Phát hiện hợp chất tiềm năng điều trị gút trong 3 cây rất quen thuộc ở Việt Nam

Nhằm tìm kiếm các hợp chất hóa học có tiềm năng điều trị bệnh gút từ nguồn dược liệu Việt Nam, nhóm các nhà khoa học thuộc Học viện Khoa học và Công nghệ (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã triển khai đề tài: "Nghiên cứu thành phần hoạt tính chống oxy hóa và ức chế enzym gây bệnh gút từ một số cây dược liệu Việt Nam" (mã số: GUST.STS.ĐT2020-HH01).

Đề tài do TS. Trương Ngọc Minh làm chủ nhiệm, thực hiện trong giai đoạn 2020–2022.

Trong cơ chế bệnh sinh của bệnh gút, xanthine oxidase là enzym đóng vai trò trung tâm trong quá trình hình thành axit uric. Enzym này xúc tác phản ứng oxy hóa xanthine và hypoxanthine thành axit uric trong cơ thể.

Do đó, một trong những hướng điều trị hiện nay là ức chế hoạt động của enzym xanthine oxidase, nhằm kiểm soát quá trình tạo axit uric và hạn chế nguy cơ bùng phát bệnh.

3 loài cây được chọn nghiên cứu

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn ba loài dược liệu gồm cây ngô đồng (Jatropha podagrica), cây chút chít (Rumex acetosa) và cây chùm ngây (Moringa oleifera). Đây đều là những loài thực vật phổ biến tại Việt Nam, có hàm lượng hoạt chất sinh học đáng chú ý.

Cây ngô đồng.

Cây ngô đồng, tên khoa học Jatropha podagrica, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), còn được gọi là dầu lai có củ, sen lục bình hay dầu lai lá sen.

Loài cây này có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ nhưng hiện đã được trồng rộng rãi tại nhiều quốc gia thuộc khu vực nhiệt đới trên thế giới.

Cây chút chít, còn gọi là lưỡi bò, dường đề hoặc đại hoàng, có tên khoa học Rumex acetosa, thuộc họ Rau Răm (Polygonaceae).

Loài này thường xuất hiện ở các bãi đất hoang, ven đường, khu đất trống và được xem là cỏ dại xâm lấn mạnh, có thể thích nghi trên nhiều loại đất, ngoại trừ đất có tính axit cao.

Cây chùm ngây (Moringa oleifera) là loài duy nhất trong họ Chùm ngây (Moringaceae), phổ biến nhất trong chi Moringa với khoảng 13 loài.

Cây có nguồn gốc từ Ấn Độ, Arabia và châu Phi, sau đó được phân bố rộng tại nhiều khu vực nhiệt đới như Sri Lanka, Mexico, Malaysia, Philippines…

Phát hiện nhiều hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa mạnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy, thân vỏ cây ngô đồng (Jatropha podagrica), thân rễ cây chút chít (Rumex acetosa L.) và cành chùm ngây (Moringa oleifera) đều có tiềm năng ứng dụng trong hỗ trợ điều trị bệnh gút.

Các hoạt chất chống oxy hóa chủ yếu tập trung trong phân đoạn chiết xuất ethyl acetate của ba loại dược liệu này.

Đáng chú ý, một số hợp chất phân lập được cho thấy hoạt tính chống oxy hóa mạnh, bao gồm fraxetin và tomentin trong vỏ cây ngô đồng.

Trong khi đó, thân rễ cây chút chít ghi nhận nhiều hợp chất như: chrysophanol, physcion, nepalenside A, nepalenside B, torachrysone, emodin và citreorosein.

Từ các kết quả đạt được, nhóm nghiên cứu cho rằng việc phân lập hoạt chất từ ba loài dược liệu nói trên không chỉ góp phần bổ sung dữ liệu hóa học thực vật mà còn mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh gút có nguồn gốc tự nhiên.

Hoạt tính chống oxy hóa và khả năng ức chế enzym xanthine oxidase của các mẫu nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng cho định hướng ứng dụng trong dược phẩm và thực phẩm chức năng từ dược liệu Việt Nam.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình chiết tách, nâng cao hiệu quả tinh chế các hợp chất hoạt tính sinh học.

Bên cạnh đó, các thử nghiệm in vivo cần được triển khai nhằm đánh giá đầy đủ hơn tác dụng trong cơ thể sống, qua đó củng cố cơ sở khoa học cho việc phát triển sản phẩm ứng dụng, góp phần hỗ trợ điều trị và giảm nguy cơ mắc bệnh gút trong cộng đồng.