Theo Sở Y tế TP.HCM, đến chiều 17/10, thành phố ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Trong chùm 3 ca bệnh đầu tiên, một học sinh 12 tuổi tử vong do bệnh diễn tiến tối cấp, gây sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Hai học sinh còn lại được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM.
Bệnh có thể chuyển nặng trong 24 giờ
Bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Khi xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não hoặc đồng thời cả hai.
Bệnh lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, chủ yếu khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn, người mắc bệnh. Sống chung nhà, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng hoặc sử dụng chung vật dụng có dính nước bọt đều có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.
Theo bác sĩ Huyền, não mô cầu xâm lấn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm, có thể diễn tiến tối cấp và đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ, kể cả ở người trước đó khỏe mạnh.
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường biểu hiện bằng sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn, dễ bị nhầm với cúm và các bệnh nhiễm virus thông thường. Khi tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian ngắn.
Phòng ngừa viêm não mô cầu bằng cách chủ động tiêm vắc xin, ảnh TK.
BSCKII Ngô Văn An, chuyên khoa Truyền nhiễm, Phó trưởng khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, lưu ý thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 3-4 ngày, dao động từ 1-10 ngày. Ở thể tối cấp, bệnh có thể khiến người bệnh nguy kịch hoặc tử vong trong vòng 24 giờ.
Ngay cả khi được cứu sống, người mắc bệnh vẫn có nguy cơ chịu di chứng lâu dài. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 1/5 người sống sót sau bệnh não mô cầu gặp di chứng như tổn thương não, mất thính lực, tổn thương hệ thần kinh hoặc mất chi.
Những dấu hiệu cảnh báo cha mẹ không nên bỏ qua
Trong những giờ đầu, trẻ mắc bệnh có thể sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn và mệt lả. Vì các biểu hiện này không đặc hiệu, phụ huynh cần theo dõi cả những thay đổi bất thường về thể trạng, thay vì chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể.
Theo bác sĩ An, những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Đau chân, đau cơ dữ dội: Trẻ đau nhiều ở bắp chân hoặc các nhóm cơ, khó đứng hay đi lại.
- Bàn tay, bàn chân lạnh bất thường: Đầu chi lạnh dù trẻ đang sốt, nhất là khi kèm biểu hiện bơ phờ, mệt lả.
- Da tái nhợt, nổi vân tím hoặc loang lổ: Có thể là dấu hiệu tuần hoàn ngoại vi bất thường.
- Chấm hoặc mảng xuất huyết trên da: Các nốt đỏ sẫm, tím giống vết bầm, không nhạt màu khi căng da.
Phụ huynh có thể quan sát các nốt bất thường bằng cách căng nhẹ bề mặt da. Nếu nốt vẫn hiện rõ, cần đặc biệt cảnh giác, nhất là khi trẻ sốt cao hoặc mệt lả. Tuy nhiên, không nên chờ xuất hiện ban xuất huyết mới đưa trẻ đi khám, bởi dấu hiệu này có thể xuất hiện muộn hoặc không rõ ở giai đoạn đầu.
Khi trẻ sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc có ban xuất huyết, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay. Nếu tình trạng xấu đi nhanh, không nên trì hoãn việc cấp cứu để chờ đủ các triệu chứng điển hình.
Tiêm vắc xin và phòng lây nhiễm
Bác sĩ Huyền khuyến cáo tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng để chủ động phòng bệnh não mô cầu. Vắc xin MenACWY phòng các nhóm huyết thanh A, C, W, Y, trong khi vắc xin MenB phòng nhóm B. Hai loại có phạm vi bảo vệ khác nhau, do đó tiêm một loại không đồng nghĩa được bảo vệ trước tất cả các nhóm huyết thanh.
Gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát tiền sử tiêm và tư vấn loại vắc xin phù hợp. Lịch tiêm, số mũi và chỉ định tiêm nhắc cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và loại vắc xin được cấp phép tại Việt Nam.
Trong sinh hoạt hằng ngày, cần rửa tay thường xuyên, giữ không gian thông thoáng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi; tránh dùng chung chai nước, cốc uống và vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt. Nhà trường cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời.
Khi phát hiện ca bệnh, người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng. Nếu thuộc diện chỉ định, việc sử dụng kháng sinh cần được thực hiện càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Tiêm vắc xin trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng khi có chỉ định.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm bởi khả năng diễn tiến nhanh và hậu quả nặng nề. Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, tiêm vắc xin phù hợp và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.
