Tới tuổi già tự nhiên ai cũng khó tính, bảo thủ?

Việt Nam đang bước vào giai đoạn dân số già - Ảnh minh họa: HÀ QUÂN

Già nên khó chiều, bảo thủ?

Bà Hạnh (70 tuổi, Hà Nội) sống cùng vợ chồng con trai và hai cháu. Từ ngày con trai lập gia đình, bà vẫn phụ giúp việc nhà, trông cháu và nấu những món ăn quen thuộc cho cả nhà.

Tuy nhiên, gần đây các con thường xuyên đi làm về muộn. Có hôm, con dâu mua thức ăn về và nói cả nhà ăn tối đơn giản. Bà Hạnh tỏ vẻ không vui, nói rằng trước đây cả nhà vẫn ăn cơm đầy đủ, sao bây giờ mọi người cứ "tiện gì ăn nấy".

"Nhưng con cái lại nói tôi già rồi, ở nhà nên thông cảm cho các con một chút. Tôi khó tính thế vậy ai mà chiều được", bà Hạnh kể.

Từ đó, mỗi khi bà góp ý chuyện ăn uống, giờ giấc sinh hoạt hay cách chăm sóc các cháu, các con đều cho rằng bà "lắm chuyện", "già rồi khó chiều". Bà Hạnh cũng dần ít nói hơn, nhưng trong lòng lại cảm thấy mình bị gạt ra khỏi cuộc sống của chính gia đình mình.

Bà chia sẻ điều bà mong muốn chỉ là được duy trì những thói quen và cảm thấy mình vẫn có vai trò trong gia đình.

Còn ông Nguyễn Văn Minh (68 tuổi, Hà Nội) đã nghỉ hưu và sống cùng vợ. Con gái ông muốn bố mẹ sửa lại căn bếp cho hiện đại hơn, thay một số đồ dùng cũ và lắp thêm các thiết bị tiện lợi. Cô cho rằng bố mẹ đã lớn tuổi, nên dùng những thiết bị mới sẽ đỡ vất vả.

Thế nhưng ông không đồng ý. Ông cho rằng những đồ đang dùng vẫn còn tốt, thay mới vừa tốn tiền vừa mất thời gian làm quen. Con gái nhiều lần thuyết phục không được nên bực bội nói: "Bố cứ thế này thì bảo thủ quá. Già rồi mà cái gì cũng không chịu thay đổi".

Ông nói bởi ông quen với cách sinh hoạt hiện tại và muốn tự quyết định những thứ liên quan đến cuộc sống của mình. "Nhưng trong mắt con gái, sự không đồng ý ấy lại trở thành biểu hiện của một người già rồi khó bảo", ông Minh bộc bạch.

Có thực sự "càng già càng khó tính"

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), cho rằng phía sau một thay đổi về hành vi, cảm xúc ở người cao tuổi có thể là tâm lý, hoàn cảnh sống hoặc vấn đề sức khỏe cần được thấu hiểu và tìm đúng nguyên nhân.

"Trái tính tuổi già", "gàn dở tuổi già" không phải thuật ngữ y khoa hay một chẩn đoán bệnh lý. Đây là cách nói dân gian để mô tả một số thay đổi về cách ứng xử, cảm xúc hoặc quan điểm của người cao tuổi.

Một số người có thể trở nên nhạy cảm hơn, dễ cáu gắt, hay phàn nàn, khó chấp nhận cái mới, muốn con cháu làm theo ý mình, thường nhắc lại chuyện cũ hoặc thu mình.

Nhưng theo bác sĩ Phương, không nên mặc định những biểu hiện này là "già nên thế". Khi một người lớn tuổi thay đổi tính cách, chúng ta cần đặt câu hỏi: Điều gì đang xảy ra với họ.

Người cao tuổi có thể đang gặp vấn đề về giấc ngủ, sức khỏe, khả năng nghe nhìn, trí nhớ hoặc chịu những cơn đau kéo dài. Họ cũng có thể cảm thấy mình mất dần vai trò trong gia đình, không còn được tôn trọng hoặc không còn được cần đến như trước.

Nghỉ hưu, giảm thu nhập, mất bạn bè, mất người bạn đời hay con cái sống xa cũng có thể tạo ra cảm giác cô đơn, mất kết nối.

Đặc biệt, một sự thay đổi hành vi đột ngột như kích động, nghi ngờ, lú lẫn hoặc thay đổi tính cách rõ rệt cần được chú ý, bởi có thể liên quan đến vấn đề sức khỏe chứ không đơn thuần là "trái tính".

"Bảo thủ" hay "bẫy kinh nghiệm"

Bác sĩ Phương cho rằng người cao tuổi cũng có một "bẫy kinh nghiệm". Sau 40-50 năm sống, họ có một kho kinh nghiệm quý giá nhưng kinh nghiệm của hôm qua không phải lúc nào cũng là đáp án cho vấn đề của hôm nay. Hay họ có thể cố hữu với những thói quen, không thích sự thay đổi.

"Đôi khi cái người trẻ gọi là bảo thủ lại chính là một người đang cố bảo vệ những giá trị mà họ đã dành cả cuộc đời để xây dựng", bác sĩ Phương nói.

Theo ông xung đột giữa các thế hệ thường không nằm ở việc ai đúng, ai sai mà ở cách mỗi bên nhìn nhận nhau.

Người trẻ cần tôn trọng tuổi tác, kinh nghiệm và quyền tự quyết của người cao tuổi; đồng thời không áp đặt, coi thường hay đối xử với họ như một đứa trẻ.

Ngược lại, người cao tuổi cũng cần tôn trọng sự khác biệt và ranh giới riêng tư của thế hệ trẻ, không áp đặt kinh nghiệm, can thiệp quá sâu hoặc biến tình yêu thương thành kiểm soát.

Gia đình nhiều thế hệ muốn sống hòa thuận thì không phải ai thắng ai, mà là mỗi người bớt một bước để cùng giữ một mái nhà.

Một việc đơn giản có thể bắt đầu ngay hôm nay là mỗi ngày dành khoảng 15 phút để các thế hệ ngồi với nhau, không điện thoại, không phán xét, không tranh luận đúng sai. Chỉ cần hỏi: "Hôm nay bố/mẹ/con thấy thế nào?".