Gánh nặng U50 'bánh mì kẹp': Trên vai là cha mẹ, trước mặt là con cái

Thế hệ "bánh mì kẹp" chịu áp lực từ nhiều phía - Ảnh minh họa: HÀ QUÂN

Trong xã hội hiện nay, ngày càng có nhiều người trung niên rơi vào tình cảnh phải cùng lúc chăm lo cho cha mẹ già và con cái. Họ được gọi là "thế hệ bánh mì kẹp" (Sandwich Generation), đó là những người trưởng thành bị đặt giữa hai thế hệ đều cần sự hỗ trợ.

Khi một người phải gánh nhiều thế hệ

Đó là nhóm thế hệ khoảng 40-50 tuổi (sinh năm 1976 đến 1986), độ tuổi khi cha mẹ đã cao tuổi, không còn khả năng lao động hoặc cần hỗ trợ về tài chính, chăm sóc sức khỏe. Trong khi con cái vẫn cần được nuôi dưỡng, học hành, hỗ trợ về vật chất và tinh thần.

Đây không chỉ là câu chuyện về tiền bạc. Thế hệ "bánh mì kẹp" phải cùng lúc quản lý công việc, gia đình, các nhu cầu của cha mẹ và con cái, trong khi vẫn phải lo cho tương lai của chính mình. Chính sự chồng lấn trách nhiệm này khiến nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Một trong những nguyên nhân khiến thế hệ "bánh mì kẹp" ngày càng được quan tâm là tuổi thọ ngày càng tăng, trong khi nhiều người lập gia đình và sinh con muộn hơn. Khoảng thời gian mà một người phải đồng thời chăm sóc cha mẹ và con cái vì thế có thể kéo dài.

Gánh nặng không chỉ nằm ở chi phí sinh hoạt hằng ngày. Người trong thế hệ này còn phải cân đối các khoản dành cho giáo dục, chăm sóc sức khỏe của con, hỗ trợ cha mẹ, chi phí nhà ở và nhiều nhu cầu khác, đồng thời phải tích lũy cho tuổi già của chính mình.

Trong một số trường hợp, họ phải trì hoãn kế hoạch nghỉ hưu để tiếp tục làm việc, tìm kiếm thêm thu nhập.

Theo báo cáo quốc gia, khoảng 64,4% người cao tuổi ở Việt Nam không có lương hưu và trợ cấp. Dự báo sau năm 2035, cứ bốn người trong độ tuổi lao động sẽ phải "gồng gánh" ba người không có khả năng tự chủ về tài chính.

Những con số này cho thấy áp lực đối với thế hệ đang trong độ tuổi lao động không chỉ là câu chuyện của từng gia đình mà còn liên quan đến bài toán an sinh xã hội và khả năng tích lũy của mỗi cá nhân.

Những thách thức ở tuổi "trẻ đã qua, già chưa tới"

Thách thức đầu tiên đối với thế hệ "bánh mì kẹp" là cơ hội phát triển nghề nghiệp bị ảnh hưởng.

Khi phải dành nhiều thời gian và nguồn lực cho cha mẹ, con cái, họ có thể khó toàn tâm toàn ý cho công việc. Gánh nặng chăm sóc có thể trở thành tác nhân gián tiếp làm giảm năng suất lao động, hạn chế thời gian dành cho việc học hỏi, phát triển bản thân và từ đó ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp.

Thách thức thứ hai là khả năng tích lũy cho tuổi già bị ảnh hưởng.

Khi phải "gồng gánh" các khoản chi phí cho nhiều thế hệ, kế hoạch tài chính dài hạn của chính họ dễ bị xáo trộn. Những khoản tiền đáng lẽ dành cho tiết kiệm, đầu tư hay chuẩn bị cho thời kỳ nghỉ hưu có thể phải sử dụng cho các nhu cầu trước mắt của gia đình.

Điều này tạo ra một nghịch lý, người đang chăm lo cho tương lai của cha mẹ và con cái lại có thể không đủ khả năng chuẩn bị cho tương lai của chính mình.

Cuối cùng là sức khỏe tinh thần và thể chất.

Áp lực tài chính kéo dài, cộng với trách nhiệm chăm sóc nhiều thế hệ có thể khiến người trong thế hệ "bánh mì kẹp" thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, stress. Kéo theo là nguy cơ xuất hiện các vấn đề về sức khỏe tinh thần như lo âu, kiệt sức, thậm chí trầm cảm.

Cần tháo gỡ áp lực từ sớm

Điều quan trọng đối với thế hệ "bánh mì kẹp" là không chờ đến khi áp lực trở nên quá lớn mới tìm cách giải quyết. Mỗi người cần chủ động nhìn nhận việc chuẩn bị cho tuổi già của bản thân như một trách nhiệm lâu dài, thay vì chỉ tập trung giải quyết các nhu cầu trước mắt của cha mẹ và con cái. 

Việc cân đối thu nhập, chi tiêu và tích lũy cần được thực hiện sớm, phù hợp với khả năng của từng gia đình.

Bên cạnh đó, trách nhiệm chăm sóc trong gia đình cũng cần được chia sẻ. Không nên mặc định rằng một người phải gánh toàn bộ trách nhiệm đối với cả cha mẹ và con cái. Khi các thành viên cùng tham gia chia sẻ công việc, tài chính và chăm sóc, áp lực lên một cá nhân sẽ được giảm bớt.

Ở góc độ rộng hơn, đây cũng là vấn đề cần được nhìn nhận trong chính sách dân số và an sinh xã hội. Khi người cao tuổi có nguồn thu nhập và khả năng tự chủ tốt hơn, gánh nặng hỗ trợ tài chính lên con cái sẽ giảm.

Quan trọng hơn, đó là tạo điều kiện để mỗi thế hệ có thể chủ động chuẩn bị cho tương lai của mình, qua đó tránh được vòng xoáy "trẻ không tích lũy - già phụ thuộc".