Trẻ ăn ít đường, trưởng thành sống vui vẻ hơn?

Những người được tiếp xúc với chế độ ăn hạn chế đường từ khi còn trong bụng mẹ đến những năm đầu đời có nguy cơ mắc chứng lo âu và trầm cảm thấp hơn khi trưởng thành - Ảnh minh họa

Trẻ nhỏ thường thích những món ăn có vị ngọt như bánh kẹo, nước ngọt, kem hay sữa có đường. Không ít phụ huynh cho rằng chỉ cần trẻ ăn uống đủ chất, việc sử dụng thêm một chút đồ ngọt mỗi ngày không đáng lo ngại.

Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều đường bổ sung không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng và sức khỏe răng miệng. Những bằng chứng khoa học gần đây còn gợi ý rằng lượng đường trẻ tiếp xúc trong giai đoạn đầu đời có thể liên quan đến sức khỏe tinh thần nhiều thập kỷ sau đó.

Ăn ít đường từ nhỏ có liên quan đến nguy cơ trầm cảm thấp hơn khi trưởng thành

Nghiên cứu công bố trên tạp chí General Psychiatry năm 2026 đã phân tích dữ liệu của 66.223 người tham gia ngân hàng dữ liệu sức khỏe UK Biobank tại Anh.

Các nhà khoa học thuộc Đại học Trung Sơn (Trung Quốc) tận dụng một sự kiện lịch sử đặc biệt: Trong và sau Thế chiến II, Anh áp dụng chính sách phân phối đường theo định mức, khiến lượng đường người dân có thể mua bị hạn chế. Khi chính sách này kết thúc vào tháng 9-1953, lượng đường tiêu thụ tăng mạnh.

Sự thay đổi đã tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu so sánh sức khỏe lâu dài giữa những người sinh ra trước và sau thời điểm nguồn cung đường được nới lỏng.

Kết quả cho thấy những người từng trải qua giai đoạn hạn chế đường trong những năm đầu đời có nguy cơ được chẩn đoán mắc chứng lo âu thấp hơn khoảng 17% và trầm cảm thấp hơn khoảng 14% so với nhóm không tiếp xúc với chính sách này.

Đáng chú ý, mối liên hệ rõ rệt nhất xuất hiện ở những người trải qua thời kỳ hạn chế đường trong toàn bộ 1.000 ngày đầu tiên tính từ khi thụ thai, bao gồm thời gian mang thai và khoảng hai năm đầu sau sinh.

Ở nhóm này, nguy cơ lo âu thấp hơn khoảng 24%, còn nguy cơ trầm cảm thấp hơn khoảng 21% so với những người không trải qua giai đoạn hạn chế đường tương ứng.

Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận thời điểm chẩn đoán lo âu đầu tiên ở nhóm này muộn hơn khoảng hai năm, trong khi chẩn đoán trầm cảm đầu tiên muộn hơn khoảng bốn năm. Đây là thời điểm bệnh được ghi nhận trong hồ sơ y tế, không nhất thiết là thời điểm các triệu chứng thực sự bắt đầu.

Những kết quả này gợi ý rằng môi trường dinh dưỡng trong giai đoạn đầu đời có thể liên quan đến sức khỏe tinh thần về sau.

Gần đây người quan tâm tới sức khỏe thường giảm đường trong đồ uống và đồ ăn ngọt - Ảnh minh họa: ĐẬU DUNG

Trẻ ăn nhiều đường gây hại như thế nào và cha mẹ nên làm gì?

Dù mối liên hệ giữa lượng đường trong những năm đầu đời với sức khỏe tinh thần sau nhiều thập kỷ vẫn cần được nghiên cứu thêm, tác hại của việc tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung đối với sức khỏe đã được ghi nhận rõ ràng hơn.

Tăng nguy cơ thừa cân, béo phì: Bánh kẹo, nước ngọt và nhiều loại đồ uống có đường thường cung cấp nhiều năng lượng nhưng ít chất dinh dưỡng thiết yếu. Khi trẻ thường xuyên tiêu thụ lượng năng lượng vượt quá nhu cầu, nguy cơ tăng cân và béo phì có thể gia tăng. Đặc biệt, đồ uống có đường dễ khiến trẻ nạp thêm năng lượng mà không tạo cảm giác no tương xứng.

Ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa: Thói quen sử dụng nhiều đồ uống có đường có liên quan đến nguy cơ kháng insulin, đái tháo đường type 2 và các vấn đề chuyển hóa, đặc biệt khi đi kèm thừa cân, béo phì. Tuy nhiên, không phải cứ ăn một món ngọt là trẻ sẽ mắc bệnh. Nguy cơ phụ thuộc vào chế độ ăn tổng thể, mức vận động, yếu tố di truyền và nhiều điều kiện sức khỏe khác.

Làm tăng nguy cơ sâu răng: Đây là một trong những tác hại rõ ràng nhất của việc ăn nhiều đường. Vi khuẩn trong khoang miệng sử dụng đường để tạo axit, làm tổn thương men răng và thúc đẩy sâu răng. Trẻ thường xuyên ăn bánh kẹo, uống nước ngọt hoặc nhâm nhi đồ uống có đường trong thời gian dài có thể đối mặt với nguy cơ sâu răng cao hơn.

Làm giảm chất lượng khẩu phần ăn: Khi trẻ ăn quá nhiều bánh kẹo hoặc uống nước ngọt trước bữa chính, cảm giác thèm ăn các thực phẩm giàu dinh dưỡng có thể giảm. Nếu tình trạng này kéo dài, khẩu phần ăn dễ thiếu cân đối, không cung cấp đủ chất xơ, vitamin, khoáng chất và các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển.

Vì vậy, cha mẹ nên giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ nhỏ thay vì đợi đến khi xuất hiện tình trạng thừa cân hoặc các vấn đề sức khỏe.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lượng đường tự do nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần hằng ngày, và việc giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích cho sức khỏe. Đường tự do bao gồm đường được thêm vào thực phẩm, đồ uống và đường tự nhiên có trong mật ong, siro, nước ép trái cây. Khuyến nghị này không đồng nghĩa phải loại bỏ đường tự nhiên có trong trái cây nguyên quả hoặc sữa không thêm đường.

Với trẻ dưới 2 tuổi, cha mẹ nên tránh cho trẻ sử dụng thực phẩm và đồ uống có thêm đường. Đối với trẻ lớn hơn, cần hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung; ưu tiên nước lọc, trái cây nguyên quả, sữa không đường và những bữa ăn đa dạng thực phẩm.

Nghiên cứu mới chưa chứng minh rằng trẻ ăn ít đường chắc chắn sẽ sống vui vẻ hơn khi trưởng thành. Tuy nhiên, việc giảm lượng đường bổ sung từ những năm đầu đời vẫn là lựa chọn có cơ sở khoa học để bảo vệ sức khỏe răng miệng, kiểm soát cân nặng và hỗ trợ sự phát triển lành mạnh của trẻ.