Từ vụ bé 4 tuổi suy đa cơ quan vì uống quá nhiều sữa tươi: Bác sĩ chỉ cách uống sữa đúng

Sau nhiều ngày điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, bé trai 4 tuổi bị suy gan, thận do uống quá nhiều sữa thay bữa chính hiện đã qua cơn nguy kịch - Ảnh: A.B.

Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai cho biết đang tích cực điều trị cho bé trai 4 tuổi bị suy đa cơ quan, nguy kịch do thiếu máu, thiếu sắt mạn tính kéo dài vì uống quá nhiều sữa tươi thay bữa chính.

Khai thác tiền sử dinh dưỡng từ người thân cho thấy từ lúc 1 tháng tuổi bé trai đã được cho uống sữa tươi. Mỗi ngày bé uống hơn 1 lít sữa và hầu như không ăn các thực phẩm thô hay bữa ăn chính.

Sữa tươi gần như không có sắt

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 31-7, BS.CKII Nguyễn Minh Tiến - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) - cho biết xét theo nguồn gốc và phương thức sản xuất, sữa được chia thành ba nhóm chính gồm: sữa mẹ, sữa công thức và sữa từ các loại động vật (như sữa bò tươi (hay gọi là sữa tươi), sữa dê…). 

Sữa là nguồn dinh dưỡng quan trọng đối với trẻ nhỏ, tuy nhiên không phải uống càng nhiều sữa càng tốt. Việc lạm dụng sữa, đặc biệt là sữa tươi, có thể khiến trẻ thiếu sắt, biếng ăn và mất cân đối dinh dưỡng.

Trong đó, sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng tối ưu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Sữa công thức được nghiên cứu mô phỏng thành phần sữa mẹ, bổ sung đầy đủ chất đạm, chất béo, carbohydrate, vitamin và các khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kẽm, magie... phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Còn sữa bò tươi chủ yếu gồm nước (khoảng 87%) và chất khô (13%), bao gồm đạm, chất béo, đường lactose cùng một số vitamin và khoáng chất như canxi, phospho, kali. Tuy nhiên, sữa bò tươi tự nhiên gần như không chứa sắt.

Trẻ sẽ ra sao khi cơ thể thiếu sắt?

Bác sĩ Tiến nhấn mạnh, sắt là vi chất giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Khoảng 65 - 70% lượng sắt trong cơ thể nằm trong hemoglobin của hồng cầu, giúp vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và đưa CO2 trở lại phổi.

Sắt cũng tham gia dự trữ oxy trong cơ, hỗ trợ sản xuất năng lượng tại tế bào thông qua các enzyme của chuỗi hô hấp.

Ngoài ra, sắt còn cần thiết cho quá trình phát triển não bộ, hình thành bao myelin, tăng cường trí nhớ, khả năng tập trung, đồng thời góp phần duy trì hệ miễn dịch, tổng hợp DNA và nhiều hoạt động chuyển hóa khác.

Thiếu sắt kéo dài không chỉ gây thiếu máu mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ, làm giảm khả năng học tập, rối loạn hành vi.

"Trường hợp nặng, tim phải hoạt động quá sức để bù đắp tình trạng thiếu oxy, có thể dẫn đến giãn tim, suy tim. Khi mắc các bệnh nhiễm trùng, trẻ thiếu sắt cũng có nguy cơ diễn tiến nặng hơn do khả năng bù trừ kém", bác sĩ Tiến nhấn mạnh.

Nhu cầu sữa theo từng độ tuổi

Theo khuyến cáo dinh dưỡng, nhu cầu sữa thay đổi theo từng độ tuổi.

- Trẻ 0 - 6 tháng cần khoảng 700 - 900ml sữa mỗi ngày và nên được bú mẹ hoàn toàn nếu có thể.

- Giai đoạn 6 - 12 tháng cần khoảng 600 - 800ml sữa/ngày kết hợp bắt đầu ăn giặm.

- Từ 12 - 24 tháng, lượng sữa khoảng 500 - 700ml/ngày, trong khi thức ăn đặc đã trở thành nguồn dinh dưỡng chính.

- Trẻ 2 - 5 tuổi chỉ cần khoảng 400 - 600ml/ngày cùng chế độ ăn đa dạng.

Bác sĩ Tiến lưu ý, sau 1 tuổi, nếu trẻ uống quá nhiều sữa, đặc biệt trên 700ml/ngày sẽ làm trẻ dễ có cảm giác no, từ chối thức ăn đặc, dẫn đến thiếu năng lượng và vi chất, nhất là thiếu sắt nếu uống chủ yếu sữa bò tươi.

Sau 6 tháng tuổi, cần tập cho trẻ ăn giặm đầy đủ bốn nhóm thực phẩm gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo cùng rau củ, trái cây để cung cấp vitamin và khoáng chất. Việc ăn thức ăn đặc cũng giúp phát triển kỹ năng nhai và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh.

Cha mẹ không nên dùng sữa bò tươi để thay thế hoàn toàn sữa mẹ hoặc sữa công thức, đặc biệt ở trẻ dưới 1 tuổi.

Đồng thời cần theo dõi cân nặng, chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng và lưu ý các dấu hiệu thiếu sắt như da xanh xao, lòng bàn tay nhợt, trẻ mệt mỏi, giảm tập trung hoặc hay quấy khóc để đưa trẻ đi khám khi cần thiết.