Kết quả những ca ghép dương vật trên thế giới ra sao?

Các bác sĩ trong một ca phẫu thuật cho bệnh nhân bị gãy dương vật - Ảnh minh họa: Bệnh viện cung cấp

Sự kiện Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức lần đầu tiên ghép thành công dương vật từ người cho chết não tại Việt Nam vừa được công bố đã đánh dấu một cột mốc mới của y học nước nhà. Tuy nhiên, phía sau thành công của ca ghép là hàng loạt thách thức về kỹ thuật, miễn dịch, tâm lý và đạo đức mà không phải ai cũng biết.

Ghép dương vật không chỉ là bài toán của kỹ thuật ngoại khoa

Từ ca ghép tay đầu tiên năm 1998 và ghép mặt năm 2005, ghép tạng phức hợp có mạch nuôi đã mở rộng sang nhiều cơ quan như thành bụng, thanh quản, tử cung và cơ quan sinh dục. Thế giới hiện ghi nhận hơn 130 ca ghép chi trên và khoảng 37 ca ghép sọ mặt với kết quả khả quan, tỉ lệ sống của tạng ghép đạt khoảng 86,6% sau 5-10 năm đối với ghép tay.

Tuy nhiên, ghép dương vật (penile allotransplantation) vẫn là một trong những kỹ thuật khó nhất của y học hiện đại. Từ ca ghép đầu tiên tại Trung Quốc năm 2006 đến ca thứ năm tại Mỹ, chỉ hai bệnh nhân giữ được tạng ghép và phục hồi chức năng tốt, ba trường hợp còn lại đều phải cắt bỏ bộ phận ghép.

Theo các chuyên gia, khó khăn đầu tiên nằm ở chính cấu trúc giải phẫu đặc biệt của dương vật. Nguyên tắc kinh điển của phẫu thuật tạo hình là "thay thế cái giống hệt bằng cái giống hệt", nhưng để thực hiện được điều đó, bác sĩ phải nối thành công hệ thống mạch máu và thần kinh có đường kính chỉ khoảng 1-2mm.

Ở nhiều bệnh nhân bị mất dương vật do chấn thương hoặc cắt bỏ vì ung thư, các mạch máu vùng nhận đã bị sẹo hóa, xơ cứng và biến dạng. Chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình nối vi phẫu cũng có thể gây tắc mạch, hoại tử hoặc mất hoàn toàn tạng ghép.

Không dừng ở đó, để phục hồi chức năng cương cứng, phẫu thuật viên còn phải tái lập chính xác cấu trúc của thể hang và bao trắng. Nếu xuất hiện rò rỉ huyết động tại vị trí khâu nối, người bệnh có thể không còn khả năng duy trì sự cương cứng dù ca mổ được đánh giá thành công về mặt kỹ thuật.

Hệ miễn dịch là cơ chế phòng thủ tự nhiên của cơ thể - Ảnh minh họa

Cuộc chiến với hệ miễn dịch kéo dài suốt đời

Nếu ngoại khoa là cửa ải đầu tiên thì miễn dịch học mới là thử thách lớn nhất sau ghép.

Khác với các tạng đặc như gan hay thận, dương vật là tạng phức hợp chứa nhiều mô có tính kháng nguyên rất cao, đặc biệt là da và niêm mạc. Đây là những mô dễ kích hoạt phản ứng miễn dịch khiến cơ thể đào thải tạng ghép.

Ngay cả các vi chấn thương trong sinh hoạt tình dục cũng có thể làm tăng phản ứng viêm tại chỗ và thúc đẩy quá trình thải ghép.

Để duy trì tạng ghép, người bệnh phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch suốt đời, thường là phối hợp ba nhóm thuốc gồm thuốc ức chế calcineurin, thuốc chống chuyển hóa và corticosteroid.

Điều khiến giới chuyên môn còn nhiều băn khoăn là ghép dương vật không phải phẫu thuật nhằm cứu sống bệnh nhân mà chủ yếu giúp cải thiện chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, thuốc chống thải ghép có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương nhiều cơ quan và ung thư. Chính sự đánh đổi này khiến nhiều chuyên gia rất thận trọng khi chỉ định kỹ thuật.

Rào cản lớn nhất có thể nằm ở tâm lý người bệnh

Theo các chuyên gia, thách thức khó vượt qua nhất sau ghép dương vật nhiều khi không nằm ở phòng mổ mà ở chính tâm lý người bệnh.

Khác với hầu hết cơ quan nội tạng, dương vật gắn chặt với bản dạng giới, cảm nhận về sự nam tính và lòng tự tôn của mỗi người đàn ông. Vì vậy, việc chấp nhận một bộ phận được hiến từ người khác không đơn thuần là thích nghi về mặt sinh học mà còn là quá trình thích nghi về tâm lý.

Minh chứng điển hình là ca ghép dương vật đầu tiên trên thế giới tại Trung Quốc năm 2006. Dù ca mổ thành công về mặt kỹ thuật, bệnh nhân vẫn yêu cầu cắt bỏ tạng ghép sau đó vì không thể vượt qua cảm giác xa lạ, sợ hãi và khủng hoảng bản dạng khi mang trên cơ thể bộ phận sinh dục của một người đã qua đời.

Không giống gan hay thận nằm sâu trong cơ thể, dương vật là cơ quan người bệnh nhìn thấy, cảm nhận và sử dụng hằng ngày. Quá trình để não bộ chấp nhận cơ quan mới là một phần của cơ thể đòi hỏi thời gian, sự hỗ trợ tâm lý chuyên sâu và khả năng thích nghi rất lớn.

Các bác sĩ cũng lưu ý, nếu người bệnh rơi vào trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, họ có thể bỏ thuốc chống thải ghép, dẫn đến mất tạng. Ngay cả khi các cấu trúc giải phẫu được phục hồi hoàn hảo, rối loạn cương dương do yếu tố tâm lý vẫn có thể khiến mục tiêu của cuộc ghép không đạt được.