Sự cố y khoa: Khi nào người bệnh được bồi thường, bác sĩ được bảo vệ?

Một bộ phim y khoa phát trên nền tảng Netflix - Ảnh: NETFLIX

Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, cho biết trước hết cần phân biệt rõ hai khái niệm đã được luật hóa là "sự cố y khoa" và "tai biến y khoa".

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, sự cố y khoa là tình huống không mong muốn hoặc bất thường xảy ra trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh do yếu tố khách quan hoặc chủ quan.

Trong khi đó, tai biến y khoa là sự cố y khoa gây tổn hại đến sức khỏe hoặc tính mạng người bệnh. Tai biến có thể phát sinh từ hai nhóm nguyên nhân: rủi ro xảy ra ngoài ý muốn dù người hành nghề đã tuân thủ đúng quy định chuyên môn kỹ thuật hoặc do sai sót chuyên môn kỹ thuật.

"Tai biến y khoa không đồng nghĩa với việc bác sĩ hay bệnh viện có sai sót. Việc xác định có sai sót chuyên môn hay không phải do Hội đồng chuyên môn được thành lập theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh kết luận", luật sư Duy nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý pháp luật nghiêm cấm đăng tải thông tin mang tính quy kết trách nhiệm đối với người hành nghề hoặc cơ sở khám chữa bệnh khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Ranh giới nằm ở việc có tuân thủ đúng quy trình hay không?

Theo luật sư Duy, việc xác định có hay không có sai sót chuyên môn được thực hiện theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và Điều 49 Thông tư 32/2023/TT-BYT.

Hội đồng chuyên môn sẽ đối chiếu diễn biến khám, chữa bệnh với quy trình kỹ thuật, hướng dẫn chuyên môn và phác đồ điều trị của Bộ Y tế trên cơ sở hồ sơ bệnh án, diễn biến lâm sàng và ý kiến chuyên môn của các thành viên.

Nếu người hành nghề đã thực hiện đúng quy trình nhưng hậu quả vẫn xảy ra ngoài ý muốn thì được xác định là không có sai sót chuyên môn kỹ thuật. Ngược lại, nếu có sai lệch so với quy trình chuẩn, chẩn đoán chậm trễ hoặc không tuân thủ chỉ định chuyên môn dẫn đến hậu quả thì đủ căn cứ kết luận có sai sót.

"Nói cách khác, ranh giới không nằm ở mức độ nặng hay nhẹ của hậu quả mà ở việc người hành nghề có tuân thủ đúng chuẩn mực chuyên môn hay không", ông Duy phân tích.

Khi nào bệnh viện phải bồi thường?

Theo luật sư Duy, cần tách bạch hai tình huống.

Nếu Hội đồng chuyên môn kết luận không có sai sót chuyên môn kỹ thuật thì người hành nghề và cơ sở khám chữa bệnh không phải chịu trách nhiệm bồi thường. Quy định này nhằm bảo vệ người hành nghề đã thực hiện đúng chuyên môn nhưng vẫn xảy ra rủi ro ngoài ý muốn.

Ngược lại, nếu xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật thì cơ sở khám chữa bệnh phải bồi thường.

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ thể trực tiếp bồi thường là cơ sở y tế với tư cách pháp nhân chứ không phải cá nhân bác sĩ. Sau khi bồi thường, cơ sở y tế có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả một phần theo quy định.

Luật sư Nguyễn Văn Duy - Ảnh: NVCC

Trên thực tế, phần lớn khoản bồi thường được chi trả thông qua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp mà cơ sở khám chữa bệnh có nghĩa vụ tham gia.

Theo đó, người bệnh có thể được bồi thường các chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe; thu nhập bị mất hoặc giảm sút; chi phí của người chăm sóc; trường hợp mất khả năng lao động còn được thanh toán chi phí chăm sóc lâu dài và khoản bù đắp tổn thất tinh thần.

Đối với tổn thất tinh thần, các bên được quyền thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở hiện hành 2,53 triệu đồng/tháng (từ ngày 1-7-2026), khoản bồi thường này tối đa khoảng 126,5 triệu đồng.

Người bệnh có thể bảo vệ quyền lợi bằng những cách nào?

Theo luật sư Duy, gia đình người bệnh không bắt buộc phải đi theo một trình tự nhất định mà có thể khởi kiện ngay ra tòa án. Tuy nhiên kết luận của Hội đồng chuyên môn vẫn là nguồn chứng cứ rất quan trọng.

Nếu không đồng ý với kết luận của Hội đồng chuyên môn do bệnh viện thành lập, gia đình có quyền đề nghị Sở Y tế hoặc Bộ Y tế thành lập Hội đồng chuyên môn để đánh giá độc lập. Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh, kết luận của Hội đồng chuyên môn do Bộ Y tế thành lập là kết luận cuối cùng về việc có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.

Bên cạnh đó, người bệnh có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại tòa án. Trong quá trình tố tụng, có thể yêu cầu trưng cầu giám định hoặc giám định lại nếu có căn cứ cho rằng kết luận trước đó không chính xác hoặc có vi phạm pháp luật. 

Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường là ba năm kể từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Trường hợp vụ việc có dấu hiệu hình sự, chẳng hạn vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe hoặc tính mạng người bệnh, gia đình có quyền tố giác đến cơ quan điều tra để xem xét trách nhiệm theo Bộ luật Hình sự.