Bệnh nhân được ghép thận đến 3 lần

Thầy thuốc ưu tú, PGS.TS Trương Hoàng Minh - Trưởng khoa ngoại niệu - ghép thận Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) - Ảnh: THU HIẾN

Bệnh viện Nhân dân 115 vừa thực hiện ca ghép thận lần thứ ba thành công cho một nam bệnh nhân 57 tuổi, đây là ca ghép thứ hai tại Việt Nam với độ khó rất cao.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Trương Hoàng Minh, Trưởng khoa ngoại niệu - ghép thận Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), chia sẻ phía sau giây phút ấy là cuộc chạy đua với nguy cơ thải ghép và những thách thức ngoại khoa đặc biệt.

Ca ghép thận nhiều thách thức

Thưa bác sĩ, không ít người cho rằng ghép thận là "chữa khỏi" suy thận. Vì sao vẫn có những trường hợp phải ghép lại nhiều lần như bệnh nhân này?

- Nhiều người nghĩ rằng ghép thận là điều trị một lần là khỏi, nhưng thực tế không phải vậy. Tuổi thọ của một quả thận ghép không kéo dài vĩnh viễn.

Theo thống kê, sau một năm, tỉ lệ sống của thận ghép khoảng 98%, sau 5 năm còn khoảng 90% và sau 10 năm còn khoảng 60-65%. Vì vậy, theo thời gian, thận ghép vẫn có thể mất chức năng do nhiều nguyên nhân, trong đó có thải ghép.

Trường hợp bệnh nhân này là một ví dụ khá đặc biệt. Cách đây khoảng 10 năm, bệnh nhân được ghép thận lần đầu nhưng không may bị thải ghép tối cấp. Dù ê kíp đã điều trị chống thải ghép nhưng không thành công. 

Hai năm sau, bệnh nhân được ghép lần hai. Quả thận này hoạt động khoảng 6 năm rồi xuất hiện thải ghép mạn, dần mất chức năng, bệnh nhân đã đăng ký ghép thận lần ba.

Như vậy việc từng hai lần thải ghép làm tăng nguy cơ thất bại của ca ghép thận lần ba như thế nào?

- Chắc chắn nguy cơ sẽ cao hơn rất nhiều so với những bệnh nhân ghép thận lần đầu hoặc lần hai. Sau mỗi lần ghép, cơ thể người bệnh sẽ hình thành thêm các kháng thể chống lại mô của người hiến, khiến nguy cơ thải ghép ở lần thứ ba rất cao.

Trong ghép thận không có ca nào có thể khẳng định chắc chắn thành công 100%. Chúng tôi luôn phân tầng nguy cơ miễn dịch của từng người bệnh ở mức thấp, trung bình hay cao để lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp nhất.

Tuy nhiên, nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng trước mổ và theo dõi sát sau ghép, đến thời điểm hiện tại quả thận ghép hoạt động rất tốt, chức năng thận đã trở về bình thường và chưa ghi nhận dấu hiệu thải ghép.

Như vậy ghép thận lần ba được đánh giá là một trong những ca ghép có độ khó rất cao. Điều gì khiến ca phẫu thuật này phức tạp hơn nhiều so với những lần ghép trước, thưa bác sĩ?

- Đến lần ghép thứ ba thì câu chuyện hoàn toàn khác. Thách thức đầu tiên là nguy cơ miễn dịch rất cao, nguy cơ thải ghép ngay sau phẫu thuật là rất lớn. Thách thức thứ hai là về ngoại khoa. Chúng tôi buộc phải cắt bỏ quả thận ghép đã mất chức năng để tạo khoảng trống cho thận mới.

Sau nhiều giờ phẫu thuật, khoảnh khắc đáng nhớ nhất đó là dấu hiệu cho thấy quả thận được tưới máu tốt và hoạt động ngay. Quả thận hồng trở lại, nước tiểu phun thành tia, cả ê kíp gần như vỡ òa.

PGS.TS Trương Hoàng Minh - Trưởng khoa ngoại niệu - ghép thận Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), thăm khám cho người hiến trong ca ghép thận lần ba - Ảnh: THU HIẾN

Mỗi ca ghép thành công là một cuộc đời được hồi sinh

Sau nhiều năm theo đuổi ghép thận, điều gì giúp bác sĩ có thêm động lực để tiếp tục chinh phục những ca ghép ngày càng khó?

- Ý nghĩa lớn nhất của ca ghép này là mở ra thêm cơ hội cho những bệnh nhân từng mất chức năng thận ghép.

Tôi vẫn nhớ một bệnh nhân được ghép thận khi còn là sinh viên năm hai đại học. Sau ca ghép, em tiếp tục học tập, tốt nghiệp, đi làm, lập gia đình và hiện đã có con. Đó là minh chứng rõ nhất cho giá trị của ghép thận.

Với chúng tôi, thành công của một ca ghép không chỉ là quả thận hoạt động tốt sau phẫu thuật, mà còn là việc người bệnh có thể trở lại cuộc sống bình thường, có tương lai và có hạnh phúc của riêng mình.

3 ê kíp bác sĩ liên tục phối hợp để thực hiện ca ghép thận lần 3 - Ảnh: BSCC

Thưa bác sĩ, hiện nay các bác sĩ Việt Nam đã làm chủ những kỹ thuật ghép thận nào và đâu là những thách thức còn lại?

- Đến nay, các trung tâm ghép thận tại Việt Nam đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật ghép thận thường quy, đồng thời từng bước thực hiện thành công nhiều ca ghép phức tạp, trong đó có những trường hợp ghép thận lần ba như ca bệnh này. Tay nghề của bác sĩ Việt Nam không thua kém gì các nước trên thế giới.

Thế nhưng bên cạnh yếu tố chuyên môn, thách thức lớn hiện nay là nguồn tạng hiến còn rất hạn chế. Nếu có thêm nguồn tạng hiến, sẽ có nhiều người bệnh suy thận giai đoạn cuối được tiếp cận phương pháp điều trị hiệu quả nhất, thay vì phải gắn bó với chạy thận nhân tạo trong nhiều năm.

Các y bác sĩ theo dõi bệnh nhân sau ghép thận lần ba trong môi trường vô trùng nghiêm ngặt - Ảnh: THU HIẾN

Tổng quan về số ca ghép tạng tại Việt Nam tính đến nay - Đồ họa: THU HIẾN (Nguồn: Bộ Y tế)