Một người đang tập luyện bỗng đau ngực, khó thở, vã mồ hôi rồi đột ngột ngã quỵ. Trong tình huống ấy, vài phút đầu tiên có thể mang ý nghĩa quyết định đến tính mạng. Tuy nhiên, liệu các phòng gym hiện nay đã thực sự sẵn sàng ứng phó với những tình huống cấp cứu như vậy, hay nhân viên chỉ biết gọi xe cấp cứu rồi chờ đợi?
BSCKII Trần Nhật Tuân (Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội, cơ sở Linh Đàm) mới đây chia sẻ những kỹ năng và trang thiết bị mà các phòng tập cần chuẩn bị để không rơi vào thế bị động.
Ngoài ngừng tim đột ngột, người tập gym còn có thể gặp những tình huống cấp cứu nào cần được sơ cứu ngay tại chỗ, thưa bác sĩ?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Trong quá trình tập luyện, người tập có thể gặp nhiều tình huống cấp cứu khác nhau, không chỉ riêng ngừng tim đột ngột. Những tình huống cần đặc biệt lưu ý gồm chấn thương nặng như gãy xương hở, trật khớp; chấn thương đầu, chấn động não; co giật, động kinh; hạ đường huyết cấp tính; đột quỵ; sốc nhiệt hoặc kiệt sức do nắng nóng.

Đây đều là những tình huống cần được nhận biết và xử trí kịp thời. Vì vậy, nhân viên phòng tập không nên chỉ được trang bị kiến thức về máy móc, bài tập hay kỹ thuật tập luyện mà còn cần có kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản.
Khi một người đang tập luyện bỗng đau ngực, khó thở, chóng mặt, vã mồ hôi hoặc ngã quỵ, nhân viên phòng tập cần xử trí như thế nào? Những dấu hiệu nào buộc phải dừng buổi tập và gọi cấp cứu ngay?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Trước hết, khi phát hiện người tập có biểu hiện bất thường, nhân viên cần yêu cầu họ dừng ngay mọi hoạt động thể lực, đưa người bệnh đến vị trí thoáng mát để ngồi hoặc nằm nghỉ. Sau đó, cần nhanh chóng đánh giá tình trạng tỉnh táo, nhịp thở và mạch của người bệnh.
Nhân viên có thể nới lỏng quần áo, bổ sung nước hoặc dung dịch điện giải nếu người bệnh còn tỉnh táo và có biểu hiện nghi ngờ hạ đường huyết nhẹ. Trong quá trình đó, cần theo dõi sát diễn biến triệu chứng, chuẩn bị sẵn sàng thiết bị AED và gọi hỗ trợ y tế nếu tình trạng không cải thiện.
Tuy nhiên, có những dấu hiệu không được phép chần chừ. Nhân viên phòng tập cần dừng buổi tập và gọi cấp cứu 115 ngay nếu người tập xuất hiện một trong những biểu hiện sau:
Đau thắt ngực dữ dội, tức nặng ngực, cảm giác như bị bóp nghẹt hoặc đau lan ra hàm, vai, tay.
Khó thở cấp tính, thở hổn hển, tím tái môi và đầu chi.
Chóng mặt nặng kèm lú lẫn, mất định hướng, ngã quỵ hoặc bất tỉnh.
Vã mồ hôi lạnh toàn thân, đi kèm da tái nhợt, buồn nôn hoặc tụt huyết áp đột ngột.
Xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như méo miệng, nói ngọng, yếu hoặc liệt tay chân một bên.
Đặc biệt, khi người tập đã ngã quỵ hoặc bất tỉnh, nhân viên không nên chỉ dừng lại ở việc theo dõi và chờ xe cấp cứu mà cần nhanh chóng đánh giá tình trạng, triển khai các biện pháp cấp cứu phù hợp và sử dụng AED nếu có chỉ định.

Có những trường hợp nào người bệnh trông vẫn khỏe mạnh, còn trẻ, không có tiền sử bệnh rõ ràng nhưng vẫn có thể đột ngột ngừng tim khi vận động không, thưa bác sĩ?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Có! Một người trẻ tuổi, vẻ ngoài khỏe mạnh và không có tiền sử bệnh rõ ràng vẫn có thể gặp tình trạng ngừng tim đột ngột khi vận động do những bệnh lý tiềm ẩn mà trước đó chưa được phát hiện.
Một số nguyên nhân cần lưu ý gồm bệnh cơ tim phì đại (HCM), dị dạng mạch vành bẩm sinh, hội chứng Brugada, hội chứng QT dài, viêm cơ tim cấp do virus và bóc tách động mạch chủ.
Đây là những vấn đề sức khỏe có thể không biểu hiện rõ ràng trong sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào vẻ ngoài khỏe mạnh hay độ tuổi để chủ quan trước nguy cơ xảy ra sự cố tim mạch khi tập luyện.
Theo bác sĩ, một phòng gym tối thiểu cần có những trang thiết bị sơ cấp cứu nào? Bộ dụng cụ sơ cứu thông thường có đủ không hay cần trang bị thêm máy AED?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Một phòng gym cần chuẩn bị đầy đủ các trang thiết bị sơ cấp cứu cơ bản, bao gồm:
Máy sốc điện tự động AED.
Bộ dụng cụ sơ cứu thông thường gồm bông, băng gạc, băng thun, gạc vô khuẩn, băng dán cá nhân.
Găng tay y tế dùng một lần.
Dung dịch sát khuẩn.
Nẹp cố định xương, nẹp chi và túi chườm lạnh.
Trong đó, bộ dụng cụ sơ cứu thông thường là chưa đủ. Những dụng cụ này chủ yếu phục vụ xử lý các vết thương ngoài da nhẹ như xây xát, chảy máu nhỏ hoặc bong gân, không thể thay thế các thiết bị cần thiết trong cấp cứu ngừng tim.
Đối với tình huống ngừng tim đột ngột khi tập luyện, phòng gym cần trang bị máy AED. Việc kết hợp ép tim ngoài lồng ngực (CPR) với sốc điện sớm bằng AED trong những phút đầu tiên có vai trò quyết định đến khả năng sống sót của người bệnh trước khi xe cấp cứu đến.

Máy AED có vai trò quan trọng như thế nào trong cấp cứu ngừng tim? Nếu một phòng gym có AED nhưng nhân viên không biết sử dụng thì thiết bị này có phát huy được tác dụng?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Máy AED có vai trò rất quan trọng trong cấp cứu ngừng tim. Thiết bị này giúp sốc điện để xử lý những rối loạn nhịp tim nguy hiểm có thể gây tử vong, điển hình là rung thất và nhịp nhanh thất vô mạch, từ đó tạo điều kiện để tim trở lại nhịp bình thường.
Khi được phối hợp với ép tim ngoài lồng ngực (CPR), AED giúp tăng tỷ lệ sống sót cho người bệnh.
Tuy nhiên, nếu phòng gym có máy AED nhưng nhân viên không biết cách sử dụng thì thiết bị rất khó phát huy tác dụng thực tế khi sự cố xảy ra. Trong tình huống khẩn cấp, sự hoảng loạn và lúng túng có thể khiến việc triển khai cấp cứu bị chậm trễ.
Do đó, không chỉ đầu tư thiết bị, các phòng tập cần tổ chức tập huấn định kỳ để toàn bộ nhân viên biết cách bật máy, dán điện cực và thực hiện các thao tác sử dụng AED một cách tự tin khi có sự cố.
Nhân viên phòng gym, huấn luyện viên cá nhân có cần được đào tạo kỹ năng hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng AED không?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Có chứ! Nhân viên phòng gym và huấn luyện viên cá nhân cần được đào tạo kỹ năng hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy AED. Đây là những kỹ năng quan trọng để có thể ứng phó khi người tập gặp tình huống cấp cứu, đặc biệt là ngừng tim đột ngột.
Bác sĩ có khuyến nghị các phòng tập nên tổ chức diễn tập tình huống cấp cứu định kỳ không? Tần suất bao lâu là hợp lý để nhân viên không lúng túng khi sự việc thật sự xảy ra?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Các phòng tập nên tổ chức tập huấn và diễn tập tình huống cấp cứu định kỳ để nhân viên có thể thực hành, duy trì kỹ năng và không bị lúng túng khi sự cố thực sự xảy ra.
Hiện chưa có thống kê đầy đủ để xác định một tần suất tập huấn tối ưu cho tất cả các môi trường. Tại một số nước có chương trình đào tạo CPR cho cộng đồng, các nghiên cứu chỉ ra khoảng thời gian tập huấn có thể là 2 năm.
Tuy nhiên, nếu áp dụng tại Việt Nam, tôi cho rằng thời gian giữa các lần đào tạo cần ngắn hơn, bởi kỹ năng sơ cấp cứu trong cộng đồng nước ta hiện chưa tốt. Việc tập huấn thường xuyên hơn sẽ giúp nhân viên duy trì khả năng thực hành và chủ động hơn khi phải xử trí tình huống khẩn cấp.

Ngoài phòng gym, theo bác sĩ, những địa điểm nào khác cũng cần đặc biệt chú trọng trang bị kỹ năng sơ cấp cứu và máy AED?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Những địa điểm như trường học, sân bóng, nhà thi đấu, trung tâm thương mại và khu vui chơi cũng cần đặc biệt chú trọng vấn đề này.
Đây đều là những nơi có nhiều người tập trung hoặc tham gia các hoạt động thể chất, sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ năng sơ cấp cứu và trang thiết bị cần thiết sẽ giúp chủ động hơn nếu có người gặp sự cố sức khỏe đột ngột.
Theo bác sĩ, đâu là những rào cản khiến kỹ năng sơ cấp cứu chưa thực sự phổ biến trong cộng đồng? Có nên đưa CPR và kỹ năng sử dụng AED thành nội dung đào tạo cơ bản cho người lao động, huấn luyện viên thể thao và học sinh không?
BSCKII Trần Nhật Tuân: Có một số rào cản chính khiến kỹ năng sơ cấp cứu chưa phổ biến trong cộng đồng.
Thứ nhất là tâm lý sợ trách nhiệm pháp lý nếu sơ cứu sai. Thứ hai là nhiều người chưa từng được đào tạo hoặc không có cơ hội thực hành định kỳ nên thiếu kỹ năng khi gặp tình huống thực tế. Thứ ba là tâm lý chủ quan, nghĩ rằng những sự cố như vậy sẽ không xảy ra với mình hoặc những người xung quanh.
Theo tôi, việc đưa CPR và kỹ năng sử dụng AED vào chương trình đào tạo cơ bản là rất nên làm và cần thiết. Những đối tượng cần được chú trọng đào tạo gồm huấn luyện viên thể thao, nhân viên phòng gym, người lao động, học sinh và sinh viên.
Sơ cấp cứu không nên chỉ là kiến thức dành riêng cho nhân viên y tế. Khi những người bình thường cũng có thể nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và biết cách thực hiện các thao tác cấp cứu ban đầu, cộng đồng sẽ chủ động hơn trước những tình huống đe dọa tính mạng.
Cảm ơn bác sĩ đã dành thời gian chia sẻ!
Link nội dung: https://suckhoevasacdep.com.vn/phong-gym-co-nguoi-dot-ngot-ngat-xiu-ngung-tim-dung-chi-biet-goi-115-13108.html