Mất cân bằng giới tính khi sinh giảm chậm: Mục tiêu năm 2035 về mức tự nhiên

Đề án dự kiến siết chặt lựa chọn giới tính khi sinh - Ảnh minh họa

Dự thảo Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2035 mà Bộ Y tế đang xây dựng đặt ra mục đạt mức cân bằng tự nhiên vào năm 2035.

Đặt mục tiêu giảm mạnh trong 10 năm tới

Dự thảo nhận định nguyên nhân của mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ nằm ở việc người dân tiếp cận dễ dàng các công nghệ chẩn đoán trước sinh.

Gốc rễ vẫn là tâm lý ưa thích con trai, tư tưởng "trọng nam hơn nữ", mong muốn có con trai để nối dõi, thờ cúng tổ tiên hoặc phụng dưỡng cha mẹ khi về già. Trong khi đó quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ khiến áp lực phải có ít nhất một con trai trở nên lớn hơn.

Sự phát triển nhanh của siêu âm, xét nghiệm giới tính thai nhi, xét nghiệm phôi và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cũng tạo điều kiện để mong muốn lựa chọn giới tính có thể được thực hiện.

Tỉ số giới tính khi sinh tại Việt Nam giai đoạn 2016-2025 - Ảnh đồ họa: D.LIỄU

Bên cạnh đó nhiều địa phương chưa có điều kiện duy trì các mô hình can thiệp, chưa có chính sách đặc thù, thống nhất để hỗ trợ các gia đình sinh con một bề là gái hoặc nâng cao vị thế trẻ em gái.

Hệ thống an sinh xã hội chưa đáp ứng đầy đủ, nhất là với người cao tuổi chưa có lương hưu hoặc trợ cấp ổn định, từ đó vẫn tạo tâm lý dựa vào con trai khi về già.

Dự thảo đề án 2026-2035 đặt mục tiêu giảm tỉ số giới tính khi sinh. Cụ thể đến năm 2030, tỉ số giới tính khi sinh phải xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái. Đến năm 2035 về mức cân bằng tự nhiên 106 bé trái/100 bé gái.

Dự thảo cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố thực hiện kiểm tra, giám sát các cơ sở cung cấp dịch vụ liên quan đến quy định không lựa chọn giới tính thai nhi.

Đồng thời 100% xã, phường, đặc khu triển khai hoạt động truyền thông về vấn đề này và duy trì đến năm 2035.

Từ thay đổi nhận thức đến siết chặt quản lý

Đề án cũng thay đổi cách tiếp cận, không chỉ tuyên truyền về tác hại của mất cân bằng giới tính khi sinh mà còn tác động trực tiếp vào định kiến giới và hành vi lựa chọn giới tính.

Dự thảo đề xuất đẩy mạnh truyền thông về giá trị của trẻ em gái, vai trò của phụ nữ, trách nhiệm của nam giới và bình đẳng trong gia đình.

Đồng thời tăng kiểm tra các cơ sở y tế, cơ sở hỗ trợ sinh sản, đặc biệt tại những địa bàn có tỉ số giới tính khi sinh cao. Bộ Y tế cho hay những giải pháp được học tập kinh nghiệm từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Mai Xuân Phương, chuyên gia trong lĩnh vực dân số, cho rằng muốn giảm mất cân bằng giới tính khi sinh cần giải quyết từ gốc rễ vấn đề, đó là định kiến "ưa thích con trai" vẫn tồn tại trong một bộ phận gia đình và cộng đồng.

Đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng một biện pháp đơn lẻ, mà đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ, kiên trì.

Trước hết cần đẩy mạnh truyền thông, giáo dục về bình đẳng giới, làm rõ vai trò và giá trị của phụ nữ, trẻ em gái trong gia đình và xã hội, từng bước xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ.

Xã hội cần cởi mở hơn với việc con rể ở nhà vợ, bảo đảm quyền thừa kế bình đẳng giữa con trai và con gái, để việc sinh con trai không còn bị xem là điều kiện bảo đảm tương lai, hương hỏa hay vị thế của gia đình.

Bên cạnh đó cần kiểm soát chặt chẽ các cơ sở cung cấp dịch vụ siêu âm, chẩn đoán giới tính và các dịch vụ liên quan, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm quy định về lựa chọn giới tính thai nhi.

Chính sách dân số cần tiếp tục nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái, tạo điều kiện để phụ nữ có cơ hội bình đẳng trong học tập, việc làm, kinh tế và tham gia xã hội.

Ở cộng đồng, có thể lồng ghép cam kết không lựa chọn giới tính thai nhi vào các hương ước, quy ước thôn, bản, qua đó tạo sự đồng thuận và trách nhiệm chung trong việc giải quyết vấn đề.

"Không có giải pháp duy nhất cho mất cân bằng giới tính khi sinh. Muốn giải quyết căn cơ phải tác động đồng thời vào nhận thức, chính sách và thực thi pháp luật. 

Trong đó thay đổi định kiến ưa thích con trai phải được xem là nhiệm vụ lâu dài, cùng với quản lý chặt chẽ hoạt động y tế và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm", bác sĩ Phương nhấn mạnh.