Người thầy thuốc trong tôi: Hành trình vá tim lỗi nhịp

Hai thập niên trước, khi điều kiện chẩn đoán và điều trị bệnh tim bẩm sinh tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, không ít trẻ em đã bỏ lỡ cơ hội sống chỉ vì được phát hiện quá muộn hoặc gia đình không đủ khả năng điều trị. Trong bối cảnh đó, nhiều bác sĩ trẻ trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch đã lựa chọn theo đuổi chuyên ngành đầy áp lực này. TS-BS Cao Đằng Khang, Trưởng Khoa Phẫu thuật Tim mạch - Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, là một trong những người đã dành phần lớn thời gian nghề nghiệp cho hành trình ấy.

Cậu bé tím tái năm nào

Trong một lần tái khám định kỳ gần đây, BS Khang gặp lại một bệnh nhân đặc biệt từng được ông điều trị cách đây gần 20 năm. Khi ấy, cậu bé mới chỉ vài tháng tuổi, nhập viện trong tình trạng tím tái nặng do thiếu oxy máu kéo dài.

Bé mắc tứ chứng Fallot - một bệnh tim bẩm sinh phức tạp khiến lượng máu lên phổi rất ít. "Lúc đó khả năng sống của bé rất mong manh. Nếu không được phẫu thuật kịp thời, gần như không thể vượt qua" - BS Khang nhớ lại.

TS-BS Cao Đằng Khang, Trưởng Khoa Phẫu thuật Tim mạch - Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cùng ê-kíp y - bác sĩ phẫu thuật cho bệnh nhi. (Ảnh do bệnh viện cung cấp)

Thời điểm đó, phẫu thuật tim bẩm sinh tại Việt Nam vẫn còn là lĩnh vực mới, đặc biệt với trẻ nhỏ và các trường hợp nặng. Điều kiện phẫu thuật, hồi sức sau phẫu thuật, trang thiết bị và kinh nghiệm điều trị còn nhiều hạn chế so với hiện nay. Trong khi đó, gia đình bệnh nhi lại thuộc diện rất khó khăn, không có khả năng chi trả viện phí.

Trước tình trạng nguy cấp của bệnh nhi, ê-kíp quyết định tiến hành phẫu thuật khẩn cấp để giành cơ hội sống cho em. Ca phẫu thuật thành công. Những năm tiếp theo, bệnh nhi tiếp tục trải qua một số lần phẫu thuật và theo dõi lâu dài trước khi có thể hồi phục hoàn toàn.

Ngày gặp lại, cậu bé năm nào nay đã trưởng thành, khỏe mạnh và có công việc ổn định. "Đó là điều khiến những người trong ngành phẫu thuật về bệnh tim bẩm sinh hạnh phúc nhất. Chúng tôi không chỉ cứu sống một đứa trẻ mà còn vui mừng khi nhìn thấy em lớn lên, đi học, đi làm và có một cuộc sống bình thường" - BS Khang chia sẻ.

Lấp dần khoảng trống

Cũng những năm đó, số lượng trẻ em mắc bệnh tim bẩm sinh chưa được điều trị hoặc được điều trị muộn tại Việt Nam còn rất lớn. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, kéo theo suy tim, tăng áp phổi hoặc nhiều biến chứng phức tạp. Trong giai đoạn đó, các trung tâm phẫu thuật tim trong nước bắt đầu phát triển nhưng vẫn còn đối mặt nhiều khó khăn về nhân lực, kỹ thuật và hệ thống hồi sức chuyên sâu.

Sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú chuyên ngành ngoại lồng ngực - tim mạch, BS Khang tham gia xây dựng chương trình phẫu thuật tim mạch tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM từ những ngày đầu. Từ một đơn vị còn khiêm tốn, chương trình phẫu thuật tim của bệnh viện dần phát triển thành trung tâm thực hiện thường quy nhiều kỹ thuật phức tạp ở cả người lớn và trẻ em.

TS-BS Cao Đằng Khang thăm hỏi bệnh nhi sau phẫu thuật. (Ảnh do bệnh viện cung cấp)

Điều khiến ông trăn trở nhất là số lượng lớn trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh nặng đến bệnh viện khi đã quá muộn. Thực tế ấy đã thôi thúc nhiều bác sĩ trẻ của Việt Nam tìm kiếm cơ hội đào tạo chuyên sâu ở nước ngoài nhằm tiếp cận các kỹ thuật hiện đại hơn trong điều trị bệnh tim bẩm sinh.

BS Khang cùng với đội ngũ y - bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cũng tham gia các chương trình đào tạo và cập nhật chuyên môn tại nhiều quốc gia có nền phẫu thuật tim phát triển như Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia… Ở các trung tâm tim mạch lớn trên thế giới, ông có cơ hội tiếp cận những kỹ thuật điều trị bệnh tim bẩm sinh phức tạp, các quy trình gây mê hồi sức tim chuyên sâu cho trẻ nhỏ và mô hình chăm sóc đa chuyên khoa dành cho bệnh nhi mắc bệnh tim bẩm sinh.

"Tôi nhận ra rằng điều quan trọng không chỉ là kỹ thuật phẫu thuật mà còn là cả một hệ thống chăm sóc trước khi phẫu thuật, hồi sức sau phẫu thuật, gây mê, tuần hoàn ngoài cơ thể và theo dõi lâu dài suốt đời cho trẻ" - BS Khang nói thêm.

Sau các giai đoạn đào tạo, nhiều kỹ thuật và quy trình mới dần được áp dụng tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân tim bẩm sinh. Theo BS Khang, khoảng cách chuyên môn giữa Việt Nam và các trung tâm lớn trên thế giới ở lĩnh vực phẫu thuật tim hiện đã thu hẹp đáng kể. Nhiều kỹ thuật phức tạp hiện nay đã được triển khai thường quy trong nước với kết quả điều trị khả quan.

Nhiều cuộc đời được tái sinh

Hiện nay, mỗi năm, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM thực hiện hơn 1.000 ca phẫu thuật và can thiệp tim mạch, trong đó nhiều ca trẻ em, từ trẻ sơ sinh đến trẻ lớn, bao gồm nhiều trường hợp phức tạp.

Với các bác sĩ điều trị bệnh tim bẩm sinh, áp lực không chỉ ở phòng phẫu thuật. "Điều khó nhất đôi khi là có một kế hoạch chăm sóc toàn diện và lâu dài cho các bé" - BS Khang nói.

Nhiều trẻ nhập viện trong tình trạng suy tim nặng, thiếu oxy kéo dài hoặc xuất hiện các biến chứng không thể hồi phục do điều trị muộn. Một số trường hợp cần can thiệp ngay trong giai đoạn sơ sinh để bảo toàn chức năng tim và phổi.

Ngoài phẫu thuật tim bẩm sinh, bệnh viện đang triển khai chương trình ghép tim cho trẻ suy tim giai đoạn cuối. Một trong những ca bệnh đặc biệt là bé trai 9 tuổi bị suy tim nặng cần ghép tim khẩn cấp. Ê-kíp đã phối hợp với nhiều bệnh viện trên cả nước kích hoạt quy trình lấy - vận chuyển - ghép tim xuyên Việt. Trái tim hiến được vận chuyển quãng đường hơn 1.600 km trong điều kiện bảo quản nghiêm ngặt trước khi vào phòng phẫu thuật tại TP HCM. Ca ghép sau đó diễn ra thành công.

Đến nay, bệnh viện đã thực hiện thành công nhiều ca ghép tim cho trẻ em và bước đầu trở thành một trong những trung tâm có kinh nghiệm trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Theo BS Khang, bên cạnh chuyên môn, một trong những yếu tố quan trọng giúp nhiều trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh có cơ hội được điều trị là sự đồng hành của các tổ chức xã hội, quỹ hỗ trợ bệnh nhân và các nhà hảo tâm. Các chương trình hỗ trợ chi phí điều trị trong nhiều năm qua đã góp phần giúp hàng ngàn trẻ em nghèo được phẫu thuật tim.

Nhờ chính sách BHYT ngày càng tốt của Chính phủ cùng sự hỗ trợ từ các quỹ xã hội, ngày nay phần lớn trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh đã có điều kiện tiếp cận điều trị tốt hơn trước. Tuy nhiên, điều quan trọng vẫn là phát hiện bệnh sớm và đưa trẻ đến các cơ sở chuyên sâu đúng thời điểm. "Có những gia đình bán hết tài sản vẫn không đủ tiền điều trị cho con. Nếu không có sự hỗ trợ của cộng đồng, nhiều em sẽ không có cơ hội được phẫu thuật" - BS Khang còn đau đáu.