Đậu nành và các loại hạt: "Chìa khóa" dinh dưỡng cho xu hướng sống khỏe hiện đại

Dinh dưỡng được xem là nền tảng của chiến lược phòng bệnh

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đột quỵ, ung thư và đái tháo đường hiện gây ra khoảng 74% tổng số ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm bệnh này chiếm tới 80% số ca tử vong.

Bên cạnh đó, nhiều hành vi nguy cơ liên quan đến dinh dưỡng vẫn còn phổ biến như mức tiêu thụ muối trung bình khoảng 8,1 g/người/ngày; hơn 60% người dân chưa ăn đủ rau và trái cây theo khuyến nghị của WHO và trên 30% người trưởng thành chưa duy trì hoạt động thể lực thường xuyên.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Trần Thanh Dương – Viện trưởng Viện Dinh dưỡng nhấn mạnh:

"Luật Phòng bệnh đánh dấu bước chuyển quan trọng từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động. Trong tiến trình đó, dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng bởi đây là yếu tố có thể tác động sớm, rộng và bền vững nhất đến sức khỏe cộng đồng."

Chế độ ăn giàu thực vật giúp giảm nguy cơ bệnh không lây nhiễm

Các báo cáo khoa học tại hội thảo đã tổng hợp nhiều nghiên cứu quy mô lớn về lợi ích của chế độ ăn giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật.

Theo các nghiên cứu quốc tế, việc tiêu thụ rau và trái cây lên tới 800 g/người/ngày có thể giúp giảm từ 20–32% nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trong khi đó, những người tiêu thụ nhiều ngũ cốc nguyên hạt có nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 thấp hơn khoảng 30% so với nhóm tiêu thụ ít.

Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, khoa học dinh dưỡng hiện đại không còn chỉ tập trung vào việc ăn đủ chất mà hướng đến chất lượng thực phẩm, lợi ích sức khỏe lâu dài và tính bền vững của hệ thống thực phẩm.

Bà cho rằng một chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật không chỉ góp phần kiểm soát rối loạn lipid máu và đường huyết mà còn hỗ trợ cải thiện hệ vi sinh đường ruột, từ đó góp phần phòng ngừa bệnh mạn tính một cách toàn diện.

Đậu nành và các loại hạt đáp ứng xu hướng dinh dưỡng hiện đại

Theo tham luận của TS.BS Nguyễn Song Tú (Viện Dinh dưỡng), đậu nành là một trong số rất ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh, có chỉ số PDCAAS đạt 1,0, tương đương protein động vật và chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu.

Ngoài protein chất lượng cao, đậu nành và các loại hạt còn cung cấp nhiều hoạt chất sinh học như isoflavone, lecithin, chất xơ, chất béo chưa bão hòa cùng nhiều vi chất thiết yếu, mang lại lợi ích đối với sức khỏe tim mạch.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận hiệu quả tích cực của việc bổ sung các loại đậu và hạt trong khẩu phần ăn. Đặc biệt, nghiên cứu PREDIMED tại Tây Ban Nha cho thấy bổ sung 30 g hạt hỗn hợp mỗi ngày trong chế độ ăn Địa Trung Hải giúp giảm gần 30% nguy cơ biến cố tim mạch và giảm 46% nguy cơ đột quỵ.

Bên cạnh đậu nành, các loại hạt như óc chó, hạnh nhân, hạt lanh hay yến mạch cũng được đánh giá là nguồn cung cấp acid béo chưa bão hòa, chất xơ và nhiều hợp chất sinh học có lợi.

Theo GS.TSKH.VS Trần Đình Long – Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam, đậu nành có thể được xem là "vàng mọc trên đất" bởi không chỉ giàu giá trị dinh dưỡng mà còn góp phần cải tạo đất nhờ khả năng cố định đạm sinh học, giảm sử dụng phân bón hóa học và hướng tới nền nông nghiệp bền vững.

Nghiên cứu mới về prebiotic tự nhiên mở thêm hướng tiếp cận trong dinh dưỡng

Một điểm đáng chú ý tại hội thảo là các nghiên cứu về thành phần prebiotic tự nhiên trong đậu nành và yến mạch.

Theo PGS.TS Đặng Minh Nhật (Đại học Bách khoa Đà Nẵng), nghiên cứu thực nghiệm trên mẫu sữa đậu nành Fami Green Soy không bổ sung đường và dịch yến mạch nghiền giữ nguyên xơ (sản xuất bằng công nghệ Whole Soya) cho thấy các mẫu đều đạt chỉ số Prebiotic Activity Score (PAS) dương tính cao, từ 0,9–2,1.

Kết quả cho thấy các sản phẩm này hỗ trợ phát triển lợi khuẩn như Lactobacillus và Bifidobacterium, đồng thời góp phần ức chế vi khuẩn gây bệnh E.coli. Quá trình lên men còn tạo ra các acid béo mạch ngắn (SCFA), nhóm hợp chất có lợi cho sức khỏe đường ruột.

Theo PGS. Đặng Minh Nhật: "Hệ vi sinh đường ruột đang được xem như một 'cơ quan chức năng đặc biệt' của cơ thể. Giá trị của thực phẩm không chỉ được đánh giá qua thành phần đơn lẻ mà còn qua tác động toàn diện lên hệ sinh thái này."

Các chuyên gia cũng cho rằng công nghệ chế biến hiện đại cần hướng đến mục tiêu bảo toàn các thành phần có hoạt tính sinh học như prebiotic, chất xơ và isoflavone nhằm nâng cao giá trị sinh học của thực phẩm.

Theo TS. Lê Hoàng Duy (VSAC), công nghệ chế biến hiện đại không chỉ giúp bảo toàn protein thực vật, chất béo chưa bão hòa và các vi chất mà còn góp phần giữ lại chất xơ, prebiotic, isoflavone đồng thời loại bỏ các yếu tố kháng dinh dưỡng.

Tăng cường phối hợp để phát triển dinh dưỡng vì sức khỏe cộng đồng

Kết luận hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng trong bối cảnh phòng bệnh chủ động, giá trị của thực phẩm không chỉ nằm ở hàm lượng dinh dưỡng mà còn ở bằng chứng khoa học về lợi ích sức khỏe, khả năng tiếp cận cộng đồng và tính bền vững của hệ thống thực phẩm.

Hội thảo cũng đề xuất tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân nhằm thúc đẩy nghiên cứu về hệ vi sinh vật, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và đẩy mạnh truyền thông dinh dưỡng dựa trên bằng chứng.

Thông qua Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), Vinasoy cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các nhà khoa học trong nghiên cứu nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao giá trị dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt, góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng.