TP.HCM khẩn trương triển khai các biện pháp kiểm soát chùm ca bệnh não mô cầu là học sinh Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước - Ảnh: Sở Y tế TP.HCM cung cấp
Theo thông tin từ Sở Y tế TP.HCM, ba học sinh Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước, mắc bệnh não mô cầu nhóm B, trong đó 1 em đã tử vong và 2 em đang được điều trị, cách ly tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới (TP.HCM), hiện sức khỏe tạm ổn.
Cùng thời điểm này, số ca mắc bệnh viêm hô hấp cấp tại TP.HCM gia tăng đáng kể. Trong tuần 40 (từ ngày 28-9 đến 4-10), thành phố ghi nhận 34.664 ca, tăng hơn 64% so với trung bình 4 tuần trước. Đáng chú ý, cúm là một trong những tác nhân tăng mạnh, trong đó cúm A chiếm gần 77%.
Khi niêm mạc mũi họng bị tổn thương, vi khuẩn gây viêm não mô cầu dễ 'tấn công' hơn
Theo thông tin từ Bệnh viện Bệnh nhiệt đới, bệnh não mô cầu lây truyền qua đường hô hấp do hít phải các giọt nhỏ dịch tiết mũi họng bị nhiễm Neisseria meningitidis, khả năng lây truyền sẽ tăng nếu có đồng nhiễm cùng các vi rút đường hô hấp.
Trao đổi Tuổi Trẻ tối 16-10, BS.CKII Nguyễn Minh Tiến - Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố (TP.HCM) - cho biết khi nhiễm các vi rút đường hô hấp, nhất là cúm, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm não mô cầu.
"Khi nhiễm vi rút, niêm mạc vùng mũi họng có thể bị tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn não mô cầu bám vào và xâm nhập. Vì vậy, người đang mắc bệnh hô hấp có thể có nguy cơ nhiễm não mô cầu cao hơn so với người khỏe mạnh", bác sĩ Tiến giải thích.
Theo bác sĩ Tiến, vi khuẩn Neisseria meningitidis gây não mô cầu cũng có thể tồn tại ở vùng hầu họng của người lành mang trùng mà không gây triệu chứng. Khi sức khỏe suy giảm hoặc niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương, vi khuẩn có thể phát triển và gây bệnh.
Ngoài ra, người nhiễm não mô cầu có thể phát tán vi khuẩn qua dịch tiết đường hô hấp khi ho, hắt hơi, làm tăng nguy cơ lây truyền cho người xung quanh.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa các đợt dịch cúm và sự gia tăng các ca bệnh não mô cầu sau đó. Hiện tượng này có thể liên quan đến cơ chế tương tác giữa vi rút cúm và vi khuẩn não mô cầu.
Cụ thể, kháng nguyên N (Neuraminidase - một loại protein có trên vi rút cúm A như các chủng H1N1) được cho là có thể góp phần tạo điều kiện để vi khuẩn não mô cầu bám vào tế bào niêm mạc.
BS.CKI Phùng Quang Duy (chuyên khoa tai mũi họng) cũng cho biết khi mắc cúm A, niêm mạc đường hô hấp có thể bị tổn thương, làm suy giảm hàng rào bảo vệ tại chỗ, tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh khác xâm nhập.
Vì vậy, người bệnh cúm có thể đồng thời hoặc tiếp tục mắc thêm các bệnh nhiễm trùng khác, trong đó có bệnh do vi khuẩn não mô cầu. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cứ mắc cúm A thì sẽ bị đồng nhiễm não mô cầu.
Một ca nhiễm não mô cầu nguy kịch từng điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới - Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Bệnh não mô cầu nguy hiểm thế nào?
Viện Pasteur TP.HCM cho hay, thời gian ủ bệnh của bệnh viêm não mô cầu từ 2-10 ngày, thông thường từ 3- 4 ngày. Thời kỳ lây truyền của bệnh tuỳ thuộc vào sự tồn tại của vi khuẩn não mô cầu ở mũi họng của người nhiễm khuẩn, có thể từ vài ngày trước khi khởi phát bệnh cho đến 24 giờ sau khi được điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu.
Bệnh do não mô cầu có biểu hiện lâm sàng đa dạng, gồm các thể bệnh: viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm khớp, viêm màng ngoài tim... trong đó viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết là thường gặp hơn.
BS.CKII Nguyễn Thị Kim Anh - phó trưởng khoa sức khỏe trẻ em, phòng khám theo yêu cầu Bệnh viện Nhi đồng 2 - cho hay bệnh do não mô cầu xâm lấn có khả năng tiến triển từ những triệu chứng ban đầu không đặc hiệu đến tử vong chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ.
Trong khoảng 8-15 giờ đầu tiên, bệnh thường bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường hô hấp thông thường như cúm do các dấu hiệu sốt, đau đầu, mệt mỏi.
Tuy nhiên, các triệu chứng điển hình như tử ban, cứng cổ hoặc suy giảm ý thức thường xuất hiện muộn (sau 13 - 22 giờ), khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn đe dọa tính mạng.
Dù có sự tiến bộ của y học hiện đại và can thiệp kháng sinh kịp thời, tỉ lệ tử vong do não mô cầu vẫn duy trì ở mức đáng báo động từ 8-15%. Đối với những trường hợp không được điều trị, con số này có thể lên tới 50%.
"Tuy nhiên, cái chết không phải là hậu quả duy nhất. Khoảng 10-40% những người sống sót phải gánh chịu ít nhất một di chứng lâu dài. Các di chứng này vô cùng tàn khốc, bao gồm cắt cụt chi, mất thính lực, tổn thương não vĩnh viễn và các rối loạn tâm lý nghiêm trọng như trầm cảm hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn", BS Kim Anh thông tin thêm.
Ho, sổ mũi không đồng nghĩa mắc não mô cầu
Sở Y tế TP.HCM lưu ý, những triệu chứng như ho, sổ mũi hoặc đau họng không đồng nghĩa với mắc bệnh não mô cầu.
Người dân cần bình tĩnh, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang. Cần thực hiện các hướng dẫn của cơ quan y tế, không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng và theo dõi thông tin từ các kênh chính thức của ngành y tế, nhà trường và chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó tự áp dụng các biện pháp phòng chống bệnh viêm não mô cầu:
- Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân: rửa tay bằng xà phòng; súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn và trẻ nhỏ cần được giữ ấm. Tạo thông thoáng nơi ở, nơi làm việc.
- Khi hắt hơi hay ho cần lấy khăn che miệng hoặc đeo khẩu trang khi bị viêm đường hô hấp. Không nên tập trung nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh.
- Khi có biểu hiện sốt cao, đau đầu, buồn nôn và nôn, cổ cứng, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời
