Những ai không nên theo chế độ ăn cắt giảm tinh bột?

Điều quan trọng là "giảm tinh bột" không đồng nghĩa với "loại bỏ hoàn toàn tinh bột" - Ảnh minh họa

Chế độ ăn cắt giảm tinh bột có thể phù hợp với một số người nhưng không phải lựa chọn mặc định cho tất cả. Phụ nữ mang thai, trẻ em và thanh thiếu niên, người suy dinh dưỡng hoặc nhẹ cân, người mắc bệnh mạn tính, người đang dùng thuốc ảnh hưởng đến đường huyết và những người có nguy cơ rối loạn ăn uống nên đặc biệt thận trọng.

Chế độ ăn cắt giảm tinh bột, thường được gọi là low-carb, tập trung giảm lượng carbohydrate trong khẩu phần và tăng tỉ lệ proten, chất béo lành mạnh cùng rau củ ít tinh bột. Carbohydrate có nhiều trong cơm, bánh mì, mì, bún, phở, ngũ cốc, khoai, các loại bánh ngọt và đồ uống có đường.

Không phải chế độ low-carb nào cũng giống nhau. Một số người chỉ giảm các loại carbohydrate tinh chế như bánh ngọt, nước ngọt, bánh mì trắng và cơm trắng, trong khi vẫn ăn trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Những chế độ nghiêm ngặt hơn có thể giới hạn carbohydrate ở mức rất thấp, chẳng hạn chế độ ketogenic.

Những ai không nên tự ý cắt giảm mạnh tinh bột?

Không phải mọi người đều cần tránh low-carb. Tuy nhiên, một số nhóm nên đặc biệt thận trọng, bởi việc giảm carbohydrate quá mức có thể ảnh hưởng đến đường huyết, nhu cầu năng lượng hoặc tình trạng dinh dưỡng.

Người mắc bệnh tiểu đường đang sử dụng thuốc

Người mắc tiểu đường, đặc biệt những người đang sử dụng insulin hoặc một số thuốc làm hạ đường huyết, không nên tự ý chuyển sang chế độ ăn rất ít carbohydrate.

Khi lượng carbohydrate trong bữa ăn giảm đáng kể, nhu cầu sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết cũng có thể thay đổi. Nếu người bệnh vẫn sử dụng thuốc với liều cũ nhưng ăn ít carbohydrate hơn nhiều, đường huyết có thể xuống quá thấp.

Hạ đường huyết có thể gây run rẩy, vã mồ hôi, đói cồn cào, chóng mặt, tim đập nhanh, lú lẫn và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn tới mất ý thức.

Điều này không có nghĩa người mắc tiểu đường không được giảm tinh bột. Trên thực tế, kiểm soát lượng và chất lượng carbohydrate có thể là một phần quan trọng trong quản lý bệnh. Tuy nhiên, việc thay đổi chế độ ăn nên được thực hiện cùng bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt khi đang dùng thuốc.

Phụ nữ mang thai

Mang thai không phải thời điểm thích hợp để tự áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt nhằm giảm cân.

Trong thai kỳ, cơ thể cần năng lượng và nhiều chất dinh dưỡng để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi. Việc cắt giảm quá mức một nhóm thực phẩm có thể khiến khẩu phần trở nên mất cân đối.

Phụ nữ mang thai bị tiểu đường thai kỳ vẫn có thể cần kiểm soát carbohydrate, nhưng cách tiếp cận thường là phân bổ carbohydrate hợp lý trong ngày và lựa chọn nguồn carbohydrate có chất lượng, thay vì tự ý loại bỏ gần như hoàn toàn tinh bột.

Trẻ em và thanh thiếu niên đang phát triển

Trẻ em và thanh thiếu niên có nhu cầu năng lượng cao để phát triển cơ thể, não bộ và hoạt động thể chất.

Việc áp dụng chế độ low-carb nghiêm ngặt để giảm cân cho trẻ mà không có sự hướng dẫn chuyên môn có thể khiến khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng.

Nếu trẻ thừa cân hoặc béo phì, mục tiêu nên là xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh, tăng hoạt động thể chất và hạn chế thực phẩm nhiều đường, đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến, thay vì đơn giản là "cắt sạch tinh bột".

Người có nguy cơ thiếu dinh dưỡng hoặc đang bị suy dinh dưỡng

Những người nhẹ cân, suy dinh dưỡng hoặc đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu năng lượng cần đặc biệt thận trọng.

Những người đang hồi phục sau bệnh nặng, phẫu thuật hoặc có tình trạng sức khỏe khiến nhu cầu dinh dưỡng tăng cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.

Người mắc một số bệnh lý hoặc đang điều trị đặc biệt

Những người mắc bệnh thận, bệnh gan, rối loạn chuyển hóa hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc nên trao đổi với bác sĩ trước khi chuyển sang chế độ low-carb nghiêm ngặt.

Người có tiền sử rối loạn ăn uống

Các chế độ ăn đặt ra giới hạn rất nghiêm ngặt về carbohydrate có thể khiến một số người trở nên quá tập trung vào việc kiểm soát thực phẩm, lượng calo hoặc cân nặng.

Nhiều người đã cắt hoàn toàn tinh bột trong thực đơn mà không biết những ảnh hưởng tới sức khỏe - Ảnh minh họa

Cắt tinh bột thế nào để vẫn đủ dinh dưỡng?

Nếu mục tiêu là giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết, không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn tinh bột.

Thay vì bỏ cơm, bánh mì hay khoai một cách tuyệt đối, có thể bắt đầu bằng việc giảm những nguồn carbohydrate ít có giá trị dinh dưỡng như nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, bánh ngọt và các loại thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung.

Sau đó ưu tiên những nguồn carbohydrate giàu chất xơ hơn như ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, đậu và trái cây với khẩu phần phù hợp.

Một nguyên tắc đơn giản là xây dựng bữa ăn với nhiều rau, một nguồn protein như cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu phụ, kết hợp một lượng carbohydrate phù hợp với nhu cầu năng lượng của cơ thể.

Không nên biến chế độ low-carb thành chế độ ăn nhiều thịt chế biến sẵn, bơ, mỡ động vật hoặc các thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Việc giảm carbohydrate nhưng thay thế bằng quá nhiều chất béo không lành mạnh cũng không phải lựa chọn tốt cho sức khỏe tim mạch.

Bên cạnh đó cần chú ý đến chất xơ. Khi cắt giảm bánh mì, ngũ cốc hoặc các loại đậu mà không bổ sung đủ rau củ và thực phẩm giàu chất xơ khác, một số người có thể bị táo bón.

Nếu mới bắt đầu giảm tinh bột, nên thay đổi từ từ thay vì cắt giảm đột ngột. Cơ thể cần thời gian thích nghi với sự thay đổi về nguồn năng lượng.