Thêm lời cảnh báo từ nắng nóng

Sau một ngày chạy xe ngoài đường, tối về anh P.N.T (ngụ TP HCM) bỗng đau đầu dữ dội, người mệt lả, nói ngọng, yếu thoáng qua nửa người phải, tay không nhấc nổi ly nước. Gia đình lập tức đưa anh T. vào bệnh viện và được xác định là đột quỵ.

Nguy cơ tiềm ẩn, nhiều ca nhập viện

PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng Khoa Bệnh lý mạch máu não - Bệnh viện Nhân dân 115 (TP HCM), cho biết tình trạng nắng nóng kéo dài và gay gắt có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ trong cộng đồng. Hiện khoa đang điều trị khoảng 200 bệnh nhân đột quỵ, phần lớn trong độ tuổi từ 50 đến 70. Đáng chú ý ngày càng xuất hiện nhiều ca bệnh là người trẻ.

Theo BS Thắng, thời tiết nóng ẩm khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Khi cơ thể thiếu nước, máu trở nên cô đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong lòng mạch, đặc biệt là hệ tĩnh mạch. Nguy cơ này càng cao nếu con người phải tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong thời gian dài hoặc khi thân nhiệt tăng cao vượt ngưỡng 40 °C. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột đều có thể ảnh hưởng đến sự co giãn của hệ mạch máu, làm tăng huyết áp và gia tăng gánh nặng cho tim. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với người lớn tuổi hoặc những người có bệnh nền như tăng huyết áp nhưng chưa được kiểm soát tốt.

Các nghiên cứu quốc tế gần đây cũng đã chỉ ra mối liên hệ giữa thời tiết và nguy cơ đột quỵ. Một nghiên cứu tại Nhật Bản trên 3.367 người từ 65 tuổi trở lên cho thấy nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt vào khoảng một tháng sau mùa mưa. Cứ mỗi 1°C nhiệt độ tăng thêm, nguy cơ đột quỵ xuất huyết não tăng 24% và nguy cơ đột quỵ thiếu máu não tăng 36%.

Bệnh nhân điều trị đột quỵ do nắng nóng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Minh Anh TP HCM

BS Thắng cho hay những thời điểm chuyển mùa, khi nhiệt độ biến động mạnh là giai đoạn nguy cơ đột quỵ cao nhất. Sau đó cơ thể dần thích nghi nên mức độ ảnh hưởng có thể giảm xuống. Tại Việt Nam, hiện chưa có nghiên cứu quy mô lớn nào đánh giá cụ thể mối liên hệ giữa thời tiết và đột quỵ. Theo ghi nhận thực tế trong lâm sàng, mối liên quan này là có cơ sở. Các chuyên gia nhận định thời tiết nên được xem là yếu tố thúc đẩy, chứ không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, ngoại trừ những trường hợp tăng thân nhiệt nghiêm trọng.

BSCKII Đỗ Văn Long, Phó Giám đốc Y khoa Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Minh Anh, chỉ rõ nắng nóng là nguyên nhân hàng đầu gây ra đột quỵ. Tại bệnh viện, số ca nhập viện do đột quỵ đang gia tăng. "Những người làm công việc áp lực cao, có bệnh lý nền như huyết áp, đái tháo đường, tim mạch... rất dễ đột quỵ tại thời điểm này" - BS Long cảnh báo.

Vượt ngưỡng chịu đựng

BSCKII Nguyễn Thắng Nhật Tuệ, Trưởng Khoa Cấp cứu Bệnh viện Gia An 115 TP HCM, cho hay vừa có một nam bệnh nhân đột quỵ đáng tiếc ở tuổi 39 khi ở nhà một mình. Camera ghi lại anh đang làm việc thì đột ngột té ra sau, cố gắng di chuyển nhờ hỗ trợ nhưng không thể, sau đó nằm bất động. Người nhà gọi điện nhiều lần không được, xem camera mới phát hiện và gọi cấp cứu 115. Khi đội cấp cứu 115 đến, bệnh nhân đã ngưng tim, ngưng thở. Sau khi cấp cứu hồi sinh tim phổi tích cực, tim bệnh nhân đập trở lại và được chuyển đến bệnh viện. Kết quả CT scan cho thấy bệnh nhân bị xuất huyết não lan rộng gần hết bán cầu não trái, tràn vào não thất, gây phù não và đẩy lệch đường giữa. Được phẫu thuật khẩn cấp song ngay khi vừa lên đến phòng mổ, bệnh nhân lại tiếp tục ngưng tim và đã không qua khỏi. Theo người nhà, bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp nhưng bỏ điều trị. "Đây là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất dẫn đến đột quỵ, đặc biệt là xuất huyết não. Những người trẻ thường chủ quan, không kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc không tuân thủ điều trị, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng" - BS Tuệ nhấn mạnh.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khi nhiệt độ môi trường vượt ngưỡng chịu đựng, cơ thể phải huy động nhiều cơ chế để làm mát, chủ yếu là tiết mồ hôi và tăng lưu thông máu ra da. Giai đoạn đầu thường là tình trạng lả nhiệt. Người mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh. Nếu không được nghỉ ngơi và bù nước kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt - một cấp cứu nguy hiểm.

"Sốc nhiệt xảy ra khi thân nhiệt vượt khoảng 40°C và hệ thần kinh trung ương mất khả năng kiểm soát. Người bệnh có thể rối loạn ý thức, co giật, thậm chí hôn mê. Nếu không xử trí kịp thời, nguy cơ tử vong rất cao hoặc để lại di chứng nặng nề. Ngoài ra, tim và mạch máu cũng chịu áp lực lớn khi phải hoạt động nhiều hơn để tản nhiệt. Người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch hoặc đái tháo đường dễ gặp biến chứng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim" - BS Hoàng cảnh báo.