Đại biểu: Không để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép buộc người dưới 18 tuổi phải hiến mô, tạng

Đại biểu Trịnh Xuân An phát biểu - Ảnh: GIA HÂN

Sáng 2-11, nêu ý kiến thảo luận dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) bày tỏ ghi nhận việc Bộ Y tế đã lắng nghe, dự kiến tiếp thu, điều chỉnh các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi.

Bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức

Song đại biểu Trịnh Xuân An góp ý 3 vấn đề. Thứ nhất, ông đề nghị cần làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.

Ông dẫn điều 10 dự luật chỉ cho người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến. Tuy nhiên, điều 12 dự luật vẫn cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có sự đồng ý của cha mẹ theo quy định.

Điều 12, điều 20 vẫn cho phép lấy mô, tạng sau chết não hoặc chết tuần hoàn khi người đại diện đồng ý bằng văn bản.

Tư đó ông đề nghị giải thích rõ sự phân biệt này, đồng thời bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức, không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối.

"Không để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép buộc một người phải hiến", đại biểu An nhấn mạnh thêm.

Thứ hai, cần xác lập vai trò thực chất của hội đồng tư vấn lấy, ghép mô. Theo ông, sự đồng ý hiến và kết luận đủ điều kiện lấy mô là hai yêu cầu độc lập, phải đồng thời được đáp ứng.

Người hiến, người đại diện quyết định việc tự nguyện hiến theo pháp luật, hội đồng đánh giá điều kiện pháp lý, chuyên môn, mức độ an toàn và nguy cơ bị lợi dụng.

Do vậy việc quy định hội đồng kết luận bằng văn bản không phải là quyết định thay ý chí người hiến. Đó là căn cứ xác nhận trường hợp này có đủ điều kiện để thực hiện hay không.

Ông đề nghị với người hiến dưới 18 tuổi, phải có kết luận bằng văn bản của hội đồng, làm rõ nguy cơ trước mắt và lâu dài, tính tự nguyện, căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp và dấu hiệu xung đột lợi ích. Khi chưa đủ căn cứ hoặc còn nghi vấn chưa được tiến hành.

Cơ chế này bảo vệ người hiến, đồng thời bảo vệ thầy thuốc bằng một quy trình minh bạch, có đánh giá liên ngành, trách nhiệm cụ thể.

Thứ ba, phải kiểm soát chặt quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội.

Ông dẫn ra việc dư luận lo ngại có người cố ý dùng thuốc, can thiệp làm người bệnh chết rồi hợp thức hóa việc lấy tạng. Cần giải đáp lo ngại ấy bằng những cơ chế có thể kiểm chứng.

Mọi người bệnh phải được điều trị, cấp cứu đầy đủ. Khả năng hiến tạng không được chi phối quyết định điều trị. Hội đồng có nhiệm vụ xác định tình trạng chết theo tiêu chuẩn chuyên môn, không có quyền cho phép làm người bệnh chết để lấy tạng.

Dự luật đã quy định hội đồng gồm bác sĩ các chuyên khoa trực tiếp khám, đánh giá độc lập, người điều trị, tư vấn, vận động hiến hoặc thuộc kíp lấy, ghép không được tham gia, chỉ kết luận khi tất cả thành viên chuyên môn thống nhất và chịu trách nhiệm về kết luận của mình.

"Cần truyền thông rõ chết não là mất hoàn toàn, không thể phục hồi chức năng toàn bộ não; chết tuần hoàn là mất chức năng tuần hoàn, hô hấp không thể phục hồi.

Hôn mê, dùng máy thở hoặc ngừng tim tại một thời điểm không tự nó là căn cứ kết luận để lấy tạng", ông An nói và đề nghị luật đặt ra nguyên tắc bắt buộc về kiểm tra nguyên nhân, diễn biến bệnh; rà soát thuốc và các can thiệp.

Cùng với đó loại trừ yếu tố có thể làm sai lệch đánh giá, nhất là ảnh hưởng có khả năng hồi phục do thuốc khi xác định chết não. Quy trình chuyên môn phải ghi nhận đầy đủ thời điểm, kết quả, người thực hiện và kết luận để kiểm tra, truy xuất.

"Cố ý tước đoạt tính mạng để lấy tạng phải được xem xét, xử lý theo pháp luật hình sự. Văn bản đồng ý hiến hay biên bản hội đồng không thể hợp pháp hóa hành vi phạm tội.

Khi có dấu hiệu bất thường, phải phối hợp ngay với cơ quan có thẩm quyền, bảo toàn hồ sơ, chứng cứ", ông An nêu thêm.

Đại biểu Lê Văn Khảm - Ảnh: GIA HÂN

Đề xuất bổ sung quy định quyền từ chối của trẻ em

Đại biểu Lê Văn Khảm (TP.HCM) bày tỏ đồng tình với cách điều chỉnh về phạm vi hiến mô tái sinh của người dưới 18 tuổi khi còn sống cũng như người nhận trong dự thảo.

Song với người dưới 18 tuổi, ông chỉ ra tuy quy định rất chặt chẽ người nhận hiến là anh chị em ruột, có sự đồng ý của cha mẹ cũng như không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Nhưng vẫn mong muốn rằng cần phải có sự tham gia của trẻ em ở trong quá trình này thông qua việc ghi nhận sự đồng ý, sự đồng thuận và thái độ hợp tác của trẻ.

Vì thế ông đề nghị cần thiết phải bổ sung một khoản để xác định người hiến có quyền từ chối dưới bất kỳ hình thức nào và ngay cả khi cơ sở y tế phát hiện trẻ có biểu hiện không đồng thuận, thái độ không hợp tác thì việc lấy mô cũng phải dừng lại.

"Khoản này mới chỉ quy định với người lớn, chưa có tiêu chí bảo vệ ý chí và thái độ của trẻ em", ông Khảm nêu thêm.