Quản lý an toàn thực phẩm, Bộ Y tế sẽ giữ vai trò đầu mối

Bộ Y tế tổ chức hội thảo lấy ý kiến dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi ngày 31-7 - Ảnh: D.LIỄU

Thông tin được TS Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế - chia sẻ tại hội thảo lấy ý kiến dự thảo hồ sơ Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), do Bộ Y tế tổ chức chiều 31-7.

Bộ Y tế sẽ giữ vai trò là đầu mối quản lý an toàn thực phẩm

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho hay hiện dự thảo luật đang trong giai đoạn lấy ý kiến hoàn thiện, dự kiến sẽ trình Quốc hội kỳ họp tháng 10-2026.

Đến nay, Bộ Y tế cơ bản hoàn thiện các nội dung chính của dự thảo luật với bốn chính sách lớn, gồm quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi; cải cách phương thức quản lý và kiểm tra an toàn thực phẩm; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu về an toàn thực phẩm; nâng cao hiệu quả quản lý đối với thức ăn đường phố và các loại hình cung cấp suất ăn sẵn.

Về xây dựng đầu mối quản lý nhà nước, TS Thịnh cho biết Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã quy định cụ thể chức năng của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Bộ Công Thương cũng như trách nhiệm của UBND các tỉnh trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Ông Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế - chia sẻ về dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi - Ảnh: D.LIỄU

Tuy nhiên hiện nay Bộ Y tế đang được Bộ Chính trị giao xây dựng đề án một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, dự thảo luật lần này sẽ quy định theo hướng xác lập nguyên tắc chung: Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm đầu mối trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các bộ, ngành và UBND các cấp phối hợp trong quá trình triển khai.

"Sau khi đề án được Bộ Chính trị thông qua, các quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành liên quan cũng như UBND các cấp sẽ được thể hiện trong nghị định hướng dẫn", ông Thịnh nói.

Theo ông, quan điểm chung là xây dựng một hệ thống quản lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương. 

Các bộ, ngành vẫn có trách nhiệm trong lĩnh vực được phân công, trong khi chính quyền địa phương, đặc biệt cấp tỉnh và cấp xã, giữ vai trò quan trọng trong quản lý an toàn thực phẩm trên thị trường.

Bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM - cho rằng một trong những điểm quan trọng của dự thảo là hướng tới thống nhất quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương.

Đồng thời chuyển mạnh từ cách quản lý khi có vụ việc sang quản lý dựa trên nguy cơ và theo chuỗi. Đây là hướng đi phù hợp, nhưng để thực hiện hiệu quả cần có một đầu mối quản lý thống nhất.

Theo bà Lan, quản lý theo chuỗi và theo nguy cơ chỉ có thể thực hiện hiệu quả khi có một cơ quan quản lý đầu mối thống nhất. Nếu khi xảy ra vấn đề vẫn phải để cơ quan này bàn với cơ quan kia, xác định lại nhiệm vụ, trách nhiệm của nhau thì rất khó thực hiện.

Hậu kiểm sẽ dựa trên dữ liệu và phân tích nguy cơ

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, một trong những điểm đột phá của dự thảo luật lần này là đổi mới phương thức hậu kiểm.

Thay vì chỉ tập trung kiểm tra theo cách truyền thống, cơ quan quản lý sẽ xây dựng cơ chế hậu kiểm dựa trên dữ liệu số và phân tích nguy cơ.

Dự thảo dự kiến quy định các hình thức hậu kiểm, trong đó có hậu kiểm đột xuất và hậu kiểm theo kế hoạch, đồng thời quy định cụ thể nội dung, phương thức thực hiện.

Hậu kiểm sẽ được thực hiện theo hướng "thông minh", sử dụng dữ liệu số để phân tích nguy cơ, từ đó chủ động phòng ngừa sự cố, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Theo định hướng này, dữ liệu sẽ trở thành một công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý xác định nhóm sản phẩm, cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cao để tập trung nguồn lực kiểm tra, thay vì kiểm tra dàn trải.

Cùng với đó vai trò của hệ thống kiểm nghiệm nhà nước sẽ được nâng cao, nhằm tăng cường năng lực giám sát thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Bà Phong Lan cho rằng lực lượng kiểm tra an toàn thực phẩm hiện nay còn nhiều khó khăn về nhân lực, biên chế và thẩm quyền, trong khi áp lực từ người dân và cấp trên luôn đặt ra yêu cầu phải bảo đảm thực phẩm an toàn.

Bà đề xuất cần có những biện pháp thanh tra, kiểm tra hữu hiệu hơn, đồng thời phải làm rõ thẩm quyền xử lý của lực lượng thực thi.