Danh mục thuốc bảo hiểm y tế: Người bệnh mỏi mòn chờ cập nhật

Dược sĩ nhà thuốc bệnh viện lấy thuốc cho bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 (Ninh Bình) - Ảnh: D.LIỄU

Với người mắc bệnh nặng, bệnh mạn tính, đặc biệt là ung thư, khoảng trống này có thể đồng nghĩa với khoản chi phí tự trả rất lớn, thậm chí khiến một số người không thể tiếp tục điều trị.

Người bệnh mong mỏi danh mục thuốc mở rộng

Thời gian qua, cử tri nhiều địa phương liên tục kiến nghị Bộ Y tế bổ sung các thuốc đặc trị bệnh hiểm nghèo vào danh mục bảo hiểm y tế (BHYT). Theo kiến nghị của người dân, nhiều thuốc có hiệu quả điều trị cao chưa thuộc phạm vi thanh toán, khiến người bệnh phải tự mua với chi phí lớn.

Một số thuốc mới có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị, kéo dài thời gian sống, giảm biến chứng hoặc cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tuy nhiên thuốc chưa nằm trong phạm vi thanh toán của BHYT thì người bệnh có thể phải tự chi trả một khoản chi phí rất lớn, hoặc không đủ khả năng tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp.

Bác sĩ Nguyễn Duy Anh, chuyên gia ung bướu, cho rằng bệnh mạn tính và ung thư ngày càng gia tăng trong khi các phương pháp điều trị mới liên tục xuất hiện.

Điều trị đa mô thức, thuốc điều trị đích, liệu pháp sinh học, miễn dịch hay ghép tế bào gốc giúp tăng cơ hội sống nhưng cũng làm chi phí điều trị tăng đáng kể. "Càng sớm được bổ sung, cơ hội điều trị của người bệnh càng tăng", bác sĩ Duy Anh nhận định.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Y Thái Bình) cũng cho rằng việc danh mục thuốc BHYT chưa được cập nhật kịp thời đã tạo ra độ trễ giữa tiến bộ của y học với khả năng tiếp cận thực tế của người bệnh.

Vấn đề không chỉ đơn thuần là mở rộng số lượng thuốc, mà phải xây dựng cơ chế cập nhật nhanh hơn, khoa học hơn, phù hợp với nhu cầu điều trị.

Nhiều năm danh mục thuốc bảo hiểm y tế vẫn chưa được cập nhật - Ảnh minh họa: D.LIỄU

Không thể chờ đợi một chu kỳ nhiều năm

Theo danh mục hiện hành, BHYT chi trả 1.037 hoạt chất, thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc 27 nhóm lớn, cùng 59 thuốc phóng xạ, chất đánh dấu. Trong đó có 76 hoạt chất, thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc nhóm điều trị ung thư và điều hòa miễn dịch.

Lần cập nhật danh mục thuốc gần đây nhất vào năm 2022, thay thế danh mục theo Thông tư 30/2018. Trong đó số lượng danh mục mới chỉ tăng từ 1.030 lên 1.037 thuốc hóa dược và sinh phẩm, 7 thuốc được bổ sung chủ yếu liên quan COVID-19. Với nhiều nhóm bệnh khác, việc cập nhật gần như chưa theo kịp tốc độ phát triển của thuốc mới.

Cuối năm 2025, Bộ Y tế đã ban hành thông tư dự thảo cập nhật bổ sung, rà soát toàn bộ danh mục hiện hành. Theo dự thảo, khoảng 80 thuốc dự kiến được bổ sung, trong đó có khoảng 30 thuốc điều trị ung thư.

Đây chủ yếu là những thuốc phát minh mới như thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và liệu pháp miễn dịch. Các nhóm bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, thần kinh, hô hấp, tiêu hóa... cũng được bổ sung

Theo bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, đây là đợt cập nhật lớn nhất sau hơn 8 năm. Đồng thời Bộ Y tế cũng nghiên cứu giảm mức đồng chi trả đối với một số thuốc chi phí cao, đặc biệt là thuốc điều trị ung thư.

Tuy nhiên việc mở rộng danh mục đồng nghĩa với tăng áp lực lên quỹ BHYT. Vì vậy hội đồng thẩm định phải tính cả hiệu quả điều trị, chi phí và khả năng cân đối quỹ. Bộ Y tế dự kiến danh mục mới sẽ được ban hành trong năm 2026.

Cần một "danh mục sống"

Theo bà Nguyễn Thị Thu Dung - danh mục cần được chuyển từ cách cập nhật theo "đợt lớn" sang cơ chế rà soát thường xuyên. Cần có chu kỳ đánh giá định kỳ, đồng thời có cơ chế cập nhật nhanh đối với thuốc có giá trị điều trị nổi bật, bệnh hiếm hoặc những tình trạng chưa có lựa chọn điều trị phù hợp.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Dung phát biểu tại một phiên họp - Ảnh: Quốc hội

Quan trọng hơn, danh mục phải được quản lý theo "vòng đời". Thuốc mới cần được đánh giá để bổ sung, nhưng thuốc đã có trong danh mục cũng phải được đánh giá lại dựa trên bằng chứng và kết quả điều trị thực tế. Những thuốc không còn phù hợp hoặc đã có lựa chọn tốt hơn với chi phí hợp lý hơn cần được điều chỉnh hoặc loại bỏ.

"Cùng với đó là dữ liệu thực tế từ khám chữa bệnh BHYT, đánh giá công nghệ y tế và phân tích tác động ngân sách. Đây sẽ là cơ sở để quyết định thuốc nào được thanh toán, thanh toán ở mức nào và cho nhóm người bệnh nào", bà Dung nêu rõ.

Danh mục thuốc BHYT càng rộng thì quyền lợi người bệnh càng lớn. Nhưng nếu mở rộng thiếu căn cứ, quỹ BHYT sẽ chịu áp lực khó duy trì lâu dài. Ngược lại, quá thận trọng vì lo chi phí có thể khiến người bệnh tiếp tục phải tự bỏ tiền để tiếp cận những phương pháp điều trị mới.

Vì vậy mục tiêu không phải đưa tất cả thuốc mới vào danh mục, mà là đưa những thuốc có giá trị điều trị thực sự vào đúng thời điểm, với mức chi trả phù hợp và được đánh giá lại thường xuyên.