Vì sao có nghịch lý càng tập thể dục càng tăng cân?

Vận động vẫn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì cân nặng sau khi giảm và cải thiện sức khỏe lâu dài - Ảnh: AI

Về nguyên tắc, giảm cân xảy ra khi cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn lượng calo nạp vào. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ thể có nhiều cơ chế giúp duy trì cân nặng, khiến hiệu quả của việc tập luyện không đơn giản như phép tính "ăn ít - vận động nhiều".

Theo Rachel Woods, nhà nghiên cứu tại Đại học Lincoln (Anh), trong bài phân tích đăng trên The Conversation, dựa trên các bằng chứng khoa học về giảm cân và chuyển hóa: Một trong những nguyên nhân là tập thể dục có thể làm tăng cảm giác đói, khiến nhiều người vô tình ăn nhiều hơn sau khi tập.

Bên cạnh đó, sau một buổi tập cường độ cao, một số người lại ít vận động hơn trong phần còn lại của ngày, làm giảm tổng lượng năng lượng tiêu hao.

Theo thời gian, cơ thể cũng trở nên "tiết kiệm năng lượng" hơn. Khi đã quen với một bài tập, cơ bắp sẽ thực hiện cùng một hoạt động với mức tiêu hao năng lượng thấp hơn trước.

Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là sự thích nghi chuyển hóa, một cơ chế từng giúp con người sinh tồn trong thời kỳ khan hiếm thực phẩm nhưng ngày nay lại khiến việc giảm cân trở nên khó khăn hơn.

Tập thể dục đặc biệt quan trọng sau khi đã giảm cân

Mặc dù hiệu quả giảm cân không quá lớn, nhiều nghiên cứu cho thấy tập thể dục là một trong những yếu tố quan trọng giúp ngăn cân nặng tăng trở lại.

Trong một nghiên cứu trên hơn 1.100 người, mức độ hoạt động thể chất không ảnh hưởng nhiều đến lượng cân giảm ban đầu, nhưng lại liên quan chặt chẽ đến khả năng duy trì kết quả giảm cân trong thời gian dài.

Theo các chuyên gia, đây mới là giá trị lớn nhất của việc tập luyện.

Sau khi giảm cân, cơ thể thường bước vào trạng thái "tiết kiệm năng lượng". Lượng calo tiêu hao khi nghỉ ngơi giảm xuống, khiến việc tăng cân trở lại dễ xảy ra hơn.

Hoạt động thể chất có thể giúp bù đắp phần nào sự thay đổi này bằng cách tăng tổng năng lượng tiêu hao mỗi ngày.

Đặc biệt, các bài tập sức mạnh như nâng tạ hoặc Pilates giúp duy trì và phát triển khối cơ. Vì cơ bắp tiêu hao nhiều năng lượng hơn mô mỡ, việc giữ được khối cơ sẽ góp phần duy trì tốc độ trao đổi chất sau khi giảm cân.

Ngoài ra, tập luyện còn giúp cơ thể sử dụng chất béo hiệu quả hơn để tạo năng lượng, đồng thời cải thiện độ nhạy insulin - yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát đường huyết và hạn chế tích trữ mỡ.

Lợi ích của tập thể dục không chỉ nằm ở cân nặng

Theo chuyên gia, ngay cả khi cân nặng thay đổi không nhiều, tập thể dục vẫn mang lại nhiều lợi ích đã được chứng minh như: cải thiện sức khỏe tim mạch, giảm cholesterol xấu và tăng cholesterol tốt, giảm tình trạng viêm trong cơ thể, kiểm soát đường huyết tốt hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2.

Bên cạnh đó, vận động thường xuyên còn giúp ngủ ngon hơn, cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và hỗ trợ kiểm soát cảm giác thèm ăn.

Các nhà nghiên cứu cho biết không có một bài tập nào phù hợp với tất cả mọi người.

Các bài tập aerobic như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe hoặc bơi lội giúp tiêu hao nhiều calo hơn trong lúc tập.

Trong khi đó, tập sức mạnh giúp duy trì khối cơ và hỗ trợ quá trình trao đổi chất về lâu dài. Việc kết hợp cả hai hình thức tập luyện cùng với chế độ ăn uống hợp lý sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất cho việc kiểm soát cân nặng và bảo vệ sức khỏe.

Các tác giả kết luận rằng tập thể dục không phải là "chìa khóa duy nhất" để giảm cân.

Tuy nhiên, đây vẫn là một trong những thói quen quan trọng nhất giúp duy trì thành quả giảm cân, cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.

Nói cách khác, nếu mục tiêu là sống khỏe lâu dài, giá trị của việc tập thể dục còn lớn hơn nhiều so với những con số hiển thị trên chiếc cân.