Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến

Sáng 10/7, Bộ Y tế phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên và Văn phòng Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức Lễ Mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (ngày 11/7/2026) với chủ đề "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng".

Cơ hội và thách thức đối với công tác dân số

Phát biểu hưởng ứng, ông Đỗ Xuân Tuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, tại Việt Nam, hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64 là cơ hội lớn để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là nhiều thách thức lớn đang đặt ra đối với công tác dân số và phát triển, nhất là đối với giới trẻ.

"Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con, làm giảm mức sinh", Thứ trưởng Bộ Y tế cho hay.

Quang cảnh buổi lễ.

Theo ông, mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và gia tăng các dòng di cư.

Thách thức nữa được ông chỉ ra là tỉ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm nay, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái). Điều đó, sẽ dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới trẻ sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới, tội phạm xuyên quốc gia...

Cùng với đó, mang thai và sinh con ở phụ nữ tuổi chưa thành niên tăng và ở mức cao; tỉ lệ tảo hôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn ở mức cao...Những tồn tại, hạn chế nêu trên sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Ông Đỗ Xuân Tuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế.

Ông cũng chỉ ra thách thức nữa đó là, Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh, nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em có 1 người cao tuổi thì dự báo 50 năm sau, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Xu hướng sinh ít con hơn ở giới trẻ làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số.

"Nếu không có giải pháp phù hợp, trong tương lai lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng lớn đối với thế hệ trẻ", ông Tuyên nói.

Ông cũng nhấn mạnh, thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế và chính sách. Quốc hội khóa XV thông qua Luật Dân số và phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Đồng thời, Nghị định và các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số; các Quyết định phê duyệt Chương trình, kế hoạch, đề án được phê duyệt triển khai đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, kịp thời và hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Triển khai hiệu quả Luật Dân số

Từ kết quả nghiên cứu quốc tế, ông Matt Jackson - Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam giới thiệu Khảo sát Tương lai Nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện, với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai. 

Ông Matt Jackson - Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam.

Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ gặp khó khăn trong việc biến mong muốn thành hiện thực. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi họ cân nhắc xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình, với 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng.

Trong khi đó, khó khăn về kinh tế và nhà ở là rào cản phổ biến đối với việc bắt đầu một mối quan hệ lâu dài, đồng thời cũng là trở ngại lớn đối với việc sinh con. Từ những phát hiện này, ông Matt Jackson nhấn mạnh rằng chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ.

Hỗ trợ thanh niên không chỉ là câu chuyện về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.

Thay mặt Bộ Y tế, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số chủ động phối hợp với cơ quan, đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình, đề án về dân số và phát triển, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác dân số, nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng chính sách dân số thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học trong giai đoạn mới...

"Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác trên vai, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vai trò và sứ mệnh của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt là góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình và đóng góp cho dân tộc ta hùng cường và thịnh vượng", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Ngay sau lễ mít tinh, đông đảo các đại biểu, thanh niên, sinh viên đã tham gia diễu hành cổ động hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 trên các tuyến phố với các chủ đề, thông điệp truyền thông về công tác dân số trong tình hình mới, nhất là vai trò và trách nhiệm của thanh niên đối với bản thân, gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.