Theo truyền thông Trung Quốc, bé gái được gọi là Tiểu Lệ, 9 tuổi 7 tháng, được gia đình đưa đi khám sau khi xuất hiện kinh nguyệt.
Kết quả kiểm tra cho thấy tuổi xương của trẻ đã đạt khoảng 12 tuổi 3 tháng, tức cao hơn gần 3 năm so với tuổi thật. Bác sĩ ước tính trẻ chỉ còn khoảng 10cm dư địa tăng trưởng và chiều cao trưởng thành dự kiến khoảng 150cm, thấp hơn đáng kể so với chiều cao di truyền kỳ vọng của gia đình.
Điều đáng chú ý là trước đó, cha mẹ cho biết gia đình khá hạn chế các loại đồ ăn nhanh như gà rán, đồng thời cũng ít cho con sử dụng các loại trái cây trái mùa. Vì vậy, họ không hiểu vì sao con lại có dấu hiệu dậy thì sớm.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng dậy thì sớm không thể quy về một món ăn hay một nguyên nhân duy nhất. Thời điểm dậy thì chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó có di truyền, dinh dưỡng, tình trạng cơ thể, bệnh lý và các yếu tố môi trường.
Theo hướng dẫn chuyên môn hiện nay, dậy thì được xem là sớm khi các dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái hoặc trước 9 tuổi ở bé trai. Việc trẻ xuất hiện những thay đổi cơ thể quá sớm cần được đánh giá thay vì chỉ phỏng đoán nguyên nhân tại nhà.
1. Thừa cân, béo phì: Yếu tố liên quan rõ hơn nhiều người nghĩ
Một trong những yếu tố được nghiên cứu nhiều nhất là tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ.
Các nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa lượng mỡ cơ thể và thời điểm dậy thì khá rõ ở bé gái. Các tín hiệu chuyển hóa như leptin, insulin và hệ thống kisspeptin có thể tham gia vào quá trình điều hòa trục nội tiết kiểm soát dậy thì. Tuy nhiên, đây là mối quan hệ phức tạp chứ không đơn giản là "ăn nhiều đồ chiên rán sẽ dậy thì sớm".
Một phân tích tổng hợp cũng ghi nhận trẻ gái có dậy thì sớm có mối liên quan với nguy cơ thừa cân, béo phì cao hơn. Điều này cho thấy giữa hai yếu tố có thể tồn tại mối quan hệ hai chiều và cần được đánh giá trong tổng thể sức khỏe của trẻ.
Vì vậy, thay vì kiêng khem cực đoan, cha mẹ nên chú ý chế độ ăn cân bằng, hạn chế đồ uống nhiều đường, thực phẩm siêu chế biến, tăng rau quả, thực phẩm giàu dinh dưỡng và duy trì vận động phù hợp với lứa tuổi.
2. Nhựa, hóa chất và những yếu tố môi trường: Có đáng lo?
Phthalates, BPA và một số hóa chất có khả năng tác động đến hệ nội tiết đang được giới khoa học nghiên cứu về mối liên hệ với thời điểm dậy thì.
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên quan giữa phơi nhiễm nhất định với thay đổi thời điểm phát triển dậy thì. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định việc sử dụng một chiếc cốc nhựa hay một món đồ chơi bằng nhựa trực tiếp gây dậy thì sớm. Các nghiên cứu tổng hợp cũng cho thấy kết quả còn không đồng nhất, phụ thuộc vào loại hóa chất, mức độ và thời điểm phơi nhiễm.
Do đó, cha mẹ có thể áp dụng những nguyên tắc phòng ngừa đơn giản: ưu tiên vật dụng đựng thực phẩm phù hợp, không tùy tiện dùng đồ nhựa không rõ nguồn gốc cho thực phẩm nóng và giữ vệ sinh tay sau khi trẻ chơi đồ chơi, trước khi ăn.
Quan trọng hơn, không nên tạo tâm lý sợ hãi rằng mọi sản phẩm nhựa đều là "chất gây dậy thì sớm".
3. Ánh sáng ban đêm và giấc ngủ: Đừng biến giả thuyết thành kết luận
Một số nghiên cứu đang quan tâm đến vai trò của melatonin và nhịp sinh học trong quá trình phát triển dậy thì. Ánh sáng ban đêm có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết melatonin, từ đó đặt ra giả thuyết về mối liên hệ giữa ánh sáng ban đêm và thời điểm dậy thì.
Tuy nhiên, chưa thể kết luận rằng việc trẻ ngủ với đèn ngủ là nguyên nhân trực tiếp khiến trẻ dậy thì sớm.
Điều cha mẹ có thể làm chắc chắn hơn là xây dựng thói quen ngủ đều đặn, đủ thời lượng, hạn chế ánh sáng mạnh và thiết bị điện tử trước khi ngủ. Đây là những nguyên tắc tốt cho sức khỏe, sự phát triển và nhịp sinh học của trẻ, bất kể trẻ có nguy cơ dậy thì sớm hay không.
4. Thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng: Điều quan trọng là tổng thể
Không ít phụ huynh có xu hướng tìm một "thủ phạm" duy nhất: gà rán, sữa, trái cây trái mùa, đồ nhựa hay đèn ngủ.
Thực tế, dậy thì là quá trình được điều khiển bởi một hệ thống nội tiết phức tạp. Gen, dinh dưỡng, tình trạng chuyển hóa, cân nặng, môi trường và một số bệnh lý đều có thể đóng vai trò.
Do đó, không nên tự ý loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi khẩu phần của trẻ chỉ vì lo sợ dậy thì sớm. Điều cần quan tâm hơn là trẻ có chế độ ăn cân bằng, vận động phù hợp, ngủ đủ và được theo dõi tốc độ tăng trưởng theo thời gian.
Tuổi xương tăng nhanh có thể ảnh hưởng chiều cao như thế nào?
Một trong những lý do khiến bác sĩ đặc biệt quan tâm đến dậy thì sớm là tuổi xương có thể tiến triển nhanh.
Trong giai đoạn đầu của dậy thì, hormone sinh dục có thể khiến trẻ tăng trưởng chiều cao nhanh hơn. Nhưng đồng thời, quá trình trưởng thành của xương cũng được thúc đẩy. Nếu các đầu xương đóng sớm, khoảng thời gian còn lại để trẻ tiếp tục tăng chiều cao sẽ bị rút ngắn.
Vì vậy, một đứa trẻ có thể trông cao hơn bạn bè trong những năm đầu nhưng lại không tiếp tục tăng trưởng thuận lợi khi bước vào những năm sau.
Đây cũng là lý do bác sĩ không chỉ nhìn vào chiều cao hiện tại mà còn đánh giá biểu đồ tăng trưởng, tốc độ tăng chiều cao và tuổi xương.
Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên chú ý nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu dậy thì sớm như:
- Bé gái dưới 8 tuổi bắt đầu phát triển tuyến vú hoặc xuất hiện các dấu hiệu dậy thì khác.
- Bé trai dưới 9 tuổi có dấu hiệu phát triển cơ quan sinh dục.
- Trẻ tăng trưởng chiều cao nhanh bất thường trong thời gian ngắn.
- Xuất hiện lông mu, lông nách, mùi cơ thể hoặc mụn quá sớm.
- Ở bé gái, kinh nguyệt xuất hiện ở độ tuổi bất thường hoặc quá sớm.
Khi có nghi ngờ, trẻ có thể được bác sĩ nội tiết nhi đánh giá dựa trên tiền sử, khám lâm sàng, biểu đồ tăng trưởng và tuổi xương. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm hormone hoặc những kiểm tra chuyên sâu khác. Hướng dẫn của Hội Nội tiết cho biết không phải mọi trường hợp dậy thì sớm đều cần cùng một mức độ xét nghiệm hay điều trị; việc đánh giá cần dựa trên tuổi, tốc độ tiến triển và nguyên nhân cụ thể.
Điều quan trọng nhất là cha mẹ không nên tự mua thuốc, thực phẩm chức năng hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng để "hãm dậy thì". Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, khám chuyên khoa nội tiết nhi sớm sẽ giúp xác định liệu đây chỉ là một biến đổi sinh lý hay thực sự cần can thiệp.
Dậy thì sớm không đồng nghĩa trẻ chắc chắn sẽ gặp vấn đề về chiều cao hoặc sức khỏe. Nhưng phát hiện sớm, theo dõi đúng và can thiệp khi có chỉ định sẽ giúp bác sĩ có thêm cơ hội bảo vệ tiềm năng phát triển của trẻ.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Sohu)
