Nắng nóng cực đoan, bác sĩ cảnh báo rủi ro về sức khỏe

Những ngày đầu mùa khô năm 2026, Nam Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt kéo dài với nền nhiệt ngoài trời thường xuyên 35–37°C, thậm chí có nơi tiệm cận 40°C. Những on số trên bản tin thời tiết chưa phản ánh hết mức độ khắc nghiệt mà cơ thể con người thực sự phải chịu đựng.

Trong môi trường đô thị, bê tông, nhựa đường và mật độ xây dựng dày đặc hấp thụ nhiệt rồi tỏa ngược lại không khí, tạo nên hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị". Vì vậy, nhiệt độ cảm nhận thực tế có thể cao hơn 2–4°C, nhiều khu vực nội thành như đang ở mức trên 40°C.

Nam Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt kéo dài với nền nhiệt ngoài trời thường xuyên 35–37°C, thậm chí có nơi tiệm cận 40°C

Không chỉ nhiệt độ cao, độ ẩm thấp và tia UV mạnh cũng góp phần làm tăng nguy cơ cho sức khỏe. Không khí khô khiến mồ hôi bay hơi nhanh, dẫn đến mất nước âm thầm, trong khi tia cực tím ở mức nguy hại có thể gây bỏng da, tổn thương mắt và tăng nguy cơ ung thư da. Ba yếu tố này kết hợp tạo áp lực lớn lên cơ chế điều hòa thân nhiệt của cơ thể. Nếu không được bảo vệ đúng cách, con người dễ rơi vào tình trạng kiệt sức, thậm chí sốc nhiệt chỉ sau thời gian ngắn tiếp xúc với nắng.

Cơ thể phản ứng ra sao khi bị quá tải nhiệt?

BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Oxy cao áp và Thể thao dưới nước, cho hay khi nhiệt độ môi trường vượt ngưỡng chịu đựng, cơ thể phải huy động nhiều cơ chế để làm mát, chủ yếu là tiết mồ hôi và tăng lưu thông máu ra da. Giai đoạn đầu thường là tình trạng lả nhiệt: Người mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh. Nếu không được nghỉ ngơi và bù nước kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt – một cấp cứu nguy hiểm.

Sốc nhiệt xảy ra khi thân nhiệt vượt khoảng 40°C và hệ thần kinh trung ương mất khả năng kiểm soát. Người bệnh có thể rối loạn ý thức, co giật, thậm chí hôn mê. Nếu không xử trí kịp thời, nguy cơ tử vong rất cao hoặc để lại di chứng nặng nề.

Ngoài ra, tim và mạch máu cũng chịu áp lực lớn khi phải hoạt động nhiều hơn để tản nhiệt. Người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch hoặc đái tháo đường dễ gặp biến chứng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Hệ hô hấp cũng bị ảnh hưởng khi không khí nóng, khô và ô nhiễm làm kích ứng đường thở. Trong khi đó, hệ tiêu hóa đối mặt với nguy cơ ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn phát triển nhanh trong môi trường nhiệt độ cao.

Mất nước – nguy cơ âm thầm nhưng nguy hiểm

Một trong những vấn đề phổ biến nhất trong mùa nắng nóng là mất nước. Khi cơ thể đổ mồ hôi nhiều, không chỉ nước mà cả các chất điện giải như natri, kali cũng bị thất thoát. Điều đáng lo là cảm giác khát thường xuất hiện muộn, khi cơ thể đã thiếu nước đáng kể.

Mất nước nhẹ có thể gây khô miệng, mệt mỏi, nước tiểu sậm màu. Nặng hơn, người bệnh có thể chóng mặt, tim đập nhanh, tụt huyết áp, thậm chí sốc. Trẻ nhỏ và người cao tuổi là nhóm dễ bị tổn thương nhất vì khả năng nhận biết và bù nước kém hơn.

Những người làm việc dưới trời nắng nóng có nguy cơ say nắng, mất nước

Cách đơn giản để theo dõi tình trạng cơ thể là quan sát màu nước tiểu: Màu vàng nhạt là bình thường, còn vàng đậm hoặc ít đi là dấu hiệu cần bổ sung nước ngay.

Trong điều kiện nắng nóng, nhu cầu nước tăng lên rõ rệt. Người trưởng thành có thể cần từ 2,5–3 lít mỗi ngày, thậm chí nhiều hơn nếu làm việc ngoài trời. Tuy nhiên, chỉ uống nước lọc đôi khi chưa đủ, đặc biệt khi mất nhiều mồ hôi. Khi đó, cần bổ sung thêm dung dịch có điện giải như Oresol để cân bằng lại muối khoáng.

Điều quan trọng là phải pha đúng hướng dẫn. Pha quá đặc hoặc quá loãng đều có thể gây hại. Ngoài ra, nên hạn chế các loại đồ uống như rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas vì chúng có thể làm cơ thể mất nước nhiều hơn.

Biện pháp phòng ngừa: Tạo "lá chắn" nhiều lớp

BS Hoàng cho hay để bảo vệ cơ thể trong thời tiết khắc nghiệt, cần kết hợp nhiều biện pháp: Hạn chế ra ngoài vào giờ nắng gắt (10h–16h) nếu không cần thiết. Mặc quần áo sáng màu, thoáng mát, ưu tiên chất liệu cotton hoặc linen. Che chắn kỹ bằng mũ rộng vành, kính mát, khẩu trang. Uống nước thường xuyên, không đợi khát mới uống. Bổ sung thực phẩm giàu nước như trái cây, rau xanh, nước dừa. Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa phòng lạnh và ngoài trời.

Đối với người lao động ngoài trời, nên chia nhỏ thời gian làm việc, nghỉ giải lao thường xuyên ở nơi mát và bổ sung nước đều đặn.