Đau bụng, đau đầu, ho dai dẳng kéo dài có nhất thiết nội soi hay chụp CT, MRI tầm soát?

Chỉ định nội soi, chụp CT, MRI cần cần dựa trên đánh giá chuyên môn của y bác sĩ - Ảnh: HY

Đau bụng kéo dài, đầy hơi, đau đầu dai dẳng hay ho nhiều tuần không khỏi khiến nhiều người lo lắng, chủ động yêu cầu nội soi hoặc chụp CT, MRI để tìm bệnh.

Không nên lạm dụng nội soi, chụp CT, MRI khi không cần thiết

BS CK1 Đoàn Văn Thuyên - Trưởng Khoa Thăm dò chức năng, Bệnh viện Đa khoa An Sinh - cho biết khi xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần được khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và đánh giá các yếu tố nguy cơ trước khi quyết định thực hiện xét nghiệm hoặc kỹ thuật chẩn đoán.

Với các triệu chứng tiêu hóa như: đau vùng thượng vị, đầy bụng, ợ hơi, ợ chua hoặc trào ngược dạ dày, bác sĩ sẽ xem xét thời gian xuất hiện, tần suất, mức độ triệu chứng, mối liên quan với bữa ăn và những dấu hiệu đi kèm.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định điều chỉnh chế độ ăn uống, dùng thuốc, xét nghiệm hoặc nội soi tiêu hóa.

Nội soi dạ dày giúp quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, qua đó phát hiện những tổn thương như viêm, loét hoặc các bất thường khác. Khi cần thiết, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để xét nghiệm.

Tuy nhiên, không phải cứ đau bụng hoặc đầy hơi là phải nội soi ngay; việc chỉ định cần dựa trên đánh giá chuyên môn.

Ngược lại, người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm dấu hiệu cảnh báo như sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu hay khó nuốt.

Những trường hợp này cần được khám sớm để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.

Bác sĩ CK1 Lưu Hồng Sơn - Trưởng Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh - cho biết không phải trường hợp nào cũng cần chụp CT hoặc MRI.

Bác sĩ cần đánh giá đặc điểm cơn đau, thời gian xuất hiện, tiền sử bệnh và kết quả khám thần kinh để xác định có cần chẩn đoán hình ảnh hay không.

CT có ưu thế về tốc độ, thường được sử dụng trong những tình huống cần đánh giá nhanh, chẳng hạn chấn thương hoặc nghi ngờ một số tình trạng cấp tính.

MRI cung cấp hình ảnh chi tiết của nhiều cấu trúc mô mềm, não, tủy sống và hệ cơ xương khớp, nên có thể được chỉ định khi cần làm rõ những bất thường mà các phương pháp khác chưa giải đáp được.

Dù vậy, MRI không mặc nhiên tốt hơn CT trong mọi trường hợp. Việc lựa chọn còn phụ thuộc vào bệnh lý nghi ngờ, mức độ khẩn cấp, tình trạng người bệnh và khả năng đáp ứng của từng kỹ thuật.

Một tình huống khác thường gặp là người bệnh ho kéo dài nhưng kết quả X-Quang ngực chưa phát hiện bất thường. 

Theo các chuyên gia, kết quả X-Quang bình thường không có nghĩa là đã loại trừ hoàn toàn mọi bệnh lý ở phổi. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa tất cả người bệnh đều cần chụp CT.

Bác sĩ sẽ căn cứ thời gian ho, tiền sử hút thuốc, các bệnh nền, triệu chứng đi kèm và kết quả thăm khám để cân nhắc. CT ngực có thể được chỉ định khi cần khảo sát chi tiết hơn hoặc khi có nghi ngờ bệnh lý cụ thể.

Với người ho kéo dài, việc tìm nguyên nhân còn có thể liên quan đến bệnh đường hô hấp, trào ngược dạ dày - thực quản, dị ứng hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Các bác sĩ lưu ý người bệnh cần đi khám sớm nếu ho kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc tình trạng toàn thân suy giảm. Việc tiếp tục tự điều trị hoặc chỉ dựa vào một kết quả chẩn đoán trước đó có thể làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân.

Phát hiện bất thường chưa đồng nghĩa mắc bệnh nguy hiểm

Bác sĩ Sơn nhận định phát hiện một tổn thương mới chỉ là bước đầu. Để xác định bản chất, bác sĩ cần kết hợp hình ảnh học với tiền sử, triệu chứng và các kết quả xét nghiệm liên quan.

Chẳng hạn, một tổn thương gan phát hiện qua siêu âm có thể là tổn thương lành tính hoặc có nguyên nhân khác nhau.

Tùy đặc điểm hình ảnh và yếu tố nguy cơ của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, xét nghiệm bổ sung hoặc chụp CT, MRI có sử dụng thuốc tương phản khi phù hợp.

Đáng chú ý, tâm lý muốn kiểm tra toàn thân bằng CT hoặc MRI để "tầm soát cho chắc" cũng không phải lúc nào mang lại lợi ích. Ở người không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ đặc biệt, việc chụp hình ảnh diện rộng không được khuyến cáo thường quy chỉ nhằm tìm mọi bất thường.

Ngoài chi phí, CT sử dụng tia X; cả CT và MRI đều có thể phát hiện những tổn thương tình cờ chưa chắc gây bệnh, dẫn đến lo lắng và các kiểm tra tiếp theo không cần thiết.

Thay vì tự lựa chọn kỹ thuật, người dân nên chủ động khám sức khỏe theo độ tuổi, giới tính, tiền sử cá nhân và các yếu tố nguy cơ.

Những người có nguy cơ cao hoặc xuất hiện triệu chứng cảnh báo cần được tư vấn về chương trình tầm soát, xét nghiệm và phương pháp chẩn đoán phù hợp.