi, lại bị cuốn vào những bộ phim ngắn do AI tạo ra. Các tập phim thường chỉ kéo dài vài phút, hình ảnh bắt mắt, tình tiết thay đổi liên tục và kết thúc bằng một nút thắt vừa đủ để người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo.
“ Mỗi tập chỉ vài phút nên tôi nghĩ xem một chút không ảnh hưởng gì ”, Mai kể. Vài phút nhanh chóng kéo thành hàng giờ. Có tối, sau bữa cơm, Mai định xem một, hai tập trước khi làm việc. Khi ngẩng lên, đồng hồ đã gần nửa đêm. Việc học, đọc sách và những kế hoạch cá nhân lại được đẩy sang ngày hôm sau.
Có lúc Mai nhận ra mình không còn thực sự thích bộ phim đang xem. Nhiều tình tiết có thể đoán trước, nhưng cô vẫn tiếp tục vì muốn biết phần tiếp theo. “ Tôi có cảm giác nếu dừng lại thì sẽ bỏ lỡ một đoạn nào đó. Có hôm xem xong cả chuỗi phim nhưng cuối cùng chẳng nhớ mình vừa xem gì ”, Mai nói.
Những câu chuyện như Huy và Mai cho thấy một nghịch lý: nội dung càng ngắn, thời gian con người dành cho nó đôi khi lại càng dài.
Video ngắn, phim AI khiến nhiều người định xem vài phút nhưng hàng giờ trôi qua, kéo theo thiếu ngủ, giảm tập trung. (Ảnh minh hoạ)
Theo Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, ở người sử dụng video ngắn, phim AI quá mức, vấn đề đáng chú ý là khả năng kiểm soát thời gian. Họ có thể bắt đầu với ý định xem vài phút nhưng liên tục tìm kiếm nội dung mới và cuối cùng dành hàng giờ trước màn hình.
Khi đó, thời gian xem không chỉ lấy đi thời gian nghỉ ngơi mà còn lấn sang những việc khác trong ngày. Một người có thể trì hoãn công việc, mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành một nhiệm vụ hoặc bỏ dở việc đang làm vì liên tục kiểm tra và xem video.
Một trong những hệ quả dễ nhận thấy là giấc ngủ. Người xem biết đã đến giờ đi ngủ nhưng vẫn khó đặt điện thoại xuống vì muốn xem thêm một video. Việc thức khuya lặp lại khiến thời gian nghỉ ngơi bị rút ngắn, cơ thể mệt mỏi và khả năng tập trung vào ngày hôm sau cũng bị ảnh hưởng.
Khả năng duy trì sự chú ý với những công việc cần nhiều thời gian cũng có thể trở thành vấn đề. Khi đã quen với những nội dung liên tục thay đổi, người dùng có thể cảm thấy khó kiên nhẫn hơn với việc đọc một bài dài, học tập hoặc xử lý một nhiệm vụ cần tập trung trong thời gian lâu.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý không nên hiểu rằng cứ xem nhiều video ngắn là đồng nghĩa với “não chậm lại” hay mất chất xám. Những nghiên cứu hiện nay mới cho thấy mối liên hệ giữa việc sử dụng video ngắn có vấn đề với một số khó khăn về chú ý, kiểm soát hành vi và khả năng tự kiểm soát; chưa đủ cơ sở để khẳng định video ngắn trực tiếp làm mất chất xám.
Điều có thể quan sát rõ hơn nằm ở hành vi hằng ngày. Người dùng liên tục trì hoãn công việc, thức khuya, khó tập trung, giảm thời gian dành cho gia đình hoặc nhiều lần muốn giảm thời gian xem nhưng không thực hiện được.
Với Mai, dấu hiệu khiến cô phải thay đổi không phải một con số cụ thể về số giờ sử dụng điện thoại. Đó là cảm giác một buổi tối đã trôi qua nhưng những việc cô thực sự muốn làm vẫn chưa bắt đầu.
“ Tôi nhận ra mình không thiếu thời gian. Tôi chỉ đã đưa thời gian đó cho những video mà vài phút sau chẳng còn nhớ gì” , Mai nói.
Theo ThS Phạm Quỳnh Trang, đây cũng là lúc người dùng cần nhìn lại mối quan hệ của mình với màn hình. Nếu đã nhiều lần muốn giảm thời gian xem nhưng không thể, hoặc tiếp tục sử dụng dù biết nó ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, học tập và các mối quan hệ, người dùng nên cân nhắc tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để được đánh giá phù hợp. Bởi điều cần lấy lại không chỉ là vài giờ mỗi ngày, mà là khả năng tự quyết định mình sẽ dành những giờ đó cho điều gì.
