Sáng ngủ dậy thấy hạch bạch huyết bất ngờ sưng to, vì sao?

Phần lớn trường hợp liên quan đến nhiễm trùng hoặc phản ứng miễn dịch và sẽ tự trở lại bình thường, nhưng một số dấu hiệu kéo dài cần được bác sĩ kiểm tra - Ảnh: Dr. Chris Lansford

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu thuộc hệ thống miễn dịch. Cơ thể có khoảng 600 hạch, tập trung ở nhiều khu vực như cổ, dưới cằm, nách và bẹn. 

Khi dịch bạch huyết đi qua, các hạch có nhiệm vụ phát hiện vi rút, vi khuẩn và những tác nhân bất thường khác, đồng thời huy động các tế bào miễn dịch để chống lại chúng.

Vì vậy, khi hạch đột nhiên sưng lên, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với một bệnh nghiêm trọng. Theo bác sĩ Stanley Rockson - chuyên gia về hệ bạch huyết tại Stanford Health Care, sự sưng hạch thường phản ánh phản ứng của cơ thể đối với tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng cấp tính.

1. Vừa mắc hoặc đang mắc một bệnh nhiễm trùng

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất khiến hạch bạch huyết sưng to. Cảm lạnh, cúm, viêm họng, nhiễm trùng tai, viêm amidan, nhiễm trùng răng, nhiễm trùng da hoặc một số bệnh nhiễm virus khác đều có thể kích hoạt phản ứng này.

Thông thường, hạch sẽ sưng ở khu vực gần nơi đang xảy ra nhiễm trùng. Chẳng hạn, viêm họng hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên có thể khiến các hạch ở cổ và dưới hàm nổi rõ hơn.

Khi hệ miễn dịch kiểm soát được tình trạng nhiễm trùng, các hạch thường dần thu nhỏ trở lại. Với những bệnh do virus thông thường, cơ thể có thể tự hồi phục mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, nếu triệu chứng trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.

2. Phản ứng sau khi tiêm vắc xin

Nếu gần đây bạn vừa tiêm vắc xin, việc phát hiện một hạch sưng lên cũng có thể là phản ứng miễn dịch bình thường.

Vắc xin kích thích cơ thể tạo ra đáp ứng miễn dịch. Khi các tế bào miễn dịch tại hạch hoạt động mạnh và tăng số lượng, hạch có thể tạm thời lớn hơn bình thường. Tình trạng này thường dễ nhận thấy ở vùng nách hoặc cổ, đôi khi gần vị trí tiêm.

Theo bác sĩ Rockson, đây là một phần của quá trình cơ thể xây dựng đáp ứng miễn dịch. Hạch thường dần nhỏ lại theo thời gian.

Do đó, nếu thấy hạch sưng sau tiêm vắc xin, không nên lập tức cho rằng đó là dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, nếu hạch tiếp tục lớn lên hoặc kéo dài bất thường, việc trao đổi với bác sĩ vẫn là cần thiết.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân có dấu hiệu nghi mắc giang mai, loại bệnh lý có thể có dấu hiệu sưng hạch bạch huyết - Ảnh minh họa

3. Những bệnh lý nào hay gặp có dấu hiệu sưng hạch?

Không phải mọi trường hợp sưng hạch đều xuất phát từ cảm lạnh hoặc viêm họng. Một số bệnh nhiễm trùng ít phổ biến hơn như lao, toxoplasmosis hoặc một số bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó có HIV và giang mai, cũng có thể gây sưng hạch.

Đặc biệt, nếu hạch xuất hiện đồng thời ở nhiều vùng khác nhau trên cơ thể, chẳng hạn vừa ở cổ vừa ở nách, bác sĩ có thể cần xem xét khả năng đây là phản ứng toàn thân thay vì một nhiễm trùng khu trú.

Trong những trường hợp này, các triệu chứng đi kèm có ý nghĩa quan trọng. Sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm, ho, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc phát ban có thể khiến bác sĩ chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân.

4. Bệnh hoặc rối loạn tự miễn

Hạch bạch huyết cũng có thể sưng khi hệ miễn dịch hoạt động bất thường và tấn công các mô khỏe mạnh của chính cơ thể.

Một số bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống và viêm khớp dạng thấp có thể đi kèm tình trạng sưng hạch. Tuy nhiên, sưng hạch không phải triệu chứng đặc trưng của tất cả các bệnh tự miễn.

Nếu hạch sưng xuất hiện cùng các biểu hiện khác như đau và sưng khớp, mệt mỏi kéo dài hoặc những triệu chứng bất thường khác, bác sĩ sẽ xem xét toàn bộ bệnh cảnh thay vì chỉ đánh giá riêng hạch bạch huyết.

5. Hiếm gặp hơn: Có thể liên quan đến ung thư

Một trong những điều khiến mọi người lo lắng nhất khi phát hiện hạch sưng là ung thư. Tuy nhiên, theo nguồn được cung cấp trong bài, ung thư là nguyên nhân hiếm gặp của tình trạng này.

Trong một số trường hợp, tế bào ung thư có thể lan đến hạch bạch huyết và khiến chúng to lên. Ngoài ra, ung thư hạch bạch huyết, hay lymphoma, có thể bắt đầu trực tiếp tại hệ thống hạch.

Điều quan trọng là không nên tự chẩn đoán ung thư chỉ vì phát hiện một cục hạch. Đặc điểm của hạch, thời gian tồn tại và các triệu chứng đi kèm mới là những yếu tố giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ.

Khi nào hạch sưng cần đi khám?

Nếu hạch bạch huyết chỉ sưng nhẹ sau một đợt nhiễm trùng hoặc sau tiêm vắc xin rồi dần nhỏ lại, thường không phải tình huống đáng báo động. 

Nhưng bạn nên đi khám nếu hạch: tồn tại kéo dài khoảng 2-4 tuần hoặc lâu hơn, tiếp tục lớn lên thay vì nhỏ lại, cứng hoặc ngày càng đau, có vùng da xung quanh đỏ hoặc nóng, xuất hiện đồng thời ở nhiều vị trí, đi kèm sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Như bác sĩ Rockson nhấn mạnh, hạch bạch huyết sưng là một phần của hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Điều đáng chú ý không chỉ là hạch có sưng hay không, mà là nó sưng bao lâu, có tiếp tục lớn lên hay không và có xuất hiện những triệu chứng bất thường khác hay không.

Vì vậy, nếu sáng ngủ dậy bất ngờ thấy một cục hạch ở cổ, dưới cằm, nách hoặc bẹn, đừng vội hoảng sợ. Hãy quan sát diễn biến của nó và những triệu chứng đi kèm. Nếu tình trạng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, thăm khám y tế là cách an toàn nhất để xác định nguyên nhân.