Bệnh thận mạn diễn biến âm thầm: Xét nghiệm rất cần thiết?

Bác sĩ Bệnh viện 19-8 thăm khám cho bệnh nhân - Ảnh: BVCC

Cần thực hiện xét nghiệm nào để phát hiện bất thường?

Trong cơ thể, mỗi cơ quan đều đảm nhận một vai trò riêng và phối hợp với nhau để duy trì các chức năng sống. Trong đó, thận được ví như "nhà máy nước" của cơ thể, đảm nhiệm chức năng lọc chất thải và duy trì sự cân bằng cần thiết cho cơ thể.

Theo bác sĩ Trịnh Hùng, khoa nội thận khớp, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), hiện khoảng 10% dân số trên thế giới và tại Việt Nam mắc bệnh thận mạn.

Điều đáng nói là căn bệnh này thường tiến triển âm thầm. Nhiều người đi xét nghiệm chỉ quan tâm đến chỉ số creatinin máu. Tuy nhiên, creatinin vẫn có thể nằm trong giới hạn bình thường trong khi chức năng thận đã bắt đầu suy giảm, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có khối lượng cơ thấp.

Vì vậy, đánh giá sức khỏe thận cần nhìn vào nhiều chỉ số khác nhau thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm.

Theo bác sĩ Hùng một trong những chỉ số quan trọng là độ lọc cầu thận ước tính (eGFR). eGFR được tính toán dựa trên creatinin máu kết hợp với tuổi và giới tính, qua đó phản ánh khả năng lọc chất thải của thận theo từng phút.

Bác sĩ cũng cho biết chỉ số creatinin đơn thuần có thể chưa phản ánh đầy đủ chức năng thận. Trong khi đó, eGFR giúp đánh giá sát hơn mức độ suy giảm chức năng lọc và phân loại bệnh thận mạn theo 5 giai đoạn.

Việc xác định đúng giai đoạn bệnh có ý nghĩa quan trọng bởi mỗi giai đoạn sẽ có mục tiêu theo dõi và điều trị khác nhau.

Một xét nghiệm khác cũng rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là tỉ lệ albumin/creatinin trong nước tiểu (uACR).

Bình thường, albumin được giữ lại trong máu. Khi màng lọc của thận bị tổn thương, albumin có thể xuất hiện trong nước tiểu. Xét nghiệm uACR giúp đo lượng albumin trong nước tiểu so với creatinin. uACR có thể phát hiện tổn thương màng lọc thận trước khi eGFR giảm. Đây là lý do xét nghiệm này được xem như một "radar" giúp phát hiện sớm những bất thường của thận.

Phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm tạo cơ hội để can thiệp, theo dõi và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng.

Bên cạnh xét nghiệm máu, tổng phân tích nước tiểu cũng là một phương pháp đơn giản, chi phí thấp nhưng cung cấp nhiều thông tin.

Xét nghiệm có thể phát hiện sự xuất hiện của hồng cầu, bạch cầu, albumin hoặc protein và đường trong nước tiểu. Những bất thường này có thể gợi ý các tình trạng như viêm cầu thận, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc tổn thương ống thận.

Do đó, đây cũng là một trong những xét nghiệm cần được lưu ý khi đánh giá sức khỏe thận và đường tiết niệu.

Nếu xét nghiệm máu và nước tiểu cung cấp thông tin về chức năng, siêu âm thận giúp đánh giá hình thái và cấu trúc của cơ quan này.

Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể quan sát kích thước, hình dạng và cấu trúc bên trong của thận, từ đó phát hiện những tổn thương thực thể như sỏi thận, nang thận, ứ nước do tắc nghẽn đường tiết niệu, u thận hoặc tình trạng thận teo nhỏ do bệnh mạn tính.

"Như vậy, để đánh giá tương đối toàn diện sức khỏe thận, không nên chỉ nhìn vào một chỉ số riêng lẻ mà cần kết hợp giữa chức năng lọc, dấu hiệu tổn thương và hình ảnh cấu trúc của thận", bác sĩ Hùng lưu ý.

Y, bác sĩ tầm soát bệnh thận mạn cho người dân có nguy cơ cao - Ảnh: D.LIỄU

Ai cần tầm soát?

Theo bác sĩ Hùng, không phải ai cũng có nguy cơ mắc bệnh thận như nhau. Những người cần đặc biệt chú ý và tầm soát định kỳ gồm người có tiền sử bệnh thận, mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh lý tim mạch hoặc có người trong gia đình mắc bệnh thận.

Những người sử dụng thuốc giảm đau hoặc các loại thuốc, sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc trong thời gian dài và người trên 60 tuổi cũng thuộc nhóm cần lưu ý.

Với người khỏe mạnh, không thuộc nhóm nguy cơ, có thể kiểm tra eGFR, uACR và siêu âm thận khoảng một lần mỗi năm.

Nhóm nguy cơ cao cần tầm soát ít nhất 1-2 lần mỗi năm hoặc theo tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ. Với người đã được xác định mắc bệnh thận mạn, thời gian tái khám và xét nghiệm thường ngắn hơn, khoảng 3-6 tháng/lần, tùy giai đoạn bệnh cũng như chỉ số eGFR và uACR hiện tại.

Ngoài những xét nghiệm trên, tùy tuổi, giới tính, yếu tố nguy cơ, tình trạng sức khỏe và các bệnh lý mắc kèm, bác sĩ có thể chỉ định thêm những xét nghiệm khác để đánh giá toàn diện chức năng thận.

Chủ động kiểm tra sức khỏe thận định kỳ là cách giúp phát hiện sớm những bất thường của "bộ lọc" quan trọng này, đặc biệt khi bệnh thận mạn thường không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu.